पिंपरी – बाप्पाची मूर्ती कशी असावी, याची कल्पना आता मनात ठेवण्याची गरज राहिलेली नाही. एआयच्या मदतीने ती काही सेकंदांत मोबाइलच्या स्क्रीनवर उतरवता येत आहे. त्यानंतर हाच फोटो थेट मूर्तिकाराच्या हातात दिला जात आहे. ‘बाप्पा अगदी असाच हवा’, असा आग्रह धरला जात आहे. त्यामुळे पिंपरी-चिंचवडमधील गणेशमूर्ती कार्यशाळांमध्ये यंदा मातीसोबत तंत्रज्ञानाचीही चर्चा रंगली आहे.

गणेशोत्सव नऊ दिवसांवर आल्याने शहरातील मूर्तिकारांच्या कार्यशाळांमध्ये कामाला वेग आला आहे. पिंपरी, चिंचवडगाव, भोसरी, काळेवाडी आदी भागांतील कारखान्‍यांमध्‍ये मूर्ती तयार करण्याची लगबग सुरू आहे. पारंपरिक मूर्तींसोबतच आपल्या कल्पनेनुसार तयार केलेल्या मूर्तींना यंदा विशेष मागणी आहे. तरुणाईचा त्यात मोठा सहभाग दिसून येत आहे.

पूर्वी भाविक मूर्तीची कल्पना मूर्तिकाराला तोंडी सांगत असत. काही जण संदर्भासाठी जुन्या मूर्तींचे फोटो आणत. आता मात्र पद्धत बदलली आहे. एआयच्या मदतीने तयार केलेला फोटो मूर्तिकाराला दाखवला जातो. त्यात बाप्पाचा चेहरा, मुकुट, दागिने, वस्त्र, आसन आणि हातातील आयुधांपर्यंत बारकावे असतात. त्यामुळे मूर्तिकाराला ग्राहकाची नेमकी अपेक्षा समजणे सोपे झाले आहे.

मात्र, डिजिटल फोटो आणि प्रत्यक्ष मूर्ती यात मोठा फरक आहे. स्क्रीनवर सहज दिसणाऱ्या काही गोष्टी प्रत्यक्षात साकारताना मोठे कौशल्य लागते. विशेषतः चेहऱ्यावरील भाव, डोळ्यांची रचना, मुकुटातील नक्षीकाम आणि दागिन्यांचे बारकावे घडवणे आव्हानात्मक ठरते. त्यामुळे मूर्तिकारांच्या कौशल्याची खरी कसोटी लागत आहे.

रंगसंगतीचे मोठे आव्‍हान

रंगसंगती हे आणखी एक मोठे आव्हान आहे. एआयने तयार केलेल्या छायाचित्रांमध्ये आकर्षक आणि वेगळ्या रंगछटा दिसतात. प्रकाश योजनेमुळे डिजिटल प्रतिमेतील रंग अधिक उठावदार दिसतात. मात्र, हेच रंग प्रत्यक्ष मूर्तीवर उतरवताना अडचणी येतात.

शाडू माती किंवा प्लास्टरवर योग्य रंगछटा साधण्यासाठी कारागिरांना अधिक वेळ द्यावा लागतो. एआयमुळे गणरायाच्या रूपाबाबत कल्पनाशक्तीलाही मोठी चालना मिळाली आहे. पारंपरिक रूपासोबत आधुनिक आणि काल्पनिक संकल्पनाही तयार केल्या जात आहेत.

भव्य सिंहासनावर विराजमान बाप्पा, वेगळ्या वेशभूषेतील गणराया, आकर्षक मुकुट आणि वैशिष्ट्यपूर्ण दागिने अशा विविध संकल्पना डिजिटल स्वरूपात तयार होत आहेत. यातील काही संकल्पना प्रत्यक्ष मूर्तीत उतरवताना मूर्तिकारांना नव्या पद्धतींचा वापर करावा लागत आहे.

एआय आले तरी कलाकारच महत्त्वाचे
डिजिटल चित्रात अवघड वाटणारी रचना प्रत्यक्षात कशी उभी करायची, याचा विचार करावा लागतो. त्यामुळे तंत्रज्ञानाने ग्राहकांची अपेक्षा वाढवली आहे. त्याचवेळी मूर्तिकारांच्या कलाकौशल्याला नवे आव्हान दिले आहे. मोठ्या गणेश मंडळांसोबतच घरगुती गणपतींसाठीही अशा मूर्तींची मागणी होत आहे.

आपल्या घरातील बाप्पा इतरांपेक्षा वेगळा दिसावा, अशी अनेकांची इच्छा आहे. त्यामुळे ‘कस्टमाइज्ड’ मूर्तींचा ट्रेंड वाढताना दिसत आहे. एआयने भक्तांच्या कल्पनेला डिजिटल रूप दिले आहे. मात्र, त्या कल्पनेला मातीचा आकार देण्याचे काम मूर्तिकारच करत आहेत.

मोबाइलच्या स्क्रीनवर अवतरलेले बाप्पा प्रत्यक्षात साकारण्यासाठी आजही कलाकारांचे हातच महत्त्वाचे आहेत. त्यामुळे यंदाच्या गणेशोत्सवात ‘एआयची कल्पना आणि मूर्तिकारांची कला’ असा अनोखा संगम पाहायला मिळणार आहे.

NCMC Card : कार्ड अॅक्‍िटव्‍ह नाही, द्या १०० रुपये; प्रवाशांची अडवणूक