US VIP Pass Plan: इराण आणि अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या शांतता चर्चेच्या पार्श्वभूमीवर, ट्रम्प प्रशासन होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजवाहतूक सामान्य करण्यासाठी नवीन उपाययोजनांचा विचार करत आहे.

अमेरिकन माध्यमांच्या वृत्तानुसार, प्रशासन एका अशा योजनेवर चर्चा करत आहे, जी जहाज मालकांना शुल्क आकारून, अमेरिकी नौदलाच्या संरक्षणाखाली होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे आणि वेगाने प्रवास करण्याची परवानगी देईल. या योजनेला अनौपचारिकपणे “व्हीआयपी पास” म्हटले जाते.

अमेरिकी नौदलाचे संरक्षण, पण शुल्कासह   (US VIP Pass Plan)

वृत्तानुसार, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि व्हाईट हाऊसच्या चीफ ऑफ स्टाफ सुसी वाइल्स यांनी अधिकाऱ्यांना जहाज मालकांना होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा वापर पुन्हा सुरू करण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी उपाययोजना शोधण्यास सांगितले आहे. जहाजांचा पुनर्विमा उतरवण्यासाठी विमा कंपन्यांना कसे प्रोत्साहित करावे, हा या चर्चेचा मुख्य विषय आहे. एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, सध्या होर्मुझमधून होणारे बहुतेक सागरी प्रवास विमा नियमांचे उल्लंघन करणारे मानले जातात. त्यामुळे, विमा कंपन्यांना विमा संरक्षण पुन्हा सुरू करण्यासाठी कसे पटवावे, हा प्रश्न आहे.

५०० हून अधिक जहाजे अडकून  

वस्तू विश्लेषण करणारी कंपनी क्लॅपरच्या मते, सुमारे २२० तेलवाहू जहाजांसह अंदाजे ५०० जहाजे सध्या पर्शियन आखातातील होर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाहेर अडकून पडली आहेत. अमेरिका आणि इराण यांच्यात सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी होऊनही, जहाजमालक परिस्थितीबद्दल सावध आहेत आणि शांतता प्रक्रियेच्या टिकाऊपणाबद्दल चिंतित आहेत.

 व्यापार लवकरच पूर्ववत होईल ; व्हाइट हाऊसचा दावा   (US VIP Pass Plan)

व्हाइट हाऊसच्या प्रवक्त्या टेलर रॉजर्स यांनी सांगितले की, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्या पुढाकारामुळे होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे पुन्हा उघडली जाईल आणि ऊर्जा पुरवठा लवकरच युद्धपूर्व पातळीवर परत येण्याची अपेक्षा आहे. त्यांनी पुढे सांगितले की, निनावी सूत्रांवर आधारित अनेक अहवाल केवळ अटकळ आहेत.

जागतिक तेल पुरवठ्याच्या २० टक्क्यांसाठी एक महत्त्वाचा मार्ग

युद्धापूर्वी, जगातील सुमारे २० टक्के तेलाची वाहतूक होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होत असे. तथापि, अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून इराणने जहाजांवर हल्ला केल्यानंतर हा मार्ग अक्षरशः ठप्प झाला. याचा परिणाम जागतिक तेल व्यापार आणि इंधनाच्या किमतींवर झाला. शांतता चर्चेच्या सुरुवातीपासून तेलाच्या किमती किंचित घसरून प्रति बॅरल ७५ डॉलर झाल्या असल्या तरी, त्या अजूनही युद्धपूर्व पातळीपेक्षा जास्त आहेत.

‘व्हीआयपी पास’ योजनेवर गंभीर चर्चा   (US VIP Pass Plan)

सूत्रांनुसार, प्रशासन जहाज मालकांना अतिरिक्त शुल्काच्या बदल्यात अमेरिकी नौदलाच्या संरक्षणाखाली होर्मुझची सामुद्रधुनी ओलांडण्याचा पर्याय देण्याचा विचार करत आहे. एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, हे जहाजांना व्हीआयपी पास देण्यासारखे आणि सुरक्षित मार्गाला प्राधान्य देण्यासारखेच असेल. प्रशासनातील माजी अधिकाऱ्यांचा असा विश्वास आहे की, आखाती प्रदेशातील सागरी सुरक्षेत युरोपीय देशांना अधिक मोठी भूमिका बजावण्यासाठी प्रोत्साहित करण्याच्या धोरणाचा हा प्रस्ताव एक भाग आहे. प्रादेशिक सागरी सुरक्षेचा संपूर्ण भार केवळ स्वतःवर पडावा, असे अमेरिकेला नको आहे.

ट्रम्प यांनी यापूर्वी टोल वसुलीवर चर्चा केली  

एप्रिलमध्ये, ट्रम्प म्हणाले होते की होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांकडून इराणने नव्हे, तर अमेरिकेने टोल वसूल केला पाहिजे. ते म्हणाले, “आम्ही विजेते आहोत, मग आम्ही शुल्क का आकारू नये?” अहवालानुसार, आणखी एका प्रस्तावानुसार अमेरिकेच्या संरक्षण उत्पादन कायद्याचा (US Defense Production Act) वापर करून, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या जहाजांना विमा संरक्षण देण्यासाठी अमेरिकन विमा कंपन्यांवर दबाव आणला जाऊ शकतो.

मार्चमध्ये, ट्रम्प प्रशासनाने जहाज मालकांना २० अब्ज डॉलर्सपर्यंतचे राजकीय विमा संरक्षण देऊ केले होते, परंतु इराणी क्षेपणास्त्रे, ड्रोन आणि बोटींकडून होणाऱ्या हल्ल्यांच्या धोक्याचे कारण देत बहुतेक कंपन्यांनी ते नाकारले.

शांतता चर्चा सुरू, पण जहाज मालक सावध

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता करारासाठी वाटाघाटी सुरू आहेत, परंतु जहाज मालक आणि विमा कंपन्यांना चिंता आहे की, जर हा करार अयशस्वी झाला, तर होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा एकदा जागतिक ऊर्जा संकटाचे केंद्र बनू शकते.