श्रद्धा, भक्ती आणि आध्यात्मिक एकतेच्या जबरदस्त प्रदर्शनाने भव्य महाकुंभ 2025 ची सुरुवात झाली आहे. यूपीच्या संगम शहरात महाकुंभमेळ्याची दिव्य आणि भव्य सुरुवात झाली आहे. महाकुंभ पौष पौर्णिमा म्हणजे आजपासून 26 फेब्रुवारीपर्यंत सुरू राहणार आहे. यावेळी महाकुंभात 40 कोटींहून अधिक भाविक सहभागी होण्याचा अंदाज आहे. या कुंभमेळ्याचे फोटो आणि व्हिडिओ सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत आहेत.

बहुतांश लोक हे अघोरी आणि नागासाधू या दोघांमध्ये गोंधळतात. अनेकांना ते सारखेच वाटतात. पण तसंं पाहाता ते दोघेही वेगळे आहेत. त्यांची शिक्षा आणि परिक्षा तसेच रहाणीमान सर्वच वेगळं आहे. या दोघांमध्ये काय फरक आहे? त्यांचे राहणीमान कसे असते? याबद्दल थोडक्यात जाणून घेऊया…

नागा साधू काय करतात?
नागा साधू हे सनातनचे सैनिक आहोत. सनातनचा विस्तार करण्यासाठी, सशक्त करण्यासाठी आणि जगभर त्याचा झेंडा फडकवण्यासाठी नागा साधूंची फौज तयार केली जाते. मग त्यांना देश-विदेशात हेर म्हणून पाठवले जाते. तिथे गेल्यावर ते सनातनी धर्म आणि संस्कृतीचा प्रचार करत असतात.

नागा साधू कुठे राहतात आणि काय खातात?
नागा साधू काही दिवस एका गुहेत राहतात आणि नंतर दुसऱ्या गुहेत जातात. त्यामुळे त्यांची नेमकी स्थिती शोधणे कठीण असते. कोणी नागाचे कपडे घालतात तर कोणी गुप्त ठिकाणी नग्न राहून तपश्चर्या करतात. आखाड्यातील बहुतेक नागा साधू हिमालय, काशी, गुजरात आणि उत्तराखंडमध्ये राहतात.

नागा साधू दिवसभरात फक्त एकदा अन्न सेवन करतात. ते अन्नही भिक्षा मागून घेतले जाते. नागा साधूला सातपेक्षा जास्त घरांमधून भिक्षा गोळा करण्याचा अधिकार आहे. सातही घरांतून भिक्षा न मिळाल्यास उपाशी राहावे लागते. जे काही अन्न मिळेल ते तुमच्या आवडी-निवडीकडे दुर्लक्ष करून प्रेमाने स्वीकारावे लागते.

नागा साधू झोपण्यासाठी पलंग, खाट किंवा इतर कोणतेही साधन वापरू शकत नाहीत. नागा साधूंनाही कृत्रिम पलंगावर किंवा पलंगावर झोपण्यास मनाई आहे. नागा साधू फक्त जमिनीवरच झोपतात. हा एक अतिशय कठोर नियम आहे, जो प्रत्येक नागा साधूला पाळावा लागतो. सहसा हे नागा साधू आपली ओळख लपवून ठेवतात.

अघोरींचं आयुष्य कसं असतं?
अघोरी माणसाचे कच्चे मांस खातात. अनेकदा हे अघोरी स्मशानभूमीतून अर्धे जळालेले प्रेत बाहेर काढतात आणि त्यांचे मांस खातात, शरीरातील द्रवही वापरतात. यामागे त्यांचा असा विश्वास आहे की असे केल्याने त्यांची तंत्र करण्याची शक्ती अधिक मजबूत होते. याउलट, ज्या गोष्टी सर्वसामान्यांना घृणास्पद वाटतात, अघोरी लोकांसाठी तो त्यांच्या आध्यात्मिक साधनेचा एक भाग आहे.

नागासाधू कसं बनता येतं?
जेव्हा एखाद्या तरुणाना नागा बनायचं असतं तेव्हा ते सर्व प्रथम त्यांचे श्राद्ध, मुंडन आणि पिंड दान करतात. मग गुरुमंत्र घेऊन तो संन्यास धर्माची दीक्षा घेतो. यानंतर त्यांचे जीवन आखाडे, संत परंपरा आणि समाजासाठी समर्पित होते, त्यांनी स्वत:चं केलेलं श्राद्ध म्हणजे सांसारिक जीवनापासून पूर्णपणे अलिप्त राहणे, इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवणे आणि सर्व प्रकारच्या इच्छांचा अंत करते.

