नवी दिल्ली – या इंटरनेट युगात प्रत्येक छोट्या छोट्या गोष्टीसाठी आपल्याला गुगलवर अवलंबून रहावे लागते. कोणत्याही प्रश्नाचे चुटकीसरशी उत्तर देणारे गुगल आपल्या आयुष्यातला अविभाज्य भाग झाला आहे, असे म्हटल्यास अतिशयोक्ती ठरू नये. थोडक्यात आपण गुगलवर बरेचसे अवलंबून आहोत. परंतु सध्या गुगलपेक्षाही एक पाऊल पुढे ठरणाऱ्या नव्या तंत्रज्ञानाची इंटरनेट आणि सोशल मीडियावर खूप चर्चा सुरु आहे. लोक असाही अंदाज लावत आहेत की हे तंत्र पुन्हा माणसांच्या नोकरीवर गदा आणू शकेल आणि लोकांना याचीही सवय लागेल. भविष्यात गुगलला मागे टाकू शकणारे हे कोणते तंत्रज्ञान आहे? चला जाणून घेऊया सविस्तर.

‘चॅट जीपीटी’ अर्थात जनरेटिव्ह प्रेट्रेन्ड ट्रान्सफॉर्मर हे ते नवे तंत्रज्ञान आहे ज्याची गेल्या कित्येक दिवसांपासून चर्चा केली जात होती. खरं तर ते एक कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स सॉफ्टवेअर आहे. त्याचे नाव चॅट जीपीटी म्हणजेच जनरेटिव्ह प्रीट्रॅन्ड ट्रान्सफॉर्मर आहे.

हे एनएमएस (न्यूरल नेटवर्क बेस्ड मशीन लर्निंग मॉडेल) चे एक अत्याधुनिक फॉर्म देखील मानले जाते. हे सॉफ्टवेअर केवळ गुगलसारखे सर्च इंजिन म्हणूनच कार्य करत नाही तर आपल्या कोणत्याही कुतूहलला वास्तविक प्रकारात स्पष्ट, अचूक आणि तर्कसंगत उत्तर देखील प्रदान करते. हेच कारण आहे की हे सॉफ्टवेअर खूप लोकप्रिय ठरत आहे.

चॅट जीपीटी सॉफ्टवेअर तयार करण्याचे श्रेय सॅम ऑल्टमॅन नावाच्या व्यक्तीकडे जाते, त्याने 2015 मध्ये एलोन मस्क या जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तीसोबत त्याची सुरुवात केली. त्यावेळी हा प्रकल्प एक ना-नफा कंपनी म्हणून सुरू झाला होता. एलोन मस्क नंतर प्रकल्पातून विभक्त झाला. नंतर बिल गेट्सची कंपनी मायक्रोसॉफ्टने त्यात गुंतवणूक केली आणि ती नो प्रॉफिटपासून फॉर प्रॉफिट कंपनी बनली. सध्या या कंपनीचे मूल्य 20 अब्ज डॉलर्स आहे.

* केवळ आठवड्यात 10 लाख यूजर्स मिळवले
सॅम ऑल्टमनच्या दाव्यानुसार चॅट जीपीटीने केवळ एका आठवड्यात, दहा लाख वापरकर्ते जोडले. वर्ल्ड स्टॅटिस्टिक्स नावाच्या ट्विटर हँडलनुसार, नेटफ्लिक्सला हा आकडा गाठण्यासाठी सुमारे साडेतीन वर्षे लागली. त्याच वेळी, दहा लाख ग्राहकांचे लक्ष्य साध्य करण्यासाठी ट्विटरला दोन वर्षे आणि फेसबुकला 10 महिने लागले. इंस्टाग्रामने तीन महिन्यांत 10 लाख वापरकर्त्यांचा आकडा गाठला, तर स्पॉटीफायला हा विक्रम करण्यासाठी पाच महिने लागले.

