नवी दिल्ली – दिनांक 22 ऑगस्ट रोजी चांद्रयान-3 च्या सफल प्रक्षेपणानंतर, शनिवारी भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या (इस्रो) (ISRO) सूर्याच्या दिशेने मोहिमेतले (solar mission) पहिले यान “आदित्य-एल1′ (Aditya-L1) च्या रुपाने यशस्वीरित्या प्रक्षेपित करण्यात आले. श्रीहरिकोटा सतिश धवन अंतराळ प्रक्षेपण केंद्रातून “आदित्य-एल1′ ने (Aditya-L1) सूर्याच्या दिशेने झेप घेतली, तेव्हा उपस्थित शास्त्रज्ञ, कर्मचारी आणि नागरिकांनी एकच जल्लोष केला.

आदित्य-एल1 (Aditya-L1) ला सूर्याच्या जवळ निर्धारित केलेल्या कक्षेत पोहोचण्यासाठी सुमारे 125 दिवस लागतील. या दिवसांमध्ये आदित्य-एल1 पृथ्वीपासून अंदाजे 15 लाख किलोमीटर अंतर कापेल. इस्रोने सांगितले की “आदित्य-एल1′ ला सूर्याच्या दिशेने पृथ्वीपासून 1.5 दशलक्ष किमी अंतरावर असलेल्या लॅंग्रागियन पॉईंट1 भोवती प्रभामंडल कक्षेत ठेवले जाईल.

उपग्रह आणि पेलोड सूर्याभोवती त्याच सापेक्ष स्थितीत फिरतील आणि कोणत्याही ग्रहणाचा अडथळा पार करुन ते सूर्याचे सतत निरीक्षण करतील. हे सौर क्रियाकलापांचे निरीक्षण करण्यास आणि अवकाशातील हवामानावरील परिणामांचे वास्तविक वेळेत निरीक्षण करण्यास मदत करेल. या कालावधीत प्रारंभिक कक्षेत हे अंतराळयान सुरुवातीला पृथ्वीच्या नजिकच्या कक्षेत ठेवले जाईल.

नंतर यानाची कक्षा अधिक लंबवर्तुळाकार बनवण्यासाठी एक प्रक्रिया केली जाईल. पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राच्या प्रभावाखाली इव्हस्ड्रॉपिंग केले जाईल. म्हणजे थ्रोटल देऊन अर्थात प्रणोदन वापरून अंतराळ यानाला एल1 बिंदूच्या दिशेने गती दिली जाईल. अंतराळयान जसजसे लॅग्रेंज बिंदूकडे जाईल, तसतसे ते पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राच्या प्रभावापासून दूर जाईल.

त्यानंतर यान क्रूझ टप्पा गाठेल. पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राचा प्रभाव सोडल्यानंतर, मोहिमेचा समुद्रपर्यटन टप्पा सुरू होईल. या टप्प्यात अंतराळयान उतरवण्याची प्रक्रिया पार पाडली जाते. मोहिमेच्या अंतिम टप्प्यात अंतराळयान लॅग्रेंज पॉइंट (एल1) भोवती मोठ्या प्रभामंडल कक्षेत ठेवले जाईल. अशाप्रकारे, एल1 पॉईंटजवळ यानाला प्रक्षेपण कक्षेत ठेवण्यासाठी सुमारे चार महिने जातील.

मिशनची उद्दिष्टे काय आहेत?

भारताची महत्त्वाकांक्षी सौर मोहीम आदित्य एल-1 (Aditya-L1) सौर कोरोनाची रचना (सूर्याच्या वातावरणाचा सर्वात बाहेरील भाग- प्रभामंडल) आणि त्याची उष्णता प्रक्रिया, त्याचे तापमान, सौर उद्रेक आणि सौर वादळांची कारणे आणि उत्पत्ती, कोरोना आणि कोरोनल लूप प्लाझ्माची रचना, वेग आणि घनता,

कोरोनाच्या चुंबकीय क्षेत्राचे मोजमाप, कोरोनल मास इजेक्‍शनची उत्पत्ती, उत्क्रांती आणि हालचाल (थेट पृथ्वीच्या दिशेने प्रवास करणारे सूर्यावरील सर्वात शक्तिशाली स्फोट), सौर वारे आणि अंतराळ हवामानावर परिणाम करणारे घटक याचा अभ्यास हे या मोहिमेचे उद्दीष्ट आहे.

मिशनचे घटक कोणते?
आदित्य-एल1 मिशनमध्ये सूर्याचा पद्धतशीर अभ्यास करण्यासाठी सात वैज्ञानिक पेलोडचा संच आहे. दृश्‍यमान उत्सर्जन रेषा कोरोनाग्राफ सूर्याच्या वातावरणातील सर्वात बाहेरील भाग, सौर कोरोना आणि सूर्यातील सर्वात शक्तिशाली स्फोट, कोरोनल मास इजेक्‍शन यांचा अभ्यास करेल.

1. सोलर अल्ट्रा-व्हायलेट इमेजिंग टेलिस्कोप (एसयुआयटी) नावाचा पेलोड, जवळच्या अल्ट्रा-व्हायोलेटमध्ये सौर फोटोस्फियर आणि क्रोमोस्फियरच्या प्रतिमा घेईल. यासोबतच जवळील सौर किरणोत्सर्गातील बदल देखील मोजेल.

2. आदित्य सोलर विंड पार्टिकल एक्‍सपेरिमेंट (एएसपीईएक्‍स) आणि आदित्य (पीएपीए) पेलोड्‌ससाठी प्लाझ्मा विश्‍लेषक पॅकेज सौर पवन आणि शक्तिशाली आयन तसेच त्यांच्या ऊर्जा वितरणाचा अभ्यास करतील.

3. सोलर लो एनर्जी एक्‍स-रे स्पेक्‍ट्रोमीटर (सोलेक्‍स) आणि हाय एनर्जी एल1 परिभ्रमणाच वेळी, मॅग्नेटोमीटर पेलोड एल1 बिंदूवर दोन ग्रहांमधील चुंबकीय क्षेत्र मोजण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे.

4. आदित्य एल1 च्या सात सायन्स पेलोड्‌सची खास गोष्ट म्हणजे ते देशातील विविध प्रयोगशाळांनी स्वदेशी पद्धतीने विकसित केले आहेत. हे सर्व पेलोड इस्रोच्या विविध केंद्रांच्या सहकार्याने विकसित करण्यात आले आहेत.