What is HPV:  आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे, पण कधीकधी माहितीचा अभाव आपल्याला मोठ्या संकटात टाकू शकतो. सध्याच्या काळात ‘कॅन्सर’ किंवा कर्करोग हे नाव ऐकले तरी भीती वाटते, पण तुम्हाला माहिती आहे का? गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगासारख्या गंभीर आजारांमागे ‘ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस’ (HPV) हे एक मुख्य कारण आहे.

हा विषाणू अत्यंत सामान्य असला, तरी त्याकडे केलेले दुर्लक्ष जीवावर बेतू शकते. सुदैवाने, योग्य माहिती, वेळेवर केलेली तपासणी आणि लसीकरण यांच्या मदतीने आपण या धोक्याला वेळीच रोखू शकतो. हा लेख तुम्हाला HPV संसर्ग, त्याचे धोके आणि त्यापासून संरक्षण कसे मिळवायचे, याबद्दल सविस्तर मार्गदर्शन करेल.

एचपीव्ही (ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस) हा अतिशय सामान्य विषाणू आहे. जगभरातील बहुतेक स्त्री‑पुरुषांना आयुष्यात कधीतरी हा संसर्ग होऊ शकतो. बहुतेक वेळा हा संसर्ग आपोआप बरा होतो, पण काही उच्च‑जोखीम प्रकार कर्करोगाला कारणीभूत ठरू शकतात.

एचपीव्हीचे प्रकार –

एचपीव्हीचे 200 पेक्षा जास्त प्रकार आहेत. त्यापैकी काही प्रकार त्वचेवर मस्से (warts) निर्माण करतात, तर काही प्रकार शरीरातील पेशींमध्ये बदल करून कर्करोग होण्याचा धोका वाढवतात.

एचपीव्ही कसा पसरतो?

• त्वचा‑ते‑त्वचा संपर्कातून
• लैंगिक संबंधातून
• संक्रमित व्यक्तीला लक्षणे नसली तरीही संसर्ग पसरू शकतो

एचपीव्हीमुळे होऊ शकणारे कर्करोग –

• गर्भाशय मुखाचा कर्करोग (Cervical Cancer)
• योनी व योनीमुखाचा कर्करोग
• गुदद्वाराचा कर्करोग
• घसा व तोंडातील काही कर्करोग
• पुरुषांमध्ये लिंगाचा कर्करोग

लक्षणे कोणती असू शकतात?

सुरुवातीला बहुतेक वेळा कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. उशिरा टप्प्यात पुढील लक्षणे दिसू शकतात:

• असामान्य रक्तस्राव
• पोटात किंवा श्रोणी भागात वेदना
• असामान्य स्त्राव
• गाठी किंवा जखमा बऱ्या न होणे

तपासणीचे महत्त्व –

गर्भाशय मुखाचा कर्करोग लवकर शोधण्यासाठी नियमित तपासणी खूप महत्त्वाची आहे.

• पॅप स्मिअर टेस्ट
• एचपीव्ही डीएनए टेस्ट

३० वर्षांवरील महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने नियमित तपासणी करावी.

एचपीव्ही लस (HPV Vaccine)

एचपीव्हीपासून संरक्षणासाठी सुरक्षित आणि प्रभावी लस उपलब्ध आहे.

• मुली आणि मुलांना दोघांनाही देता येते
• 9–14 वयोगटात 2 डोस
• 15 वर्षांनंतर 3 डोस

लसीकरणामुळे भविष्यात कर्करोगाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होतो.

प्रतिबंधासाठी काय करावे?

• सुरक्षित लैंगिक व्यवहार ठेवावेत
• नियमित आरोग्य तपासणी करावी
• एचपीव्ही लसीकरण करून घ्यावे
• कोणतीही असामान्य लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा

लक्षात ठेवा –
एचपीव्ही संसर्ग सामान्य आहे, पण योग्य वेळी तपासणी आणि लसीकरण केल्यास कर्करोगापासून मोठ्या प्रमाणात संरक्षण मिळू शकते.

– डॉ. भार्गवी विजय बडे
[email protected]
Ph. 8010249673