Blood Sugar: गोड पदार्थ म्हटलं की अनेकांच्या तोंडाला पाणी सुटतं. मिठाई, चॉकलेट, केक किंवा एखादा आवडता गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर मनही प्रसन्न होतं. पण काही लोकांना गोड खाल्ल्यानंतर काही वेळातच सुस्तपणा जाणवतो आणि चक्क झोप येऊ लागते. असं का होतं, याचा तुम्ही कधी विचार केला आहे का? यामागे शरीरात होणाऱ्या काही नैसर्गिक प्रक्रिया कारणीभूत असू शकतात.

गोड पदार्थांमध्ये साखरेचं प्रमाण जास्त असतं. त्यामुळे असे पदार्थ खाल्ल्यानंतर रक्तातील ग्लुकोजची पातळी तुलनेने वेगाने वाढू शकते. ही वाढ नियंत्रित करण्यासाठी शरीर इन्सुलिन नावाचं हार्मोन सोडतं. इन्सुलिनच्या मदतीने ग्लुकोज शरीरातील पेशींमध्ये पोहोचतो आणि त्याचा ऊर्जेसाठी वापर केला जातो. या प्रक्रियेदरम्यान काही लोकांना थोडा थकवा किंवा सुस्तपणा जाणवू शकतो.

ट्रिप्टोफॅन आणि सेरोटोनिनचा संबंध

गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर शरीरातील काही जैवरासायनिक प्रक्रियांमध्ये बदल होतात. कार्बोहायड्रेट्स खाल्ल्यानंतर इन्सुलिनची पातळी वाढते. त्यामुळे रक्तातील इतर काही अमिनो ॲसिड्सच्या तुलनेत ट्रिप्टोफॅनचा मेंदूपर्यंत पोहोचण्याच्या प्रक्रियेत बदल होऊ शकतो.

ट्रिप्टोफॅनपासून शरीरात सेरोटोनिन तयार होतं. सेरोटोनिनचा मूड आणि विश्रांतीशी संबंध असतो. पुढे सेरोटोनिनपासून मेलाटोनिन तयार होतं. मेलाटोनिन हे झोपेच्या चक्रात महत्त्वाची भूमिका बजावणारं हार्मोन आहे. मात्र, याचा अर्थ गोड पदार्थ खाल्ला की प्रत्येकालाच झोप येईल, असा नाही. प्रत्येक व्यक्तीची शरीररचना आणि प्रतिक्रिया वेगळी असते.

‘ब्लड शुगर क्रॅश’ म्हणजे काय?

गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर रक्तातील साखरेची पातळी वाढते. त्यानंतर काही वेळाने ती कमी होऊ शकते. काही लोकांमध्ये हा बदल तुलनेने वेगाने झाल्यास थकवा, अशक्तपणा किंवा एकाग्रता कमी होण्यासारखी लक्षणं जाणवू शकतात. यालाच सामान्य भाषेत ‘ब्लड शुगर क्रॅश’ असं म्हटलं जातं. मात्र, गोड खाल्ल्यानंतर येणारी झोप फक्त रक्तातील साखरेच्या बदलामुळेच येते, असं निश्चितपणे म्हणता येत नाही.

जेवल्यानंतरही का येते गुंगी?

अनेकदा गोड पदार्थ आपण जेवणानंतर खातो. त्यामुळे झोप येण्यामागे केवळ गोड पदार्थ कारणीभूत असेलच असं नाही. मोठं किंवा जड जेवण केल्यानंतर पचनाची प्रक्रिया सुरू होते. त्यासोबत शरीरात होणारे काही हार्मोनल बदल आणि दिवसाची वेळ यामुळेही जेवल्यानंतर गुंगी येऊ शकते. म्हणूनच गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर झोप येत असेल, तर त्याआधी आपण किती आणि काय खाल्लं होतं, याचाही विचार करणं महत्त्वाचं आहे.

सुस्तपणा कमी करण्यासाठी काय कराल?

गोड पदार्थ पूर्णपणे बंद करण्याची गरज प्रत्येकाला असेलच असं नाही. मात्र, त्याचं प्रमाण नियंत्रित ठेवणं महत्त्वाचं आहे. आहारात प्रोटीन आणि फायबर असलेल्या पदार्थांचा समावेश केल्याने जेवण अधिक संतुलित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर काही वेळ हलकं चालणंही उपयोगी ठरू शकतं. दिवसभर पुरेसं पाणी पिणं आणि रात्री पुरेशी झोप घेणंही महत्त्वाचं आहे.

जर गोड किंवा जेवण केल्यानंतर वारंवार आणि खूप जास्त थकवा, चक्कर, अशक्तपणा किंवा इतर त्रास जाणवत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणं योग्य ठरेल.