Blood donation – दान ही संकल्पना मानव संस्कृतीत प्राचीन काळापासून रूजलेली आहे. अन्नदान, वस्त्रदान यांसारखी दाने समाजात नेहमीच केली जातात. मात्र या सर्वांमध्ये सर्वात श्रेष्ठ दान मानले जाते ते म्हणजे ‘रक्तदान‘. कारण रक्तदानामुळे थेट एखाद्या व्यक्तीचा जीव वाचवला जाऊ शकतो.

आजच्या काळात रक्तदानाबाबत लोकांमध्ये मोठ्या प्रमाणात जागरूकता वाढली आहे. पूर्वी रक्तदात्यांची संख्या मर्यादित होती, मात्र आता वैद्यकीय प्रगती आणि जनजागृतीमुळे स्वेच्छेने रक्तदान करणाऱ्यांची संख्या सातत्याने वाढत आहे. रक्तदान शिबिरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर नागरिक सहभागी होताना दिसतात.

जागतिक रक्तदाता दिनाचे महत्त्व :

रक्तगटांचा शोध लावणारे शास्त्रज्ञ ‘कार्ल लँडस्टायनर’ यांच्या जन्मदिनानिमित्त 14 जून हा दिवस “जागतिक रक्तदाता दिन” म्हणून 2004 पासून साजरा केला जातो. या दिवशी सर्व रक्तदात्यांचे आभार मानले जातात आणि त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.

या निमित्ताने विविध देशांमध्ये रक्तदानाविषयी जनजागृती मोहिमा, शिबिरे आणि आरोग्यविषयक उपक्रम राबवले जातात. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) देखील यामध्ये सक्रिय भूमिका बजावते.

भारतामध्ये रक्तदान दिन :

भारतात 1 ऑक्टोबर हा दिवस राष्ट्रीय रक्तदान दिन म्हणून साजरा केला जातो. 1975 पासून ही परंपरा सुरू आहे. महाराष्ट्र, पश्चिम बंगाल, तामिळनाडू, त्रिपुरा यांसारख्या राज्यांमध्ये रक्तदान चळवळ मोठ्या प्रमाणात राबवली जाते.

रक्तदान का आवश्यक आहे?

लोकांमध्ये रक्तदानाविषयी जागरूकता वाढवणे

रुग्णालयांमध्ये रक्तसाठा पुरेसा ठेवणे

अपघात व आपत्कालीन परिस्थितीत रक्त उपलब्ध करून देणे

नागरिकांना रक्तदानासाठी प्रोत्साहित करणे

रक्तदानाचे सामाजिक व आरोग्यदृष्ट्या महत्त्व समजावणे

कोण करू शकते रक्तदान?

वय: 18 ते 60 वर्षे

वजन: किमान 46 किलो किंवा त्यापेक्षा जास्त

हिमोग्लोबिन: किमान 12.5 g/dl

रक्तदानापूर्वी तपासण्या :

रक्तदान करण्यापूर्वी काही महत्त्वाच्या तपासण्या केल्या जातात

शरीराचे तापमान (सुमारे 37.5°C)

नाडीचे ठोके (60 ते 100 प्रति मिनिट)

हिमोग्लोबिनची पातळी

संसर्गजन्य आजार (एड्स, काविळ, मलेरिया इ.) तपासणी

वैद्यकीय इतिहास व लसीकरणाची माहिती

या सर्व तपासण्या सुरक्षिततेसाठी आवश्यक असतात.

रक्तदान प्रक्रिया किती वेळ चालते :

साधारणपणे एका वेळी सुमारे 300 मिली रक्त घेतले जाते. आधुनिक स्वयंचलित यंत्रांच्या मदतीने ही प्रक्रिया अधिक सुरक्षित व जलद केली जाते.

रक्तदानानंतर रक्तदात्याला हलका आहार दिला जातो आणि थोडा विश्रांतीचा सल्ला दिला जातो. रक्तदान करण्यासाठी तुम्हाला साधारण 1 तास किंवा 30 मिनिट देखील लागू शकतात.

रक्तदानाचे फायदे :

नवीन रक्तपेशी निर्माण होण्यास मदत

हृदयविकाराचा धोका कमी होण्यास मदत

शरीरातील अतिरिक्त लोह नियंत्रित राहते

यकृत व स्वादुपिंडाच्या आजारांचा धोका कमी होऊ शकतो

काही संशोधनानुसार कर्करोगाचा धोका कमी होण्यास मदत

‘रक्तदान’ हे केवळ सामाजिक कर्तव्य नाही तर जीवनदान देणारी महान सेवा आहे. एका रक्तदात्याच्या रक्ताने अनेक रुग्णांचे प्राण वाचू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक सक्षम व्यक्तीने नियमित रक्तदान करून समाजासाठी योगदान द्यावे.