नवी दिल्ली  – देशातील अनेक भागांमध्ये सध्या उष्णतेमुळे लोकांचे हाल होत आहेत. राजधानी दिल्लीसह उत्तर भारतातील अनेक शहरांमध्ये पंखे, कुलर उष्णतेपासून दिलासा देण्यात अपयशी ठरत असून एसीशिवाय एक क्षणही घालवणे कठीण झाले आहे. या दिवसात तापमान 40 ते 44 अंशांवर पोहोचत असताना ही स्थिती आहे.

अशा परिस्थितीत जेव्हा तापमान 48 ते 55 च्या दरम्यान असेल तेव्हा काय परिस्थिती असेल, याची कल्पनाच केलेली बरी. ज्या प्रमाणात कार्बन डायऑक्‍साइड उत्सर्जित होत आहे, ते पाहता आगामी काळात देशात उष्माघाताचे प्रमाण 30 पट अधिक असेल. त्यामुळे आगामी काळात राजधानी दिल्लीसह अनेक शहरांचे सरासरी तापमान सध्याच्या तुलनेत 7 ते 8 अंशांनी वाढण्याची भीती आहे.

जागतिक हवामान विशेषता गटांतर्गत अग्रगण्य हवामान शास्त्रज्ञांच्या आंतरराष्ट्रीय संघाने केलेल्या विश्‍लेषणानुसार, एप्रिलमध्ये, दक्षिण आणि आग्नेय आशियाच्या काही भागांमध्ये तीव्र उष्णतेची लाट आली. त्यामुळे लाओसमध्ये तापमान 42 अंश सेल्सिअस आणि थायलंडमध्ये 45 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचले.

या अहवालानुसार, पुढील काही वर्षांत 30 पट अधिक उष्णतेच्या लाटा येतील. तो दिवस दूर नाही जेव्हा भारत, बांगलादेश, थायलंड सारख्या देशांमध्ये तापमान 48 अंश सेल्सिअसच्या आसपास असेल. या अहवालात 41 अंश सेल्सिअस तापमानाला धोकादायक श्रेणीत टाकण्यात आले आहे. तर 55 अंश सेल्सिअस तापमान अत्यंत धोकादायक असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

सध्या जगभरात उष्माघातामुळे मृत्यूमुखी पडलेल्यांची अचूक आकडेवारी नाही. कारण उष्माघातामुळे मृत्यूची नोंद अनेक दिवसांनी होते. हीटवेव्ह आणि हवामान बदलाबाबत जी धोरणे आखली जात आहेत, त्यात हीटवेव्हवर विशेष भर दिला जात नाही. हीटवेव्हमुळे उदरनिर्वाह आणि रोजगारालाही धोका निर्माण झाला आहे.

जगभरात जीवाश्‍म इंधनाचा वापर कमी करण्यावर भर दिला जात आहे. परंतु कार्बन फूटप्रिंट कमी करण्याबाबत श्रीमंत आणि विकसनशील देशांमधील समन्वयाचा अभाव हे संकट गुंतागुंतीचे बनवू शकते. ग्रीन मोबिलिटी अर्थात जीवाश्‍म इंधनावर आधारित रहदारीला प्रोत्साहन दिले जात आहे,

परंतु हे संक्रमण भारतासारख्या विकसनशील देशासाठी आव्हानात्मक आहे. बांगलादेश आणि थायलंड किंवा पर्यटन अर्थव्यवस्थेवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या इतर कोणत्याही देशाची तुलना योग्य ठरणार नाही.