अस्मिता हिरवे

पिंपरी : दसरा-दिवाळीच्या सणासुदीत बाजारपेठांबरोबरच ऑनलाइन खरेदीलाही मोठी पसंती मिळत आहे. मोबाइलवर एका क्लिकमध्ये कपडे, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, भेटवस्तू आणि घरगुती साहित्य मागविण्याकडे ग्राहकांचा कल वाढला आहे.

विविध सवलती, आकर्षक जाहिराती आणि मेगा सेलच्या माध्यमातून ग्राहकांना खरेदीसाठी आकर्षित केले जात आहे. मात्र, याच उत्साहाचा फायदा घेत सायबर भामटे बनावट जाहिराती, संशयास्पद लिंक आणि खोट्या ऑफर्सच्या माध्यमातून ग्राहकांची आर्थिक फसवणूक करण्याचा प्रयत्न करतात.

नामांकित ऑनलाइन खरेदी संकेतस्थळांसारख्या दिसणाऱ्या बनावट वेबसाइट तयार करणे, बाजारभावापेक्षा अत्यंत कमी किमतीत मोबाइल किंवा महागड्या वस्तू देण्याचे आमिष दाखवणे, तसेच व्हॉट्स ॲपवर मोफत गिफ्ट व्हाउचरचे संदेश पाठवणे, असे फसवणुकीचे प्रकार समोर येऊ शकतात.

काही संदेशांमध्ये पार्सल अडकल्याचे सांगून पत्ता अद्ययावत करण्यासाठी पाच-दहा रुपये भरण्यास सांगितले जाते. ग्राहकाने लिंक उघडून माहिती भरल्यास किंवा अनोळखी ॲपला परवानगी दिल्यास वैयक्तिक माहिती आणि आर्थिक व्यवहारांच्या सुरक्षिततेला धोका निर्माण होऊ शकतो.

केवळ बनावट वेबसाइटवरच नव्हे, तर अधिकृत ऑनलाइन खरेदी मंचावरून खरेदी करतानाही ग्राहकांनी सावध राहणे आवश्यक आहे. काही विक्रेत्यांकडून वस्तूच्या दर्जाबाबत चुकीची माहिती दिली जाऊ शकते, बनावट वस्तू मिळू शकते किंवा जाहिरातीतील वस्तू आणि प्रत्यक्ष मिळालेल्या वस्तूमध्ये फरक असू शकतो.

बनावट ग्राहक सेवा क्रमांकांच्या माध्यमातूनही ग्राहकांना जाळ्यात ओढले जाऊ शकते. त्यामुळे आकर्षक सवलतींपेक्षा विक्रेत्याची विश्वासार्हता, ग्राहकांचे अभिप्राय, परतावा धोरण आणि पेमेंटची सुरक्षितता तपासणे महत्त्वाचे ठरत आहे.

फसवणुकीचे नवे सापळे ओळखा!

• ९० टक्के सवलतीचे आमिष : बाजारभावापेक्षा अविश्वसनीयरीत्या कमी किमतीत मोबाइल, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू किंवा ब्रँडेड साहित्य देण्याच्या जाहिरातींमागे फसवणूक असू शकते.
• मोफत गिफ्ट व्हाउचर : दसरा-दिवाळीनिमित्त बक्षीस मिळाल्याचा संदेश पाठवून वैयक्तिक किंवा बँक खात्याची माहिती मागितली जाऊ शकते.
• अडकलेल्या पार्सलचा संदेश : पत्ता दुरुस्त करण्यासाठी किंवा पार्सल सोडवण्यासाठी पैसे भरण्यास सांगणाऱ्या अनोळखी लिंकपासून सावध राहा.
• बनावट वस्तू आणि खोटे अभिप्राय : चांगल्या रेटिंगच्या आड निकृष्ट दर्जाच्या किंवा बनावट वस्तू विकल्या जाऊ शकतात. वस्तूचे नकारात्मक अभिप्राय आणि विक्रेत्याची माहितीही तपासा.
• बनावट ग्राहक सेवा : इंटरनेटवर मिळालेल्या अनोळखी ग्राहक सेवा क्रमांकावर संपर्क साधताना काळजी घ्या. ओटीपी, यूपीआय पिन किंवा बँकेचा गोपनीय तपशील कोणालाही देऊ नका.
• खोट्या जाहिराती : सध्या समाज माध्यमांवर अनेक खोट्या जाहिरातींद्वारे ग्राहकांना आकर्षित केले जात आहे. उदाहरणार्थ चारशे रुपयात सर्व प्रकारचे सुके मेवे. एवढ्या कमी किंमतीत या वस्‍तू मिळणे अशक्‍य असल्‍याचे माहीत असताना देखील नागरिक या जाळ्यात फसतात.

एका क्लिकपूर्वी पाच खबरदारीचे नियम!

• अधिकृत संकेतस्थळ वापरा : जाहिरातीतील लिंकवर क्लिक करण्याऐवजी संबंधित कंपनीचे अधिकृत ॲप उघडा किंवा संकेतस्थळाचा पत्ता स्वतः तपासा.
• विक्रेता आणि परतावा धोरण तपासा : ग्राहकांचे अभिप्राय, वस्तूचे वर्णन, विक्रेत्याची विश्वासार्हता आणि परतावा किंवा बदलण्याच्या अटी वाचा.
• अनधिकृत ॲप टाळा : व्हॉट्सॲपवर आलेल्या एपीके फाइल्स किंवा अनोळखी ॲप्स मोबाइलमध्ये बसवू नका. गरज नसलेल्या परवानग्या देऊ नका.
• व्यवहाराची खात्री करा : पैसे पाठवण्यापूर्वी प्राप्तकर्त्याचे नाव आणि रक्कम तपासा. यूपीआय पिन टाकणे म्हणजे साधारणपणे पैसे पाठवण्याची किंवा व्यवहार मंजूर करण्याची कृती असते; पैसे मिळवण्यासाठी पिन देण्याची गरज नसते.
• फसवणूक झाल्यास तातडीने कृती करा : आर्थिक फसवणूक झाल्यास त्वरित १९३० या राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइनवर संपर्क साधा आणि www.cybercrime.gov.in येथे तक्रार नोंदवा. संबंधित बँकेलाही ताबडतोब कळवा.

Rural Inflation Rate : दुष्‍काळात तेरावा महिना! शहरांच्या तुलनेत ग्रामीण भागात महागाई अधिक