आईचे दूध प्रत्येक मुलासाठी अत्यंत पौष्टिक मानले जाते. नवजात आणि लहान मुलांनी आईचे दूध प्यायल्यास त्यांची प्रतिकारशक्ती मजबूत होते, पचनक्रिया बरोबर राहते, संसर्गाचा धोका कमी असतो आणि मुलांची वाढही चांगली होते. गेल्या काही दशकांपासून देशात आणि जगात गोठवलेल्या आईच्या दुधाची मागणी वाढत असल्याचे दिसून येत आहे.

अलीकडेच, भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) ‘आईचे दूध’ विक्रीवर कठोर पावले उचलली आहेत. FSSAI म्हणते की, जर कोणतीही कंपनी आईच्या दुधापासून बनवलेले पदार्थ किंवा त्यापासून बनवलेल्या उत्पादनांची विक्री करत असेल, तर FSS कायदा 2006 आणि त्याअंतर्गत बनवलेल्या नियम/नियमांनुसार अशा खाद्य व्यवसाय करणाऱ्यांविरुद्ध योग्य कायदेशीर कारवाई केली जाईल.

भारतातील काही कंपन्या 300 मिली फ्रोझन दूध 4500 रुपयांना विकत होत्या. त्याच वेळी, इंग्लंडची ब्रेस्ट मिल्क प्रोसेसिंग कंपनी 50 मिली आईचे दूध 4300 रुपयांना (45 पौंड) विकते.

त्यामुळे आईच्या दुधाची मागणी वाढली

भारत, कंबोडिया, अमेरिका आणि इंग्लंडसह जगभरात आईच्या दुधाचे मोठ्या प्रमाणावर सेवन केले जात आहे. याशिवाय फ्रोझन ब्रेस्ट मिल्कचे पदार्थही बाजारात येतात. ही उत्पादने पौष्टिकतेचा नाश न करता बनवली जातात आणि त्यामध्ये इतर घटक देखील जोडले जातात ज्यामुळे ते अधिक पोषक असतात.

असे सांगितले जात आहे की आजारी लोक, बॉडीबिल्डर्स आणि निरोगी आहार घेणारे लोक देखील आईच्या दुधाचे सेवन करत आहेत. आईचे दूध अनेक प्रकरणांमध्ये आरोग्य सेवा प्रदाते आणि रुग्णालयांना पाठवले जाते.

ब्रेस्ट फीडिंगमध्ये समस्या असलेल्या महिलांना इंग्लंडमधील एक कंपनी ऑनलाइन ब्रेस्ट मिल्क पुरवत आहे. त्यामुळे जगभरात आईच्या दुधाची मागणी वाढली आहे.

सुरक्षेशिवाय किंवा अनौपचारिकपणे दूध विकून काही धोकाही असू शकतो. वास्तविक, आईचे दूध काढण्यासाठी आणि साठवण्यासाठी काही निकष आहेत. जर ते पॅरामीटर्स पाळले नाहीत तर दुधात विषाणू किंवा जीवाणू तयार होतात जे नवजात, बालक किंवा प्रौढ व्यक्तीला हानी पोहोचवू शकतात. ज्या कंपन्या आईच्या दुधाची विक्री करतात, सुरक्षितता लक्षात घेऊन, आईच्या दुधाची अनौपचारिक विक्री करण्याऐवजी, त्या पॅरामीटर्सचे पालन करतात ज्यामुळे अन्नजन्य आजाराचा धोका कमी होतो.

जर्नल ऑफ हेल्थ, पॉप्युलेशन अँड न्यूट्रिशनमधील अभ्यासानुसार, फ्रोझन ब्रेस्ट दुधात ताज्या आईच्या दुधापेक्षा कमी अँटिऑक्सिडंट्स असतात. पेशींचे नुकसान टाळण्यासाठी आणि त्यांच्या वाढीसाठी अँटिऑक्सिडंट्स आवश्यक आहेत.

जर आईचे दूध एकापेक्षा जास्त वेळा गोठले असेल तर त्याची चाचणी कमी होऊ शकते. याशिवाय आईच्या दुधाचे पोषक तत्व नष्ट होऊ लागतात आणि त्यामध्ये बॅक्टेरिया वाढू लागतात जे आरोग्याला हानी पोहोचवू लागतात.

आईचे दूध कसे काढायचे

आईचे दूध मिळविण्यासाठी, एक ढाल असते जी स्तनाग्रावर बसविली जाते आणि नंतर दूध हाताने किंवा इलेक्ट्रिक पंपच्या मदतीने काढले जाते. ब्रेस्ट पंपचे अनेक प्रकार आहेत. जसे: मॅन्युअल ब्रेस्ट पंप, बॅटरी ऑपरेटेड ब्रेस्ट पंप, इलेक्ट्रिक ब्रेस्ट पंप, बल्ब स्टाइल ब्रेस्ट पंप आणि वापरलेला आधार पंप.

आईच्या दुधाच्या पंपमधून दूध काढून टाकल्यानंतर, आपण ते सहजपणे गोळा करू शकता. नोकरी करणारी स्त्री असेल तर ती दूध गोळा करून साठवून ठेवू शकते जेणेकरून मुलाला वेळेवर दूध मिळेल. प्रसिद्ध कॉमेडियन भारती सिंगने देखील एकदा सांगितले होते की तिचे बाळ स्वतःचे दूध पितात.

सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत शूटिंगमुळे ती घराबाहेरच असते आणि अशा स्थितीत मुलाला खायला जाणे शक्य नसते. त्यांच्या बाळाला वेळेवर आईचे दूध मिळावे म्हणून ते आईच्या दुधाचाही साठा करतात यावरून अंदाज लावता येतो.

आईचे दूध कंटेनरमध्ये कसे साठवतात

कंटेनरमधून आईचे दूध काढण्यापूर्वी हात साबणाने आणि पाण्याने धुवावेत. नंतर ते स्वच्छ, आच्छादित फूड-ग्रेड काचेच्या कंटेनरमध्ये किंवा बिस्फेनॉल ए (बीपीए) या रसायनापासून बनलेले नसलेले कठोर प्लास्टिक कंटेनरमध्ये साठवले पाहिजे.

दूध संकलन आणि साठवणुकीसाठी डिझाइन केलेल्या विशेष प्लास्टिक पिशव्या देखील वापरल्या जाऊ शकतात. आईचे दूध डिस्पोजेबल बॉटल लाइनरमध्ये किंवा सामान्य घरगुती वापरासाठी डिझाइन केलेल्या प्लास्टिकच्या पिशव्यामध्ये ठेवू नका.