Mehul Choksi:  भारताचा फरारी उद्योगपती मेहुल चोक्सी याला सोमवारी सकाळी बेल्जियममधून अटक करण्यात आली आहे. चोक्सी गेल्या सात वर्षांपासून भारतीय यंत्रणांच्या आवाक्याबाहेर आहे. चोक्सीच्या अटकेनंतर चर्चा सुरू आहे की, २६/११ हल्ल्याचा मास्टरमाइंड तहव्वूर राणा नंतर चोक्सीचेही प्रत्यार्पण होऊ शकते का?

मेहुल चोकसी कोण आहे?
मेहुल चोकसी हा भारतातील एक फरारी व्यावसायिक आहे, जो गीतांजली जेम्स या कंपनीचा मालक आहे. त्याच्यावर पंजाब नॅशनल बँकेला (PNB) 13,000 कोटी रुपयांचा गंडा घालण्याचा आरोप आहे. त्याचा भाचा नीरव मोदी याच्यासोबत मिळून त्याने बँकेच्या अधिकाऱ्यांच्या मदतीने बनावट कागदपत्रांद्वारे (LoU) कर्ज घेतले आणि पैसे परदेशात हस्तांतरित केले. हा भारतातील सर्वात मोठा बँक घोटाळा मानला जातो. 2018 मध्ये या प्रकरणाचा पर्दाफाश झाला आणि विशेष कोर्टाने चोकसीविरुद्ध गैरजमानती वॉरंट जारी केले.

चोकसी गेल्या सात वर्षांत कुठे होता?
2018 मध्ये घोटाळा उघड झाल्यानंतर चोकसी भारतातून पळून गेला. त्याने 15 जानेवारी 2018 रोजी अँटिग्वाची नागरिकत्व घेतले आणि तिथे लपून राहत होता. फेब्रुवारी 2025 मध्ये त्याच्या वकिलाने सांगितले की, तो रक्ताच्या कर्करोगाच्या उपचारासाठी बेल्जियममध्ये आहे आणि भारतात परत येऊ शकत नाही. पण आता त्याला बेल्जियममधून अटक झाली आहे.

बेल्जियममध्ये अटक का झाली?
सोमवारी (14 एप्रिल 2025) चोकसीला बेल्जियममध्ये अटक झाली. त्याने बेल्जियममध्ये राहण्यासाठी बनावट कागदपत्रे सादर केल्याचा आरोप आहे. भारताने याबाबत बेल्जियमला आधीच सावध केले होते. चोकसीने आपण भारत आणि अँटिग्वाचे नागरिक असल्याचे लपवले होते, ज्यामुळे त्याला अटक झाली.

चोकसीला भारतात कसे आणले जाऊ शकते?
भारत आणि बेल्जियम यांच्यात प्रत्यर्पण करार आहे. या करारानुसार, जर एखादा गुन्हा दोन्ही देशांच्या कायद्यांत गुन्हा मानला जात असेल, तर त्या व्यक्तीला प्रत्यर्पण करता येते. चोकसीवर फसवणूकचे आरोप आहेत, जे दोन्ही देशांत गुन्हे आहेत. पण चोकसी अँटिग्वाचा नागरिक असल्याने आणि बेल्जियममध्ये राहत असल्याने, बेल्जियम सरकारला त्याला भारतात पाठवायचे की नाही हे ठरवण्याचा अधिकार आहे. जर बेल्जियमला वाटले की प्रत्यर्पणाची मागणी राजकीय आहे किंवा इतर कारणांमुळे योग्य नाही, तर ते नकार देऊ शकतात.

आता काय होईल?
2023 मध्ये भारत आणि बेल्जियम यांच्यात कायदेशीर सहकार्य करार (MLAT) झाला आहे. यामुळे फरारींविरुद्ध कारवाई करणे सोपे झाले आहे. भारतीय यंत्रणा चोकसीला परत आणण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. पण प्रत्यर्पण प्रक्रिया जटिल आहे आणि त्यात वेळ लागू शकतो. आता सर्वांचे लक्ष बेल्जियम सरकारच्या निर्णयाकडे आहे. चोकसी भारतात परत येईल का? याचे उत्तर पुढील काही महिन्यांत स्पष्ट होईल.