नवी दिल्ली : भारताच्या १७व्या उपराष्ट्रपतीपदासाठी उद्या (९ सप्टेंबर) मतदान होणार आहे. सत्ताधारी राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए) आणि विरोधी ‘इंडिया’ आघाडी यांच्यातील चुरशीच्या लढतीपूर्वी आज, सोमवारी दोन्ही गटांनी मतदानाची रंगीत तालीम आयोजित केली आहे. माजी उपराष्ट्रपती जगदीप धनखड यांच्या प्रकृतीच्या कारणास्तव दिलेल्या राजीनाम्यामुळे हे पद रिक्त झाले असून, या निवडणुकीकडे देशाचे लक्ष लागले आहे.

उमेदवार कोण?

एनडीएचे उमेदवार आणि महाराष्ट्राचे राज्यपाल सी. पी. राधाकृष्णन (तमिळनाडू) आणि इंडिया आघाडीचे उमेदवार, सर्वोच्च न्यायालयाचे माजी न्यायाधीश बी. सुदर्शन रेड्डी (तेलंगणा) यांच्यात थेट स्पर्धा आहे. दोन्ही उमेदवार दक्षिण भारतातील असल्याने ही निवडणूक राजकीय आणि वैचारिक लढाईसह ‘दक्षिण विरुद्ध दक्षिण’ अशी रंगत आहे. राधाकृष्णन हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) आणि भाजपशी दीर्घकाळ निगडित असलेले निष्ठावान नेते मानले जातात, तर सुदर्शन रेड्डी हे संविधानिक मूल्ये आणि लोकशाही तत्त्वांचे समर्थक म्हणून ओळखले जातात.

दोन्ही आघाड्यांची कसून तयारी

मतदानादरम्यान कोणतीही चूक होऊ नये यासाठी दोन्ही आघाड्यांनी कसून तयारी केली आहे. एनडीएचे खासदार आज संसद कार्यशाळेत मतदानाची तालीम घेतील, तर इंडिया आघाडीच्या खासदारांची रंगीत तालीम दुपारी २:३० वाजता संविधान सदनाच्या सेंट्रल हॉलमध्ये होणार आहे. यावेळी खासदारांना मतदान प्रक्रियेची सविस्तर माहिती दिली जाईल. काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खरगे यांनी इंडिया आघाडीच्या खासदारांसाठी आयोजित केलेला भोजन समारंभ उत्तर भारतातील पूरस्थितीमुळे रद्द करण्यात आला आहे.

उपराष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत लोकसभा (५४३), राज्यसभा (२३३) आणि राष्ट्रपतींद्वारे नियुक्त १२ असे एकूण ७८२ खासदार मतदान करतील. विजयासाठी ३९१ मतांची आवश्यकता आहे. एनडीएला लोकसभेत २९३ आणि राज्यसभेत १३० अशा एकूण ४२३ खासदारांचा पाठिंबा आहे, ज्यामुळे राधाकृष्णन यांचा विजय जवळपास निश्चित मानला जात आहे. इंडिया आघाडीकडे ३१२ खासदारांचा पाठिंबा आहे, आणि आघाडीबाहेरील ४८ खासदारांनी रेड्डी यांना पाठिंबा दिला तरी त्यांची संख्या ३६० पर्यंतच पोहोचेल, जी बहुमतासाठी अपुरी आहे.

इंडिया आघाडीला काँग्रेस, तृणमूल काँग्रेस, आम आदमी पक्ष, समाजवादी पक्ष, राजद, डावे पक्ष, शिवसेना (उबाठा) आणि AIMIM चे प्रमुख असदुद्दीन ओवैसी यांचा पाठिंबा आहे. दुसरीकडे, वायएसआर काँग्रेसने (लोकसभा-४, राज्यसभा-७) एनडीएला पाठिंबा जाहीर केला आहे. तामिळनाडूचे मुख्यमंत्री एम. के. स्टॅलिन यांनी सुदर्शन रेड्डी यांचे समर्थन केले असले, तरी त्यांनी स्पष्ट भूमिका टाळली आहे.

अशी असेल निवडणूक प्रक्रिया

राज्यसभेचे सरचिटणीस पी. सी. मोदी हे निवडणूक अधिकारी असतील. मतदान ९ सप्टेंबरला सकाळी १० ते संध्याकाळी ५ वाजेपर्यंत संसद भवनात होईल. मतमोजणी संध्याकाळी ६ वाजता सुरू होईल, आणि त्यानंतर निकाल जाहीर होईल. ही निवडणूक एकल हस्तांतरणीय मत (STV) पद्धतीने होते, आणि प्रत्येक खासदाराचे मत समान मूल्याचे असते. व्हीप लागू नसल्याने क्रॉस-वोटिंगची शक्यता असली, तरी एनडीएच्या संख्याबळामुळे त्याचा फारसा परिणाम होण्याची शक्यता नाही.