Jagdeep Dhankhar’s resignation – भारताचे उपराष्ट्रपती जगदीप धनखड यांनी सोमवारी संध्याकाळी उशिरा आपल्या पदाचा राजीनामा जाहीर केला. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांना पाठवलेल्या पत्रात त्यांनी म्हटले आहे की, आरोग्याच्या कारणास्तव आणि उपचारांना प्राधान्य देण्यासाठी मी तात्काळ प्रभावाने भारताच्या उपराष्ट्रपती पदाचा राजीनामा देत आहेत. धनखड यांनी त्यांच्या कार्यकाळाच्या मध्यभागी अचानक राजीनामा दिल्यानंतर, पुढील उपराष्ट्रपतींबद्दल अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

उपराष्ट्रपती निवडणुकीत कोणाचे मतदान?
उपराष्ट्रपती निवडणुकीत, राज्यसभेचे २३३ निवडून आलेले खासदार, १२ नामांकित खासदार आणि लोकसभेचे ५४३ खासदार मतदान करू शकतात. अशा प्रकारे एकूण ७८८ लोक मतदान करू शकतात. तथापि, जेव्हा निवडणूक आयोग उपराष्ट्रपती निवडणुकीच्या तारखा जाहीर करेल, तेव्हा ते लोकसभा आणि राज्यसभेतील सर्व विद्यमान सदस्यांची गणना करेल.

निवडणुकीत मतदान कसे होते?
राज्यघटनेच्या कलम ६६ मध्ये उपराष्ट्रपती निवडणुकीचा उल्लेख आहे. या निवडणुकीतील मतदाराला पसंतीच्या आधारावर मतदान करावे लागते. उदाहरणार्थ, तो त्याच्या पहिल्या पसंतीच्या उमेदवाराला एक, दुसऱ्या पसंतीचे दोन असे लिहितो आणि त्याचप्रमाणे मतपत्रिकेवर उपस्थित असलेल्या उमेदवारांमधील इतर उमेदवारांसमोर त्याचा प्राधान्य क्रमांक लिहितो. ही संपूर्ण प्रक्रिया गुप्त मतदान पद्धतीने केली जाते. मतदाराला त्याची पसंती फक्त रोमन अंकांमध्ये लिहावी लागते. हे लिहिण्यासाठी, निवडणूक आयोगाने प्रदान केलेल्या विशेष पेनचा वापर करावा लागतो.

मते कशी मोजली जातात?
प्रथम सर्व उमेदवारांना पहिल्या पसंतीची किती मते मिळाली आहेत हे पाहिले जाते. नंतर सर्वांना मिळालेल्या पहिल्या पसंतीच्या मतांची भर घातली जाते. एकूण संख्येला दोनने भागले जाते आणि भागाकारात एक जोडला जातो. आता मिळालेली संख्या ही उमेदवाराला मतमोजणीत टिकून राहण्यासाठी आवश्यक असलेला कोटा मानली जाते. जर पहिल्या मतमोजणीतच एखाद्या उमेदवाराला विजयासाठी आवश्यक असलेल्या कोट्याइतकी किंवा त्यापेक्षा जास्त मते मिळाली तर त्याला विजयी घोषित केले जाते.

सर्वप्रथम, पहिल्या मतमोजणीत सर्वात कमी मते मिळालेल्या उमेदवाराला निवडणुकीच्या शर्यतीतून वगळले जाते. यानंतर, शर्यतीबाहेर असलेल्या उमेदवाराला पहिल्या पसंतीच्या मतांमध्ये दुसऱ्या पसंतीचे मत कोणाला मिळाले आहे हे पाहिले जाते. त्यानंतर ही दुसऱ्या पसंतीची मते इतर उमेदवारांच्या खात्यात हस्तांतरित केली जातात. ही मते एकत्रित केल्यानंतर, जर कोणत्याही उमेदवाराची मते कोट्याच्या संख्येइतकी किंवा त्यापेक्षा जास्त झाली तर त्या उमेदवाराला विजयी घोषित केले जाते.

दुसऱ्या फेरीच्या शेवटी काय होते?
दुसऱ्या फेरीच्या शेवटीही जर कोणताही उमेदवार निवडून आला नाही, तर निवड प्रक्रिया सुरूच राहते. आधी सर्वात कमी मते मिळवणारा उमेदवार बाहेर काढला जातो. त्याला पहिला पसंती देणारे मतपत्रके आणि दुसऱ्या मतमोजणीच्या वेळी त्याला मिळालेले मतपत्रके पुन्हा तपासले जातात आणि त्यापैकी पुढील पसंती कोणाला मिळाली आहे हे पाहिले जाते. नंतर ही मते पसंती संबंधित उमेदवारांना हस्तांतरित केली जाते. ही प्रक्रिया सुरू राहते आणि सर्वात कमी मते मिळवणारे उमेदवार बाहेर पडत राहतात जोपर्यंत कोणत्याही एका उमेदवाराला मिळालेल्या मतांची संख्या कोट्याइतकी होत नाही.

उमेदवारी कधी स्वीकारली जाते?
निवडणुकीत उभे राहण्यासाठी, कोणत्याही व्यक्तीला किमान २० संसद सदस्यांना प्रस्तावक म्हणून आणि किमान २० संसद सदस्यांना समर्थक म्हणून नामनिर्देशित करावे लागते. उपराष्ट्रपती पदासाठी उमेदवार होण्यासाठी १५,००० रुपयांची सुरक्षा अनामत रक्कम जमा करावी लागते. नामांकनानंतर, निवडणूक अधिकारी नामांकन पत्रे तपासतात आणि पात्र उमेदवारांची नावे मतपत्रिकेत समाविष्ट केली जातात.