Mahatma Jyotiba Phule: आज, ११ एप्रिल रोजी आपण महात्मा जोतिराव फुले यांची १९९ वी जयंती साजरी करत आहोत. १८२७ साली जन्मलेले जोतिबा फुले हे केवळ समाजसुधारक नव्हते, तर ते विचारांचे क्रांतिकारक होते. त्यांनी भारतीय समाजात शिक्षण, समता आणि मानवतेची बीजे रोवली. त्यांच्या कार्याचा विचार केला तर आजच्या आधुनिक समाजाचं मूळ त्यांच्या विचारांतच दडलेलं दिसतं. Mahatma Jyotiba Phule त्या काळात समाजात जातिभेद, अस्पृश्यता आणि स्त्रियांची दुर्दशा प्रचंड प्रमाणात होती. शिक्षणावर केवळ उच्चवर्णीयांचा अधिकार होता. अशा परिस्थितीत जोतिबांनी शिक्षणाला परिवर्तनाचं सर्वात मोठं साधन मानलं. त्यांनी आपल्या पत्नी सावित्रीबाई फुले यांच्या सहकार्याने पुण्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. हे पाऊल त्या काळात अत्यंत धाडसी होतं. समाजाकडून विरोध, अपमान आणि टीका सहन करूनही त्यांनी आपलं कार्य थांबवलं नाही. फुले दांपत्याने केवळ शिक्षणापुरतेच मर्यादित काम केलं नाही, तर समाजातील दुर्बल घटकांसाठी अनेक उपक्रम राबवले. विधवा स्त्रियांसाठी आश्रय, बालहत्या प्रतिबंधक केंद्र आणि शेतकरी व कामगारांच्या हक्कांसाठी त्यांनी लढा दिला. त्यांनी स्त्रियांना सन्मानाने जगण्याचा अधिकार मिळवून देण्यासाठी आयुष्यभर संघर्ष केला. Mahatma Jyotiba Phule Mahatma Jyotiba Phule Birth Anniversary १८७३ मध्ये त्यांनी सत्यशोधक समाज स्थापन केला. या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी समाजातील अंधश्रद्धा, जातीभेद आणि अन्यायाविरुद्ध उघडपणे आवाज उठवला. ‘सत्यशोधक’ म्हणजे सत्याचा शोध घेणारा आणि हा विचार त्यांनी लोकांच्या मनात रुजवला. त्यांनी लोकांना विचार करायला, प्रश्न विचारायला आणि स्वतःच्या हक्कांसाठी उभं राहायला शिकवलं. जोतिबा फुले यांची लेखनशैलीही तितकीच प्रभावी होती. ‘गुलामगिरी’ या ग्रंथातून त्यांनी समाजातील विषमता आणि शोषण यावर कठोर टीका केली. त्यांच्या लिखाणात तर्क, वास्तव आणि परिवर्तनाची तीव्र जाणीव दिसते. Mahatma Jyotiba Phule विशेष म्हणजे, त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या काळातही त्यांची जिद्द आणि काम करण्याची उर्मी कमी झाली नाही. त्या काळात ते गंभीर आजाराने त्रस्त होते, शरीर अशक्त झालं होतं, पण त्यांनी लेखन थांबवलं नाही. अशा परिस्थितीत त्यांनी ‘सार्वजनिक सत्यधर्म’ हा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ लिहिला. या ग्रंथातून त्यांनी धर्म, समाज आणि नैतिकतेबद्दल आपले विचार मांडले. आजारी असूनही समाजासाठी विचार मांडण्याची त्यांची तळमळ किती प्रखर होती, याचा हा उत्तम पुरावा आहे. यावरून आपल्याला शिकायला मिळतं की, परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी आपल्या ध्येयापासून दूर जाऊ नये. खऱ्या अर्थाने समाजासाठी जगणं म्हणजे काय, हे त्यांनी आपल्या आयुष्यातून दाखवून दिलं. Mahatma Jyotiba Phule जोतिबा फुले यांच्या विचारांतून आपल्याला अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी शिकायला मिळतात. सर्वप्रथम म्हणजे शिक्षणाचं महत्त्व कारण शिक्षणच माणसाला विचार करायला शिकवतं. दुसरं म्हणजे समतेचा विचार प्रत्येक माणूस समान आहे, ही भावना आपण अंगीकारली पाहिजे. तिसरं म्हणजे अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याची हिंमत कारण गप्प राहणं म्हणजे अन्यायाला साथ देणं होय. आज त्यांच्या १९९ व्या जयंतीनिमित्त आपण केवळ त्यांना अभिवादन करून थांबू नये, तर त्यांच्या विचारांना आपल्या आयुष्यात उतरवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. समाजात अजूनही काही प्रमाणात भेदभाव, अंधश्रद्धा आणि अन्याय दिसून येतो. त्यामुळे जोतिबांच्या विचारांची गरज आजही तितकीच आहे. महात्मा जोतिबा फुले हे केवळ एक नाव नाही, तर एक विचारधारा आहे समतेची, शिक्षणाची आणि मानवतेची. त्यांच्या कार्याचा वारसा पुढे नेणं हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.
