Nana Patekar, Raj Thackeray: ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाने चित्रपटसृष्टीसह त्यांच्या चाहत्यांना मोठा धक्का बसला आहे. वयाच्या 75व्या वर्षी गोव्यात नाना पाटेकर यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर विविध क्षेत्रातील मान्यवरांकडून त्यांना श्रद्धांजली वाहिली जात आहे. नाना पाटेकर यांचे मित्र आणि महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनीही सोशल मीडियावर एक सविस्तर पोस्ट लिहून नानांच्या आठवणींना उजाळा दिला आहे.

राज ठाकरे यांनी नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाचा आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा वेगळ्या पद्धतीने आढावा घेतला. त्यांच्या मते, नाना हे केवळ एक अभिनेता नव्हते, तर बदलत्या काळातील सामान्य माणसाच्या भावना पडद्यावर मांडणारे कलाकार होते.

सामान्य माणसाच्या भावनांना पडद्यावर आवाज

राज ठाकरे यांनी आपल्या पोस्टमध्ये मुंबई आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या नात्याचाही उल्लेख केला. मुंबईतील रंगभूमी, व्यावसायिक सिनेमा, चाळी आणि झोपडपट्ट्यांमध्ये राहणारा मध्यमवर्ग आणि निम्न मध्यमवर्ग, कामगार वर्ग, सामाजिक बदल आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या अस्वस्थतेचा प्रवास नाना पाटेकरांच्या अभिनयातून दिसत राहिला, असे त्यांनी म्हटले.

‘हमीदाबाईची कोठी’पासून ‘परिंदा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अब तक छप्पन’ आणि ‘नटसम्राट’पर्यंत नाना वेगवेगळ्या भूमिकांमधून प्रेक्षकांसमोर आले. समाजात काहीतरी बदलत आहे आणि त्याचा परिणाम सामान्य माणसावर होत आहे, ही अस्वस्थता नानांनी आपल्या अभिनयातून प्रभावीपणे मांडली, असे राज ठाकरे यांनी नमूद केले.

ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचं निधन झालं. हिंदी चित्रपट सृष्टी म्हणजे मुंबई हे दृढ समीकरण. मुंबई आली की इथली रंगभूमी, इथलं व्यावसायिक सिनेमाचं जग, इथल्या झोपडीपासून, चाळीपासून कुठेतरी रोज या शहरात स्वतःचं अस्तित्व शोधण्याचा प्रयत्न करणारा इथला मध्यमवर्ग, निम्न मध्यमवर्ग आला, पुढे याच शहरातला आणि हळूहळू या देशातील उध्वस्त होत गेलेला कामगार वर्ग आला, त्यातून आलेल्या सामाजिक नैराश्यातून उदयाला आलेलं अंडरर्वल्डचं विश्व असेल, सामाजिक सलोखा बघता बघता विस्कटून जाण्याचा काळ असेल, पुढे याच मध्यमवर्गाच्या आकांक्षा उदारीकरणानंतर विस्तारत जाणं आणि या सगळ्याच्या भोवती फिरणारं राजकारण. या प्रत्येक टप्प्यात नाना पाटेकर कधी नाटकातून कधी सिनेमातून दिसले. हमीदाबाईची कोठीपासून ते परिंदा ते क्रांतिवीर ते अब तक छप्पन ते अगदी नटसम्राटपर्यंत प्रत्येक ठिकाणी नाना पाटेकर दिसत राहिले . या प्रत्येक टप्प्यावरची कुठेतरी अस्वस्थता उराशी घेऊन जगणारा सामान्य माणूस नाना पाटेकर कधी पडद्यावर तर कधी रंगभूमीवर उभा करत राहिले .

सामान्य माणसाच्या मनात सातत्याने राग, अपमान, शक्तिहीनता, नैराश्य, अनैतिक गोष्टींबद्दलची घृणा, व्यवस्थेबद्दलची निराशा, वर्ग संघर्ष हे सगळं आत धुमसत असतं. ते अगदी कधीतरी किरकोळ भांडणं किंवा घरातील आदळआपट यातून बाहेर पडतं, अन्यथा ते आत धुमसत राहतं. हे धुमसत राहणं, प्रेशर कुकर सारखं आत रटरटत राहणं हेच त्याच्या वाट्याला येतं. नानांच्या अभिनयाकडे बघताना हा सामान्यांच्या आयुष्यातला भावनांचा प्रेशर कुकर बघतोय असं वाटायचं. आणि मग कधीकधी नाना असतील किंवा अँग्री यंग मॅन अमिताभ बच्चन असतील यांनी पडद्यावर केलेले दोन हात ही माणसाच्या मनाच्या प्रेशर कुकरमधील वाफ बाहेर काढतात. मी जसं नेहमी म्हणतो की लतादीदी, आशाताई, किशोर कुमार, रफी साहेब, इत्यादी गायकांनी ,संगीतकारांनी, चित्रपट तसेच नाटक निर्माते,दिग्दर्शक, कलाकारांनी भारतीयांचं किमान ६०/७० वर्ष मन रिझवलं तसंच नाना असतील किंवा बच्चन साहेब असतील यांनी आतली वाफ पडद्यावर ताकदीने बाहेर काढली म्हणून ठीक नाही तर या देशांत दर महिन्याला अराजकता निर्माण झाली असती.

