India Russian Oil Imports:  मे २०२६ मध्ये भारत रशियाकडून जीवाश्म इंधनाचा जगातील दुसरा सर्वात मोठा आयातदार देश राहिला. युरोपियन थिंक टँक, सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी अँड क्लीन एअर (CREA) च्या अहवालानुसार, भारताने मे महिन्यात रशियाकडून अंदाजे ५.८ अब्ज युरो (सुमारे ६.७ अब्ज डॉलर) किमतीचे हायड्रोकार्बन आयात केले.

अहवालानुसार, भारताच्या रशियाकडून झालेल्या एकूण आयातीमध्ये कच्च्या तेलाचा वाटा अंदाजे ८३ टक्के होता, ज्याचे मूल्य ४.८ अब्ज युरो होते. याव्यतिरिक्त, तेल उत्पादनांची आयात ५५० दशलक्ष युरो आणि कोळशाची आयात ४२९ दशलक्ष युरो होती.

मे महिन्यात भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीत ८ टक्क्यांनी वाढ  India Russian Oil Imports: 

CREA नुसार, मे महिन्यात भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीत महिन्यागणिक ८ टक्क्यांनी वाढ झाली. याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे रशियाकडून होणाऱ्या आयातीत झालेली २१ टक्क्यांची वाढ. भारतीय तेल शुद्धीकरण कंपन्यांनी रशियाकडून स्वस्त कच्च्या तेलाची खरेदी वाढवल्यामुळे आयातीत ही वाढ झाली.

गुजरातच्या रिफायनरींमध्ये रशियन तेलाची आवक वाढली

एप्रिल महिन्याच्या तुलनेत गुजरातच्या वडीनार रिफायनरीमध्ये रशियन कच्च्या तेलाच्या अनलोडिंगमध्ये ३६ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. जामनगर रिफायनिंग कॉम्प्लेक्समध्ये रशियन तेलाच्या वितरणात १४ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की, भारतातील प्रमुख रिफायनिंग केंद्रांनी रशियन तेलाची खरेदी वाढवली आहे.

अहवालानुसार, यावर्षी आयात पुन्हा सुरू केल्यानंतर सरकारी मालकीच्या रिफायनरींनीही आपली खरेदी वाढवली आहे. न्यू मंगळूर आणि विशाखापट्टणम रिफायनरींनी नोव्हेंबर २०२५ च्या अखेरीस रशियन तेलाची आयात थांबवली होती, परंतु मार्च २०२६ पासून खरेदी पुन्हा सुरू केली. मे महिन्यात न्यू मंगळूर रिफायनरीला होणाऱ्या रशियन तेलाच्या वितरणात १३ टक्क्यांनी वाढ झाली, तर विशाखापट्टणम रिफायनरीमध्ये ४२ टक्क्यांची वाढ दिसून आली.

पारादीप रिफायनरीने दोन वर्षांचा विक्रम मोडला

ओडिशातील पारादीप रिफायनरीने मे २०२६ मध्ये गेल्या दोन वर्षांतील सर्वाधिक रशियन कच्च्या तेलाची निर्यात केली. यावरून असे दिसून येते की, भू-राजकीय दबाव आणि निर्बंध असूनही, भारतीय रिफायनरींना सवलतीच्या दरात मिळणारे रशियन तेल एक आकर्षक पर्याय वाटत आहे.

युक्रेन युद्धानंतर रशियाकडून तेलाची खरेदी वाढली

रशियाने युक्रेनवर केलेल्या आक्रमणानंतर, पाश्चात्य निर्बंध आणि व्यापार निर्बंधांमुळे जागतिक ऊर्जा बाजाराचे चित्र बदलले. त्यानंतर, भारत रशियन तेलाचा सर्वात मोठा खरेदीदार म्हणून उदयास आला. भारतीय रिफायनरींनी स्वस्त रशियन तेलाची खरेदी सातत्याने वाढवली, ज्यामुळे ऊर्जेचा खर्च कमी होण्यास आणि पेट्रोलियम उत्पादनांच्या निर्यातीतून मिळणारा नफा वाढण्यास मदत झाली.

चीन सर्वात मोठा खरेदीदार, भारत दुसऱ्या क्रमांकावर

CREA नुसार, मे २०२६ मध्ये चीनने रशियाच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या निर्यातीपैकी ५० टक्के खरेदी केली. त्यानंतर ३६ टक्के वाटा असलेल्या भारताचा क्रमांक लागतो. तुर्कीने ६ टक्के आणि युरोपियन युनियनने ५ टक्के रशियन कच्चे तेल आयात केले.

रशियाला सर्वाधिक महसूल चीनकडून मिळाला

मे २०२६ मध्ये चीन रशियाच्या जीवाश्म इंधनाचा सर्वात मोठा खरेदीदार राहिला. रशियाच्या शीर्ष पाच आयातदार देशांकडून मिळणाऱ्या एकूण महसुलापैकी ३८ टक्के वाटा चीनचा होता, जो अंदाजे ७ अब्ज युरो इतका होता.

चीनच्या आयातीमध्ये ४.८ अब्ज युरो किमतीचे कच्चे तेल, ६१८ दशलक्ष युरो किमतीचा पाइपलाइन गॅस, ५२५ दशलक्ष युरो किमतीचा कोळसा आणि ५१० दशलक्ष युरो किमतीचा एलएनजी यांचा समावेश होता. चीनने ४७९ दशलक्ष युरो किमतीची तेल उत्पादने देखील खरेदी केली.

निर्बंध असूनही रशियन तेल उत्पादने युरोपमध्ये पोहोचत आहेत

CREA अहवालानुसार, युरोपियन युनियनने २१ जानेवारी २०२६ पासून रशियन कच्च्या तेलाच्या उत्पादनांच्या आयातीवर बंदी घातली आहे. असे असूनही, रशियन कच्च्या तेलाचा वापर करणाऱ्या रिफायनरींमधून तेल उत्पादनांच्या १० खेपा मे २०२६ मध्ये युरोपियन बंदरांवर दाखल झाल्या.

रशियन कच्च्या तेलाचा वापर करणाऱ्या भारत, तुर्की, ब्रुनेई आणि जॉर्जियामधील रिफायनरींनी मे २०२६ मध्ये निर्बंध लादणाऱ्या देशांना ६४१ दशलक्ष युरो किमतीची तेल उत्पादने निर्यात केली. या आयातदारांपैकी, युरोपियन युनियनने १७४ दशलक्ष युरो, ऑस्ट्रेलियाने २७५ दशलक्ष युरो, अमेरिकेने १४७ दशलक्ष युरो आणि न्यूझीलंडने ४५ दशलक्ष युरो किमतीची उत्पादने खरेदी केली.

रशियन तेलापासून बनवलेले इंधन अमेरिकेच्या बाजारात पोहोचले

अहवालानुसार, यापैकी अंदाजे २१४ दशलक्ष युरो किमतीची उत्पादने रशियन कच्च्या तेलापासून तयार करण्यात आली होती. अमेरिकेला जाणारी तेल उत्पादने रिलायन्स इंडस्ट्रीजच्या जामनगर रिफायनरी, तुर्कीच्या सोकारच्या मालकीच्या स्टार रिफायनरी आणि तुप्रास इझमिट रिफायनरीमधून निर्यात केली जात होती.

सीआरईएने दिलेल्या अहवालानुसार, गेल्या तीन महिन्यांत स्टार रिफायनरीच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या फीडस्टॉकपैकी ३९ टक्के आणि जामनगर रिफायनरीच्या फीडस्टॉकपैकी १५ टक्के फीडस्टॉक रशियामधून आला होता.