Mayureshwar ganpati mandir: अष्टविनायक यात्रेची सुरुवात ज्या गणपतीपासून होते तो म्हणजे मोरेश्वर (मयूरेश्वर) गणपती. पुणे जिल्ह्यातील बारामती तालुक्यातील मोरगाव येथे वसलेले हे मंदिर गणेशभक्तांसाठी अद्वितीय आहे. मंदिराचे स्थापत्य, त्यामागची पौराणिक कथा आणि येथे चालणाऱ्या परंपरा भक्तांच्या श्रद्धेचा भाग आहेत.

आख्यायिका : सिंधुर राक्षसाचा वध

पुराणानुसार, सिंधुरासुर नावाचा राक्षस होता. ब्रह्मदेवाकडून त्याने वरदान घेतले होते की, त्याला कुणीही देव-दानव किंवा मनुष्य मारू शकणार नाही. त्या वरदानाच्या जोरावर त्याने देव-दानवांना त्रास देण्यास सुरुवात केली. देवता भीतीने व्याकुळ होऊन पार्वतीदेवीकडे गेले.

पार्वतीने गणपतीला आवाहन केले आणि गणेशाने मोर (मयूरेश्वर) या वाहनावर आरूढ होऊन राक्षसाशी भीषण युद्ध केले. शेवटी गणेशाने आपल्या सोंडेने शंखाकार डोंगर उचलून त्याच्यावर प्रहार केला आणि सिंधुर राक्षसाचा वध केला. त्या प्रसंगानंतर गणेशाला मयूरेश्वर म्हणून ओळखले जाऊ लागले. म्हणूनच मोरेगावातील गणपतीची मूर्ती मोरावर आरूढ असल्याचे मानले जाते.

मंदिरातील मूर्ती आणि वास्तुशैली

मोरेश्वराची मूर्ती सुमारे १.५ फूट उंच आहे. चार हातांमध्ये पाश, अंकुश, मोदक व फळ आहे. मूर्तीला उजव्या बाजूने नाग आणि डाव्या बाजूने उंदीर दिसतो. मंदिराची रचना काळ्या दगडात केली असून, सभामंडपात ५० खांब आहेत. परिसरात दीपमाळ, नागरखाना आणि तटबंदीमुळे हे मंदिर किल्ल्यासारखे दिसते.

भक्तांच्या परंपरा

अष्टविनायक यात्रा मोरेश्वराच्या दर्शनाने सुरू करून याच ठिकाणी पूर्ण करणे हा प्राचीन नियम आहे.

प्रत्येक अंगारकी चतुर्थीला येथे मोठी जत्रा भरते.

गणेशोत्सव काळात हजारो भाविक येथे येतात आणि गणपतीला मोदकाचा नैवेद्य दाखवतात.

शेतकरी वर्ग विशेषतः पीक येण्याआधी मोरेश्वराचे दर्शन घेऊन शुभाशीर्वाद घेतो.

धार्मिक महत्त्व

मोरेश्वर गणपतीच्या दर्शनाने सर्व अडथळे, संकटे आणि भीती दूर होते, असा समज आहे. ‘सिद्धी’ आणि ‘बुद्धी’ या गणेशाच्या दोन्ही शक्ती भक्तांना लाभतात, अशी श्रद्धा आहे.