आघोरी कसं बनता येतं?
प्रत्येक व्यक्ती अघोरी म्हणून जन्माला येते, अशी अघोरींची श्रद्धा आहे. ते म्हणतात की ज्याप्रमाणे लहान मुलाला त्याची घाण आणि अन्न यातील फरक समजत नाही, त्याचप्रमाणे अघोरी देखील प्रत्येक घाण आणि चांगुलपणा त्याच डोळ्यांनी पाहतो.अघोरी लोकांकडे नेहमी मानवी कवटी असते. अघोरी मानवी कवटीचा वापर अन्न भांडी म्हणून करतात. या कारणास्तव त्याला ‘कापालिक’ म्हणतात. ही प्रेरणा त्यांना शिवाकडून मिळाल्याचे सांगितले जाते.

जेव्हा नागा साधूंना दीक्षा दिली जाते तेव्हा त्यांचे गुरू त्यांना नवीन नाव आणि नवीन ओळख देतात. मग ते आयुष्यभर या नावाने ओळखले जातात. मग त्यांचे घराशी असलेले नाते पूर्णपणे संपुष्टात येते.

अघोरींचे धक्कादायक सत्य
अघोरी साधू आपल्या साधनेसोबतच प्रेतांशी शारीरिक संबंध ठेवतात. यामागचे कारण ते सांगतात की ही शिव आणि शक्तीची उपासना करण्याची पद्धत आहे. ते म्हणतात की हा सर्वात सोपा मार्ग आहे पूजा करण्याचा, अत्यंत वाईट परिस्थितीतही देवाची भक्ती. मृत शरीरासोबत शारीरिक क्रिया करतानाही जर मन भगवंताच्या भक्तीमध्ये गुंतले असेल तर यापेक्षा आध्यात्मिक साधनेची पातळी काय असेल, असे अघोरी साधूंचे म्हणणे आहे.

यंदाचा कुंभमेळा हा अनेक अर्थाने खास आहे. कारण, यावेळी महाकुंभ मेळा भरणार आहे. तब्बल 144 वर्षांनी महाकुंभ मेळ्याचे आयोजन केले जाते. ही एक विशेष ज्योतिषशास्त्रीय किंवा खगोलशास्त्रीय घटना मानली जाते. यंदाच्या महाकुंभ मेळ्याचे आयोजन हे उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज येथे करण्यात आले आहे. या निमित्ताने उत्तर प्रदेश सरकारकडून विशेष तयारी देखील करण्यात आली आहे. जगभरातून जवळपास 40 कोटी नागरिक महाकुंभला हजेरी लावण्याची शक्यता आहे.

कुंभमेळा ज्या शहरांमध्ये आयोजित केला जातो, त्यांनाही विशेष म्हत्त्व आहे. कुंभमेळ्याचे आयोजन दर 12 वर्षांनी केले जाते. प्रयागराज, हरिद्वार, नाशिक आणि उज्जैन या शहरांमध्ये याचे आयोजन केले जाते. याचे महाकुंभ, पूर्णकुंभ आणि अर्धकुंभ असे 3 प्रकार आहेत. यातील केवळ महाकुंभ मेळ्याचे आयोजन हे प्रयागराज येथे केले जाते.

प्रयागराज येथील गंगा, यमुना आणि सरस्वती नदी जेथे एकमेकांना येऊन मिळतात त्या संगम किनारी मेळ्याचे आयोजन केले जाते. याशिवाय, दर 12 वर्षांनी नाशिकच्या गोदावरी, उज्जैनच्या शिप्रा आणि हरिद्वारच्या गंगा नदीच्या किनारी केले जाते. दर 12 वर्षांनी हरिद्वार, उज्जैन, नाशिक आणि प्रयागराज येथे क्रमाने हा धार्मिक सोहळा होता. नाशिक-त्र्यंबकेश्वर येथे 2026-27 मध्ये सिंहस्थ कुंभमेळा पार पडणार आहे.