नवी दिल्ली – गणेश चतुर्थीपासून (Ganpati utsav) म्हणजेच 19 सप्टेंबरपासून संसदेच्या (Parliament) नवीन इमारतीत अधिवेशनाचे कामकाज सुरू करण्यात आले आहे. 18 सप्टेंबर रोजी जुन्या संसद भवनात विशेष सत्रादरम्यान ही घोषणा करण्यात आली.

जुन्या संसद भवनाच्या (Parliament) इमारतीचा आकार गोलाकार होता, तर नव्या संसद भवनाचा आकार पंचकोनी आहे. या नव्या रचनात्मक संसद भवनाच्या इमारतीचे तपशील जाणून घेऊया…

नवीन संसद भवनात (Parliament) प्रवेश आणि बाहेर पडण्यासाठी सहा दरवाजे आहेत. प्रत्येक दरवाजा हा 140 कोटी भारतीय नागरिकांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या संसदेच्या विविध पैलूंचे प्रतीक आहे.

नवीन संसद भवनाच्या पहिल्या तीन दरवाजांना अश्वद्वार, गजद्वार आणि गरुडद्वार अशी नावे आहेत. हे तीन औपचारिक दरवाजे आहेत. ज्ञान द्वार, शक्ती द्वार आणि कर्म द्वार ही त्यांची अधिकृत नावे आहेत.

या दरवाजांचा वापर उपराष्ट्रपती, सभापती आणि पंतप्रधान करतील. तर मकरद्वार, शार्दुलद्वार आणि हंसद्वारचा वापर खासदार आणि सर्वसामान्य जनतेसाठी केला जाणार आहे.

नवीन संसद भवनाच्या प्रवेशद्वारावर बसवण्यात आलेल्या सर्व प्राण्यांच्या मूर्तींना मोठे आध्यात्मिक आणि पौराणिक महत्त्व आहे. धर्मग्रंथातील हे सर्व आपल्या संस्कृतीचे आणि ज्ञानाचे प्रतीक आहेत. ते आम्हाला चालत राहण्याची प्रेरणा देतात.

हे आनंद, शांती आणि समृद्धीचे प्रतीक आहेत. भारतीय संस्कृतीतील त्यांचे महत्त्व, त्यांचे सौंदर्यपूर्ण स्वरूप, सकारात्मक गुण आणि वास्तुशास्त्राच्या अभ्यासावर आधारित शुभ प्राण्यांच्या लाल वाळूच्या दगडातील शिल्पांची संरक्षक मूर्ती म्हणून स्थापना करण्यात आली आहे.

गजद्वार : हा दरवाजा उत्तर दिशेला आहे. गज म्हणजे हत्ती. येथे हत्तींचे दोन सुंदर पुतळे बसवले आहेत. हत्ती ज्ञान, प्रगती, संपत्ती, बुद्धिमत्ता आणि स्मरणशक्तीचे प्रतिनिधित्व करतो. हे आकांक्षांचे प्रतीक देखील आहे. गज हे गणेशाचे प्रतिनिधी आहे आणि गणेश चतुर्थीच्या मुहूर्तावरच नव्या संसद भवनाचा श्रीगणेशा केला जात आहे. हे नवीन निधीचे प्रतीक देखील आहे.

उत्तर दिशा बुध ग्रहाशी संबंधित आहे, जो उच्च बुद्धिमत्तेचा स्रोत आहे. अनेकदा गावांच्या वेशीवर हत्तीच्या आकृत्या सर्रास दिसतात. वास्तुशास्त्रानुसार, ते समृद्धी आणि आनंद आणतात असे म्हटले जाते.

अश्व द्वार : दक्षिणेकडील प्रवेशद्वारावर एक सावध आणि सुसज्ज घोडा आहे. घोडा संयम, शक्ती, शक्ती आणि वेग यांचे प्रतीक आहे. शास्त्रामध्ये याला समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. घोडा हे सततच्या हालचालींचे प्रतीकही आहे.

याला भारतीय संसदेच्या गुणवत्तेचे प्रातिनिधिक रुपही म्हणता येईल. संसद कधीही थांबणार नाही आणि जनहितासाठी अव्याहत कार्यरत राहील. घोड्याची मूर्ती ओडिशाच्या सूर्य मंदिराचे प्रतिनिधित्व करते.

गरुडद्वार : हा संसदेचा तिसरा दरवाजा असून हे पूर्वेकडील प्रवेशद्वार आहे. गरुड हे भगवान विष्णूचे वाहन आहे. हे द्वार देशातील नागरिकांच्या आणि प्रशासकांच्या आकांक्षांचे प्रतीक आहे. शास्त्रात गरुड आशा, विजय आणि यशाचे वैभव दर्शवते.

शास्त्रात असा उल्लेख आहे की उडत असताना त्यांच्या पंखातून वेद ध्वनी निघतात. देवाला अन्न अर्पण करताना नेवैद्य दाखवून मंदिरात आवाहन केले जाते, जेणेकरून अन्नात काही विषारी पदार्थ असल्यास त्याचा प्रभाव नाहीसा होतो. या गरुडाच्या मूर्तीवर तामिळनाडूतील 18 व्या शतकातील नायक काळाचा प्रभाव आहे.

मकरद्वार : मकरद्वार हे संसद भवनात जाण्यासाठीचे चौथे द्वार आहे. मकर हा पौराणिक जलचर प्राणी आहे. मकर विविध प्राण्यांच्या शरीराचे अवयव एकत्र करतो, देशातील लोकांमधील विविधतेतील एकतेचे प्रतिनिधित्व करतो.

शास्त्रात मकर राशीला कामदेवाच्या ध्वजाचे प्रतीक म्हणून वर्णन केले आहे. हे वरुण देव आणि माता गंगा यांचेही वाहन आहे. मकर द्वार हे कर्नाटकातील होयसळेश्वर मंदिरापासून प्रेरित जाते.

शार्दुल द्वार : शार्दुल द्वार हे पाचवे द्वार आहे. शार्दुल हा आणखी एक पौराणिक प्राणी म्हणून ओळखला जातो, जो देशातील लोकांच्या सामर्थ्याचे प्रतीक असलेल्या सर्व सजीवांमध्ये सर्वात शक्तिशाली, अग्रगण्य असल्याचे म्हटले जाते. हे जोम आणि विजयाचे प्रतीक आहे. शार्दुल हे मॉं दुर्गेचे वाहन आहे. शार्दुलची मूर्ती ग्वाल्हेरच्या गुजरी मंदिरापासून प्रेरित आहे.

हंसद्वार : संसद भवनात प्रवेश करण्यासाठी सहावे गेट हंसद्वार आहे. उत्तर पूर्वेकडील सार्वजनिक प्रवेशद्वारावर हंस लोकांचे लक्ष वेधून घेतील. शास्त्रात हंस हे माता सरस्वतीचे वाहन आहे. हे शांती आणि ज्ञानाचे प्रतीक आहे.

हे शांतता आणि सौहार्दाचे प्रतीक आहे. हंसावतार हा देखील भगवान विष्णूच्या 24 अवतारांपैकी एक आहे. कर्नाटकातील हम्पी येथील विजय विठ्ठला मंदिरापासून ते प्रेरित आहे.