नवी दिल्ली : जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाम येथील दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तानमधील तणाव शिगेला पोहोचला आहे. या पार्श्वभूमीवर केंद्रीय गृहमंत्रालयाने (MHA) ७ मे रोजी अनेक राज्यांना नागरी संरक्षणासाठी मॉक ड्रिल आयोजित करण्याचे निर्देश दिले आहेत. न्यूज एजन्सी ANI ने सरकारी सूत्रांच्या हवाल्याने सांगितले की, या सरावात हवाई हल्ल्याच्या चेतावणी सायरनची चाचणी, नागरिक आणि विद्यार्थ्यांना संरक्षण प्रशिक्षण, क्रॅश ब्लॅकआउट उपाय, महत्त्वाच्या स्थळांचे लवकर लपवणूक (कॅमफ्लाज) आणि सुटका योजनेचा सराव यांचा समावेश असेल. या घडामोडींमुळे भारत मोठ्या कारवाईच्या तयारीत असल्याची चर्चा आहे.

मॉक ड्रिलची प्रमुख उद्दिष्टे –

गृहमंत्रालयाच्या निर्देशानुसार, ७ मे रोजी होणाऱ्या मॉक ड्रिलमध्ये खालील बाबींवर भर दिला जाईल:

हवाई हल्ला चेतावणी सायरन: संभाव्य हवाई हल्ल्याच्या परिस्थितीत नागरिकांना सतर्क करण्यासाठी सायरन यंत्रणेची चाचणी.

नागरिकांचे प्रशिक्षण: नागरिक, विशेषतः विद्यार्थ्यांना शत्रूच्या हल्ल्यापासून स्वसंरक्षणाचे प्रशिक्षण.

क्रॅश ब्लॅकआउट: रात्रीच्या वेळी सर्व प्रकाश बंद करून अंधार निर्मितीचा सराव, ज्यामुळे शत्रूला लक्ष्य करणे कठीण होईल.

महत्त्वाच्या स्थळांचे संरक्षण: रणनीतिक आणि आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ठिकाणांचे लवकर कॅमफ्लाज.

सुटका योजना: आपत्कालीन परिस्थितीत नागरिकांच्या सुरक्षित स्थलांतरासाठी सुटका योजनेचा सराव आणि अद्ययावतीकरण.

MHA has asked several states to conduct mock drills in for items for effective civil defence on 7th May: Government of India Sources

Following measures will be undertaken –
1.Operationalization of Air Raid Warning Sirens
2. Training of civilians, students, etc, on the civil…

— ANI (@ANI) May 5, 2025

पहलगाम हल्ला आणि तणावाची पार्श्वभूमी –

२२ एप्रिल २०२५ रोजी पहलगाम येथील बैसारण खोऱ्यात दहशतवाद्यांनी केलेल्या हल्ल्यात २६ जण ठार झाले. हा गेल्या दोन दशकांतील सर्वात भीषण हल्ला मानला जातो. भारताने या हल्ल्यामागे पाकिस्तानस्थित दहशतवादी गटांचा हात असल्याचा आरोप केला आहे. सूत्रांनुसार, हल्लेखोरांना पाकिस्तानच्या स्पेशल सर्व्हिस ग्रुपकडून प्रशिक्षण मिळाले होते, ज्यामध्ये लष्कर-ए-तयबाचा हाशिम मूसा याचा समावेश आहे. या हल्ल्याने जम्मू-काश्मीरमधील यशस्वी निवडणुका आणि आर्थिक प्रगतीच्या पार्श्वभूमीवर भारताला मोठा धक्का बसला.

भारताची कठोर पावले –
पहलगाम हल्ल्यानंतर भारताने पाकिस्तानविरुद्ध कठोर राजनैतिक, आर्थिक आणि लष्करी पावले उचलली आहेत:

सिंधु जल करार निलंबन: भारताने १९६० चा सिंधु जल करार निलंबित करून चिनाब नदीवरील बगलिहार बांधाचे फाटके बंद केले, ज्यामुळे पाकिस्तानला जाणारा पाण्याचा प्रवाह ९०% कमी झाला.

आयात आणि व्यापार बंदी: वाणिज्य मंत्रालयाने पाकिस्तानातून सर्व आयात आणि वस्तू वाहतुकीवर बंदी घातली, ज्यामुळे द्विपक्षीय व्यापार ठप्प झाला.

हवाई क्षेत्र बंद: भारताने पाकिस्तानी विमानांना हवाई क्षेत्रात प्रवेश नाकारला आणि अटारी-वाघा सीमा बंद केली.

