Who is Sonam Wangchuk | ladakh protest : लडाखला पूर्ण राज्याचा दर्जा देण्याच्या मागणीसाठी पर्यावरण कार्यकर्ते ‘सोनम वांगचुक’ यांनी सुरू केलेल्या उपोषणाच्या 15व्या दिवशी लेह येथे हिंसक प्रदर्शनं झाली. यानंतर वांगचुक यांना अटक करून जोधपूर तुरुंगात पाठवण्यात आलं आहे. या हिंसाचारात 17 सीआरपीएफ जवान आणि 70 हून अधिक नागरिक जखमी झाले आहेत. सोनम वांगचुक यांच्यावर राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा (NSA) अंतर्गत कारवाई करण्यात आली आहे.

का झाली सोनम वांगचुक यांना अटक?

लडाखला संवैधानिक हक्क आणि पर्यावरणाचे संरक्षण मिळावे यासाठी वांगचुक यांनी आमरण उपोषण केले. लेहमध्ये आंदोलनादरम्यान आंदोलकांनी हिंसक कृत्य केल्याचा आरोप केला जात आहे. या आंदोलनादरम्यान झालेल्या हिंसेच्या प्रकरणात सामाजिक आणि शैक्षणिक नेते कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांच्यावर ठपका ठेवण्यात आला आणि त्यांना अटक झाली.

कोण आहेत सोनम वांगचुक?

१ सप्टेंबर १९६६ रोजी जन्मलेले सोनम वांगचुक हे केवळ एक अभियंता (इंजिनियर) किंवा शिक्षण सुधारक नाहीत, तर ते भारताच्या नवकल्पना (इनोव्हेशन) क्षेत्रातील एक जागतिक ‘आयकॉन’ आहेत. त्यांचे बालपण साधे आणि आव्हानांनी भरलेले होते. त्यावेळी त्यांच्या गावात आधुनिक तंत्रज्ञानाची सोय नव्हती, त्यामुळे ते वयाच्या नऊ वर्षांपर्यंत शिक्षण घेऊ शकले नाहीत.

त्यानंतर त्यांना पुढील शिक्षणासाठी श्रीनगरला पाठवण्यात आले. तथापि, तिथेही त्यांना अभ्यासात अडचणी येत होत्या, कारण त्यांना हिंदी आणि इंग्रजी दोन्ही भाषा येत नव्हत्या. तरीही त्यांनी त्यांचा अभ्यास सुरू ठेवला. नंतर त्यांनी श्रीनगरच्या राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्थेतून मेकॅनिकल अभियांत्रिकीचा अभ्यास पूर्ण केला.

सोनम वांगचुक यांचे कार्य :

१९८८ मध्ये, लडाखवर लादलेल्या परदेशी शिक्षण प्रणालीचे ‘बळी’ असलेल्या विद्यार्थी समूहाने मिळून ‘स्टुडंट्स एज्युकेशनल अँड कल्चरल मूव्हमेंट ऑफ लडाख’ ची स्थापना केली. सोनम वांगचुक हे त्याचे संस्थापक-संचालक आहेत.

सेकमोल कॅम्पसची रचना :

वांगचुक यांनी एसईसीएमओएल कॅम्पसची रचना अशी केली आहे की तो संपूर्णपणे सौर-ऊर्जेवर चालतो. स्वयंपाक, वीज किंवा गरम हवा यासाठी येथे कोणत्याही जीवाश्म इंधनाचा वापर होत नाही. १९९४ मध्ये, सरकारी शाळांच्या व्यवस्थेत सुधारणा करण्यासाठी त्यांनी सरकार, ग्रामीण समुदाय आणि नागरिक समाज यांच्या सहकार्याने “ऑपरेशन न्यू होप” सुरू केले.

पर्यावरणवादी कार्य :

लडाखच्या वाळवंटीय प्रदेशात पाण्याची समस्या सोडवण्यासाठी सोनम वांगचुक यांनी बर्फ-स्तूप तंत्रज्ञानाचा शोध लावला. शंकूच्या आकाराचे हे बर्फाचे ढिगारे हिवाळ्यातील पाणी साठवण्यासाठी वापरले जातात, जे उन्हाळ्यात शेतीसाठी उपयोगी ठरते.

सोनम वांगचुक यांची कमाई कुठून होते?

अहवालांनुसार, सोनम वांगचुकची एकूण संपत्ती अंदाजे ₹७.५ दशलक्ष आहे. तथापि, असे म्हटले जाते की त्यांच्याकडे आलिशान बंगले किंवा महागड्या गाड्या नाहीत. सोनम वांगचुक त्यांच्या कमाईचा बहुतांश भाग शिक्षण सुधारणा, पर्यावरण प्रकल्प आणि सामाजिक सेवेवर खर्च करतात. सोनम वांगचुकचे उत्पन्नाचे विविध स्रोत देखील आहेत.

सोनम वांगचुकचे युट्यूब चॅनल, वांगचुक वर्ल्ड, खूप लोकप्रिय आहे. त्याचे १.७ दशलक्षाहून अधिक सबस्क्राइबर्स आहेत. त्याच्या उत्पन्नाचा एक महत्त्वाचा भाग त्याच्या युट्यूब चॅनलमधून येतो. युट्यूब चॅनलवरून दरमहा अंदाजे ₹३००,००० ते ₹५००,००० कमावतो.

तसेच जागतिक व्यासपीठांवरील भाषणे, व्याख्याने आणि परिषदांमधून देखील कमाई करतात. त्यांना सौर प्रकल्प आणि पर्यावरणीय कामांसाठी भारतीय सैन्य आणि इतर संस्थांकडून शुल्क देखील मिळते.

‘थ्री इडियट’ सिनेमाशी काय आहे संबंध :

लोनम वांगचुक यांच्या जीवनावर आधारित बॉलिवूडचा गाजलेला चित्रपट ‘थ्री इडियट्स‘ हा चित्रपट बनला आहे. या चित्रपटात आमिर खानने ‘फुंगसुक वांगडू’ हे अविस्मरणीय पात्र साकारले होते. वांगचुक यांचे कार्य लडाखमधील पारंपरिक शिक्षण प्रणालीत क्रांती घडवणारे ठरले आहे.

या चित्रपटात एका शास्त्रज्ञाचे चित्रण केले आहे जो शिक्षण आणि नवोपक्रमाद्वारे नवीन दृष्टिकोन घेऊन प्रगती करतो, जो सोनम वास्तविक जीवनात करत असलेल्या कामाप्रमाणेच आहे, ज्यामुळे ते तरुणांमध्ये खूप लोकप्रिय झाले.