पिंपरी – अन्नपदार्थांमध्ये अधिक नफा मिळवण्यासाठी केली जाणारी भेसळ आता केवळ फसवणुकीपुरती मर्यादित राहिली नसून ती आरोग्यासाठीही धोकादायक ठरू शकते. भेसळयुक्त मसाले, धान्य, दुग्धजन्य पदार्थ आणि प्रक्रियायुक्त खाद्यपदार्थांमुळे कर्करोगासारख्या आजारांचा धोका वाढू शकतो, असा इशारा दिला आहे.
कॅन्सरतज्ज्ञांनी सांगितले की अन्नातील काही रासायनिक घटक थेट पेशींवर परिणाम करून दीर्घकालीन आजारांना आमंत्रण देतात.

साठवलेल्या धान्य, काजू किंवा शेंगदाण्यांमध्ये निर्माण होणारे आफ्लॅटॉक्सिन हे यकृताच्या कर्करोगाशी संबंधित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. दूषित पाण्यातील आर्सेनिक त्वचा, मूत्रमार्ग व फुफ्फुसांच्या कर्करोगाचा धोका वाढवू शकतो. काही ठिकाणी मासे किंवा भाजीपाला टिकवण्यासाठी अवैधरित्या वापरले जाणारे फॉर्मेल्डिहाइड आरोग्यास घातक ठरते.

वारंवार गरम केलेल्या तेलातून तयार होणारे पॉलिसायक्लिक अरोमॅटिक हायड्रोकार्बन्स तसेच नायट्रेट-नायट्राइटच्या अभिक्रियेतून निर्माण होणारे नायट्रोजॅमाइन्स प्रक्रियायुक्त मांसाहाराशी संबंधित धोके वाढवतात. काही मसाल्यांमध्ये वापरली जाणारी अवैध रंगद्रव्ये, तसेच कॅडमियम व लेडसारख्या भारी धातूंची उपस्थिती दीर्घकालीन दुष्परिणाम घडवू शकते.

हे रासायनिक घटक डीएनएला हानी पोहोचवून पेशींच्या सामान्य विभाजन प्रक्रियेत व्यत्यय आणतात. वारंवार व दीर्घकालीन संपर्कामुळे धोका अधिक वाढतो. धूम्रपान, मद्यसेवन, लठ्ठपणा, पोषणअभाव यांसारखे घटकही जोखीम वाढवतात.

अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण तसेच स्थानिक अन्न सुरक्षा विभागांकडून नियमित तपासण्या केल्या जात असल्या तरी शहरातील बाजारपेठांमध्ये अधिक काटेकोर कारवाईची गरज व्यक्त होत आहे. संशयास्पद अन्नसाठ्यांवर छापे, नमुना तपासणी आणि दोषी आढळल्यास कठोर दंडात्मक कारवाई करावी, अशी मागणी सामाजिक संस्थांकडून होत आहे.

नागरिकांनीही सतर्क राहण्याची गरज
नागरिकांनीही सावधगिरी बाळगणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. विश्वासार्ह विक्रेत्याकडूनच खरेदी करणे, पॅकेटवरील प्रमाणपत्र आणि बॅच क्रमांक तपासणे, अयोग्य रंग, वास किंवा चव असलेले पदार्थ टाळणे, बुरशी लागलेले धान्य किंवा सुका मेवा वापरू नये, प्रक्रियायुक्त अन्नाचे सेवन मर्यादित ठेवावे, फळे-भाज्या स्वच्छ धुवून वापराव्यात, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

सतत अपचन, उलटी, जडपणा, त्वचेतील बदल किंवा इतर संशयास्पद लक्षणे आढळल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्यावा, असेही सांगण्यात आले. भेसळ ही केवळ आर्थिक फसवणूक नसून सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित गंभीर समस्या आहे. त्यामुळे नागरिकांची जागरूकता आणि प्रशासनाची कडक अंमलबजावणी या दोन्हींची नितांत गरज असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.

अशी घ्‍या काळजी

• बुरशी, ओलसरपणा किंवा वास असलेले जुने धान्य आणि सुकामेवा वापरणे टाळा.
• फळे आणि भाज्यांवरील रसायने काढण्यासाठी मिठाच्या किंवा कोमट पाण्याने स्वच्छ धुवा.
• अनैसर्गिकरीत्या चमकदार दिसणाऱ्या पॉलिश डाळी आणि रासायनिक रंगांचे मसाले खरेदी करू नका.
• तळण्यासाठी वारंवार तेच तेल पुन्हा गरम करून वापरणे पूर्णपणे टाळा.
• प्रक्रिया केलेले डबाबंद अन्नपदार्थ आणि प्रिजर्व्हेटिव्हयुक्त मांसाहाराचे नियमित सेवन मर्यादित ठेवा.
• खरेदीपूर्वी पॅकेटवरील उत्पादन तारीख, मुदत आणि बॅच क्रमांक काळजीपूर्वक तपासून घ्या.
• नेहमी विश्वासू, नामांकित विक्रेत्याकडूनच घरगुती वापरासाठीचे अन्नधान्य व किराणा माल खरेदी करा.
• डाळी किंवा मसाल्यांची घरगुती पाण्याच्या चाचणीद्वारे भेसळ वेळोवेळी पडताळून खात्री करा.
• धान्यात विचित्र रंग, चव किंवा वास आढळल्यास ते वापरणे त्वरित बंद करा.

 

MPSC Movement : राजकीय नेत्यांची फळी मैदानात