* चॅट जीपीटी शिक्षणावर करेल परिणाम
एका वृत्तपत्राच्या संपादकीयमध्ये माजी केंद्रीय मंत्री सुरेश प्रभु आणि हरियाणा येथील सोनीपत येथील ऋषिहूड विद्यापीठाचे कुलगुरू शोभित माथूर यांनी या चॅट जीपीटीबद्दल लिहिले आहे की, एआय चॅटबॉट चॅट जीपीटी हा इंटरनेटवरील सध्या चर्चेचा विषय आहे. त्यांनी आपल्या लेखात सांगितले आहे की या एआय आधारित चॅट जीपीटी सॉफ्टवेअरच्या अभ्यासाचा शिक्षकांच्या व्यवसायावर मोठा परिणाम होईल.

शिक्षकांना त्याच्या आव्हानाचा सामना करण्यासाठी स्वत: ला बदलावे लागेल. चॅट जीपीटीमध्ये नैसर्गिक भाषा समजून घेण्याची आणि प्रभावी अचूकता आणि सर्जनशीलतेसह नैसर्गिक भाषांमध्ये प्रतिसाद देण्याची क्षमता आहे. त्याच्या मर्यादा असूनही, हे एकाच वेळी रोमांचक आणि भयानक आहे.

* माणसांची नक्कल करणारे सर्वात प्रभावी तंत्र
चॅट जीपीटी हा इतिहासातील आतापर्यंतच्या मानवी नक्कल करणाऱ्या तंत्रज्ञानाचे सर्वात अचूक प्रदर्शन आहे. अगदी काही प्रकरणांमध्ये ते मानवांपेक्षा चांगले आहे. ही एक अतिशय चिंताजनक गोष्ट आहे. या चॅट जीपीटीचा परिणाम बर्‍याच उद्योगांवर होऊ शकतो आणि ज्या क्षेत्रावर प्रथम परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे ते म्हणजे शिक्षण क्षेत्र. जेव्हा सॉफ्टवेअरचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो तेव्हा गृहपाठ, लेख लेखन आणि कोडिंग मूल्यांकन यासारख्या गोष्टी अप्रासंगिक ठरतील.

या सॉफ्टवेअरच्या मदतीने तयार केलेला लेख कोणत्याही वाङ्मयकाराकडून तपासला असता, तो समानता पकडू शकणार नाही. यासह, ते उपलब्ध स्त्रोतांच्या आधारे कोडिंग करणे, त्याचे विवरण तयार करणे आणि डीबगिंग करण्यास सक्षम असेल. अशा परिस्थितीत, हे इतके निश्चित आहे की सध्याच्या शिक्षकांना या चॅट जीपीटीसह स्वत:ला सिद्ध करण्यासाठी स्वत:ला नव्याने शोधावे लागेल.

* शिक्षकांना स्वतःला सिद्ध करण्याचे आव्हान
चॅट जीपीटी सामान्य चलनात आल्यानंतर शिक्षक एखाद्या वर्गाचे विशेषज्ञ राहू शकणार नाहीत. आतापर्यंत त्याच्याकडे फक्त गूगलचे आव्हान होते, जे अचूक नव्हते. आता हे नवीन सॉफ्टवेअर व्यवहारात आल्यानंतर त्यांच्यासमोर एक प्रतिस्पर्धी असेल जो बर्‍याच प्रकरणांमध्ये अचूक असेल. अशा परिस्थितीत, हा एक मोठा प्रश्न असेल की जर मुले एआय चॅट जीपीटीद्वारे अभ्यास करतील तर शिक्षकांसाठी काय तर्क असेल? अशा परिस्थितीत शिक्षकांना भविष्यात मुलांना केवळ शिकवणेच नव्हे तर अभ्यासाचा हेतू सांगणे देखील एक आव्हान असेल.

या अभ्यासाचे महत्त्व काय आहे आणि ते कसे करावे हे देखील त्यांना सांगावे लागणार. याचा अर्थ असा की त्यांना स्वत: ला मेटा शिक्षकांमध्ये रूपांतरित करावे लागेल. यासाठी योग्य प्रशिक्षण आवश्यक आहे. जीपीटी सारख्या सॉफ्टवेअरच्या परिचयात, प्रशिक्षण आणि मशीन्स सुधारण्याचे काम करण्याचे स्वरूपही बदलेल. अशा परिस्थितीत कंपन्यांची स्पर्धात्मक वैशिष्ट्ये दुय्यम होतील. यामुळे रोजगाराचा मार्ग बदलेल आणि नवीन रोजगार निर्माण होतील.