लष्करी स्वातंत्र्य: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सशस्त्र दलांना कारवाईचे पद्धत, लक्ष्य आणि वेळ ठरविण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य दिले आहे.

मिसाइल चाचण्या आणि नौदल सराव: भारतीय नौदलाने अरबी समुद्रात सराव तीव्र केला आहे, तर पाकिस्तानने अब्दाली आणि फतह मालिका क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्या घेतल्या.

फिरोजपूर येथे यशस्वी ब्लॅकआउट सराव –

रविवारी, पंजाबच्या फिरोजपूर कॅन्टोन्मेंटमध्ये कॅन्टोन्मेंट बोर्ड आणि स्टेशन कमांडरच्या मार्गदर्शनाखाली ३० मिनिटांचा ब्लॅकआउट सराव यशस्वीपणे पार पडला. रात्री ९ ते ९:३० या वेळेत सर्व प्रकाश बंद ठेवण्यात आला आणि वाहनांच्या लाइट्सही बंद करण्यात आल्या. “पोलिस सतर्क असून, सर्व चौकांवर बंदोबस्त तैनात आहे,” असे फिरोजपूर कॅन्ट पोलिस स्टेशनचे एसएचओ गुरजंत सिंग यांनी सांगितले.

आंतरराष्ट्रीय प्रतिक्रिया आणि राजनैतिक एकजूट –

रशिया आणि जपानचा पाठिंबा: रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी पंतप्रधान मोदी यांच्याशी फोनवर चर्चा करून दहशतवादाविरुद्ध भारताला पूर्ण पाठिंबा जाहीर केला. जपानचे संरक्षणमंत्री जनरल नकटानी यांनीही हल्ल्याचा निषेध करत भारताशी एकजुटीचे प्रदर्शन केले.

अमेरिका आणि इतर देश: अमेरिकेचे संरक्षणमंत्री पीट हेग्सेथ आणि परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबियो यांनी भारत आणि पाकिस्तानला तणाव कमी करण्याचे आवाहन केले. कतार, सौदी अरेबिया आणि कुवेत यांनीही संयम आणि कूटनीतिक मार्गाने तोडगा काढण्याची विनंती केली.

संयुक्त राष्ट्र: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत आज (५ मे) भारत-पाक तणावावर चर्चा होणार आहे, जिथे दोन्ही देश आपली बाजू मांडतील.

सर्वपक्षीय पाठिंबा: भारतात सर्वपक्षीय बैठकीत विरोधी पक्षांनी सरकारच्या कारवाईला पूर्ण पाठिंबा दर्शवला.

पाकिस्तानची प्रतिक्रिया –

पाकिस्तानने पहलगाम हल्ल्याशी संबंध नसल्याचा दावा केला आहे आणि भारत २४-३६ तासांत लष्करी कारवाई करू शकतो, असा “विश्वसनीय गुप्तचर माहिती”चा दावा केला आहे. माहितीमंत्री अत्ताउल्लाह तरार यांनी भारतावर “खोट्या आणि बनावट आरोपां”वरून कारवाईचा इरादा असल्याचा आरोप केला. पाकिस्तानने अब्दाली (४५० किमी) आणि फतह (१२० किमी) क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्या घेतल्या आणि अरबी समुद्रात नौदल सराव तीव्र केला आहे.

तणावाची कारणे आणि परिणाम –
पहलगाम हल्ल्याने भारत-पाक संबंध नव्या नीचांकावर पोहोचले आहेत. भारताने हल्ल्यामागे लष्कर-ए-तयबासह पाकिस्तानस्थित दहशतवादी गटांचा हात असल्याचा आरोप केला आहे. तपासात हाशिम मूसासारख्या दहशतवाद्यांना पाकिस्तानच्या लष्करी प्रशिक्षणाचा पुरावा सापडला आहे. भारताने कठोर आर्थिक आणि राजनैतिक उपायांद्वारे पाकिस्तानवर दबाव वाढवला आहे, तर पाकिस्तानने याला युद्धाची धमकी दिली आहे. नियंत्रण रेषेवर (LoC) सलग ११ रात्री गोळीबार झाला आहे.

मॉक ड्रिलचे महत्त्व –
मॉक ड्रिल हा भारताच्या नागरी आणि लष्करी तयारीचा महत्त्वाचा भाग आहे. यामुळे संभाव्य हल्ल्याच्या परिस्थितीत नागरिकांचे संरक्षण आणि रणनीतिक स्थळांचे रक्षण सुनिश्चित होईल.