Jairam Ramesh : भारत हा अनेक धर्मांचा समाज असलेला देश आहे, परंतु केवळ धर्माच्या आधारावर राष्ट्र उभारले जाऊ शकत नाही, असे काँग्रेस नेते जयराम रमेश (Jairam Ramesh) यांनी म्हटले आहे. मौलाना अबुल कलाम आझाद यांनी वर्तवलेले भाकीत, की केवळ धार्मिक आधारावर पाकिस्तान एकसंध राहू शकणार नाही, हे १९७१ मध्ये कसे खरे ठरले, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले.

रमेश (Jairam Ramesh) यांनी म्हटले की, जवाहरलाल नेहरू आणि मौलाना आझाद हे दोघेही भारताच्या सर्वसमावेशक वारशाचे प्रतीक होते. जरी ते दोघेही कर्मकांडांचे कट्टर पालन करणारे नव्हते, तरीही ते आध्यात्मिक वृत्तीचे होते. भारताची विविधता,मग ती धर्म, भाषा, जात किंवा प्रदेशाच्या संदर्भात असो, तिचा आदर करणे आणि तिचा उत्सव साजरा करणे, हे देशाला एकसंध ठेवण्यासाठी आवश्यक आहे, हे त्यांनी ओळखले होते.

मौलानांचे नेहमीच असे मत होते की, केवळ धर्माच्या आधारावर राष्ट्र उभारले जाऊ शकत नाही. १९५२ किंवा १९५३ च्या सुमारास त्यांनी भाकीत केले होते की, पश्चिम आणि पूर्व पाकिस्तानमध्ये विभागलेला पाकिस्तान केवळ धार्मिक आधारावर एकसंध राहू शकणार नाही. त्यांचे हे विधान १९७१ मध्ये तेव्हा खरे ठरले, जेव्हा वृत्तपत्रांच्या मथळ्यांत मौलाना आझाद यांचे भाकीत खरे ठरले, असे छापून आले होते.

१९७१ मध्ये, पाकिस्तानविरुद्धच्या युद्धात भारताचा विजय झाल्यानंतर, पूर्वीचा पूर्व पाकिस्तान हा भाग स्वतंत्र बांगलादेश म्हणून अस्तित्वात आला, असे रमेश म्हणाले. मी इम्रान प्रतापगढ़ी यांना विनंती करेन की, आपण १४ नोव्हेंबर मोठ्या उत्साहात साजरा करतो, त्याचप्रमाणे दरवर्षी ११ नोव्हेंबर रोजी मौलाना आझाद यांची जयंती अत्यंत गांभीर्याने साजरी केली जावी.

याद्वारे नवीन पिढीला त्यांच्या लेखनाबद्दल, विचारांबद्दल आणि आपल्या इतिहासातील त्यांच्या योगदानाबद्दल माहिती दिली जावी. आझाद आणि नेहरू यांचा जन्म एका वर्षाच्या अंतराने झाला होता. ते समकालीन होते, परंतु त्यांची भेट १९२० सालापर्यंत झाली नव्हती. पंडितजींची मौलाना आझाद यांच्याशी पहिली भेट १९२० मध्ये झाली. त्यानंतर १९२३ मध्ये, वयाच्या अवघ्या ३५ व्या वर्षी, मौलाना आझाद काँग्रेसचे अध्यक्ष बनले. त्या काळात जर कोणाला तरुण नेता मानले जाऊ शकत होते, तर ते मौलाना आझादच होते, असेही रमेश (Jairam Ramesh) यांनी म्हटले.