Dalai Lama : तिबेटी बौद्धांचे आध्यात्मिक प्रमुख दलाई लामा ६ जुलै रोजी ९० वर्षांचे होतील. दलाई लामा यांचा हा ९० वा वाढदिवस त्यांच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. तिबेटमधील लोक आणि त्यांच्या श्रद्धेनुसार ते दलाई लामांचे १४ वे अवतार आहेत. त्यांचे खरे नाव ‘तेन्झिन ग्यात्सो’ आहे. त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त ते पुढील म्हणजेच १५ व्या दलाई लामाचे नाव जाहीर करू शकतात. दलाई लामांचा उत्तराधिकारी निवडणे हा केवळ त्यांच्या धर्माच्या अनुयायांसाठीच नाही तर धोरणात्मक कारणांसाठी चीन, भारत आणि अमेरिकेसाठीही उत्सुकतेचा विषय आहे.

१४ व्या दलाई लामाची निवड कशी झाली?

तिबेटी परंपरेनुसार, एका ज्येष्ठ बौद्ध भिक्षूच्या मृत्यूनंतर त्याच्या आत्म्याचा पुनर्जन्म होतो. त्यांचा जन्म ६ जुलै १९३५ रोजी ईशान्य तिबेटमधील एका शेतकरी कुटुंबात झाला आणि कुटुंबाने त्यांचे नाव ‘ल्हामो धोंडुप’ ठेवले. ते फक्त दोन वर्षांचे असताना त्यांना १४ वे दलाई लामा म्हणून ओळखले गेले.

दलाई लामांच्या वेबसाइटनुसार, पुढील दलाई लामा ओळखण्याचे अनेक मार्ग आहेत. १९३७ मध्ये, सध्याचे दलाई लामा फक्त २ वर्षांचे होते आणि त्यांना १४ वे दलाई लामा म्हणून ओळखले गेले. २ वर्षीय ल्हामो धोंडुपने १३ व्या दलाई लामांच्या वस्तू ओळखल्या आणि “हे माझे आहे, हे माझे आहे” असे म्हणू लागल्यावर शोध पथकाला धीर मिळाला.

पुढील दलाई लामा कसे निवडले जातील?

मार्च २०२५ मध्ये प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या “वॉयस फॉर वॉइसलेस” या पुस्तकात दलाई लामा म्हणाले की, त्यांचा उत्तराधिकारी चीनच्या बाहेर जन्माला येईल. चिनी राजवटीविरुद्ध झालेल्या अयशस्वी उठावानंतर, दलाई लामा १९५९ मध्ये तिबेटमधून भारतात पळून गेले. येथे त्यांनी हिमाचलमधील धर्मशाळा आपले घर बनवले. पुस्तकात त्यांनी लिहिले आहे की ते त्यांच्या ९० व्या वाढदिवसाच्या आसपास त्यांच्या उत्तराधिकाराबद्दल तपशील जाहीर करतील.

तिबेटी संसद देखील धर्मशाळेत निर्वासित राहते आणि दलाई लामांप्रमाणेच येथूनच काम करते. ते म्हणतात की, निर्वासित तिबेटी सरकार आपले काम चालू ठेवू शकेल यासाठी एक व्यवस्था तयार करण्यात आली आहे. दलाई लामांचा उत्तराधिकारी शोधण्याची आणि ओळखण्याची जबाबदारी ‘गादेन फोडरंग फाउंडेशन’च्या अधिकाऱ्यांवर आहे.

दलाई लामा यांनी म्हटले आहे की, ते तिबेटी धार्मिक परंपरा आणि तिबेटी जनतेशी सल्लामसलत करतील आणि “दलाई लामाची संस्था सुरू ठेवावी यावर एकमत आहे का” हे पाहतील. त्यांनी म्हटले आहे की ते भविष्यासाठी “स्पष्ट लेखी सूचना देतील”. परंतु त्यांनी असेही सुचवले आहे की, त्यांचा उत्तराधिकारी मुलगी किंवा कीट असू शकतो किंवा त्यांचा आत्मा प्रौढ व्यक्तीकडे हस्तांतरित केला जाऊ शकतो. दलाई लामा यांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे की पुढील दलाई लामांचा शोध आणि ओळख “भूतकाळातील तिबेटी बौद्ध परंपरेनुसार” असावी.

आठव्या दलाई लामांचा जन्म १७५८ मध्ये झाला. त्या वर्षी भरपूर पीक आले आणि एक इंद्रधनुष्य दिसले, ज्याने त्यांच्या आईला स्पर्श केला असे म्हटले जाते. ८ व्या दलाई लामा यांनी लहानपणी कमळाच्या ध्यान स्थितीत बसण्याचा प्रयत्न केला आणि अखेर त्यांची ओळख पटली. कधीकधी, दलाई लामांचे नाव देखील काढले गेले आहे. एका पद्धतीमध्ये कणकेच्या गोळ्यांमध्ये कागद लपवणे समाविष्ट आहे. दुसऱ्या पद्धतीमध्ये सोन्याच्या कलशातून नाव काढणे समाविष्ट आहे. परंतु तो कलश बीजिंगजवळ आहे आणि सध्याच्या दलाई लामा यांनी इशारा दिला आहे की, जर अप्रामाणिकपणे वापरला गेला तर त्यात “कोणत्याही आध्यात्मिक गुणवत्तेची” कमतरता असेल.

आतापर्यंत दलाई लामा कुठे जन्मले आहेत?

आतापर्यंत, दलाई लामा हे कुलीन कुटुंबे आणि भटक्या पशुपालक कुटुंबांमधून आले आहेत. त्यापैकी बहुतेकांचा जन्म मध्य तिबेटी प्रदेशात झाला होता, एक मंगोलियाचा होता आणि एक दलाई लामा भारतात जन्मला होता. हो, तुम्ही बरोबर वाचले आहे. सहावे दलाई लामा, त्संगयांग ग्यात्सो, यांचा जन्म १६८२ मध्ये भारतातील अरुणाचल प्रदेशातील तवांग येथे झाला.

पुढील दलाई लामाच्या निवडीबद्दल चीन काय म्हणतो?

चीन म्हणतो की त्यांच्या नेत्यांना दलाई लामाच्या उत्तराधिकारीला शाही काळातील वारसा म्हणून मान्यता देण्याचा अधिकार आहे. दलाई लामाचे नाव १७९३ मध्ये किंग राजवंशाच्या काळात सोन्याच्या कलशातून काढण्यात आले होते. आता चिनी अधिकाऱ्यांनी वारंवार म्हटले आहे की दलाई लामाचा पुनर्जन्म चीनच्या कायद्यांचे पालन करून ठरवला पाहिजे – पुढील दलाई लामाचे नाव त्यांच्याकडे असलेल्या सोन्याच्या कलशातून येईल आणि पुढील दलाई लामा चीनच्या सीमेत जन्माला येतील.

परंतु तिबेटींना शंका आहे की पुढील दलाई लामा निवडण्यात चीनची कोणतीही भूमिका समुदायावर प्रभाव पाडण्याची एक चाल आहे. त्यांच्या पुस्तकात, दलाई लामा यांनी तिबेटींना “चीनसह कोणीही राजकीय हेतूंसाठी निवडलेल्या दलाई लामाला स्वीकारू नका” असे आवाहन केले आहे.