नानांच्या अभिनयाकडे बघताना मला नेहमीच हॉलिवूडमधल्या मॉर्गन फ्रीमन यांची आठवण येते. रूप असेल व्यक्तिमत्व असेल दोघेही तत्कालीन बॉलिवूड किंवा हॉलिवूडच्या कलाकाराच्या पठडीत बसणारे अभिनेते नाहीत. मॉर्गन फ्रीमन यांच्याकडे पाहिल्यानंतर अनेकदा असं वाटतं की या माणसाने काळाच्या ओघात शहाणपण, पेशन्स, आणि आहे हे हे असं आहे हे स्वीकारलेपण आत्मसात केलं आहे. तर नानांच्या अभियाकडे पाहून मला राग, चंचलता, आणि खूप खोल साठलेलं नैराश्य जाणवायचं. या माणसाने खूप बघितलंय असं वाटणारा मॉर्गन फ्रीमन आणि या माणसाने खूप भोगलंय आता बस असं वाटणारे नाना. माणसाची दोन टोकाची रूपं असतात. यातलं दुसरं टोक नाना मनस्वीपणे पडद्यावर आणू शकायचे म्हणून ते मोठे कलाकार होते.

२००० च्या दशकांत गोरे गोमटे आखीव रेखीव गुळगुळीत दिसणाऱ्या नटांच्या ऐवजी कथा ही सिनेमाच्या पटावर आली आणि ती कथा सांगणारे नट आणि प्रेक्षकाला ओढून आणणारे नट यांच्या चलतीचा काळ सुरु झाला. आणि या युगाचे पहिले नायक १००% नाना होते. आज चरित्र अभिनेत्यांची जी चलती दिसत आहे, त्याला वाट नानांनी करून दिली.

पण इतकं सगळं असून देखील त्यांचा स्वभाव मनस्वी होता, मनात येईल ते बोलायचे, फटकळ होता (खरंतर मी कोणाला फटकळ म्हणणं चुकीचंच आहे. असो) यामुळे नानांना चित्रपटात घ्यायची इच्छा असली तरी निर्माते दिग्दर्शक टाळायचे, याने नानांचं नुकसान झालं का ? माहित नाही, ते बेफिकीर होते. पण १००% हिंदी चित्रपटसृष्टीचं आणि प्रेक्षकांच नुकसान झालं. नवाझउद्दीन सिद्दीकी किंवा इरफान खान( जे आज आपल्यात नाहीत) हे तसे उत्तम कलाकार, परंतु नानांनी काही गोष्टी ॲडजस्ट केल्या असत्या तर कदाचित या आणि अशा काही कलाकारांना ज्या संधी मिळाल्या त्या मिळाल्या असत्या का, याबद्दल मनात शंका निर्माण होते. नानांनी नुसताच आक्रमक किंवा गंभीर अभिनय केला नाही तर वेलकम चित्रपटातून त्यांनी विनोदी भूमिका देखील तितक्याच ताकदीने उभ्या करू शकतो हे जगाला दाखवले !

नाना गेले, पण नानांनी पडद्यावर उभा केलेला तो माणूस अजूनही आपल्या आजूबाजूला आहे. त्याचा राग आहे, त्याची अस्वस्थता आहे, त्याचा अपमान आहे, त्याची धडपड आहे आणि परिस्थितीशी दोन हात करण्याची त्याची अधूनमधून उसळणारी ताकदही आहे. कदाचित म्हणूनच नानांना निरोप देताना केवळ एका मोठ्या अभिनेत्याला आपण निरोप देत नाही आहोत तर समाजातल्या सामान्य माणसाच्या मनात साठत गेलेल्या असंख्य भावनांचा एक चेहरा आज आपल्यातून निघून गेला आहे.

नाना पाटेकरांना महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेतर्फे भावपूर्ण श्रद्धांजली

राज ठाकरे ।

— Raj Thackeray (@RajThackeray) October 8, 2026

“मनाच्या प्रेशर कुकरमधील वाफ बाहेर काढायचे”

नाना पाटेकरांच्या अभिनयाचे वर्णन करताना राज ठाकरे यांनी सामान्य माणसाच्या मनातील भावनांची तुलना ‘प्रेशर कुकर’शी केली. राग, अपमान, शक्तिहीनता, नैराश्य, व्यवस्थेबद्दलची निराशा आणि अन्यायाविषयीचा संताप अशा अनेक भावना सामान्य माणसाच्या मनात साठत राहतात.

या भावना व्यक्त करण्याची संधी प्रत्येकाला मिळत नाही. मात्र नाना पाटेकर किंवा अमिताभ बच्चन यांसारख्या कलाकारांनी पडद्यावर केलेल्या भूमिकांमधून या भावनांना एक प्रकारे वाट मिळायची, असे राज ठाकरे यांनी म्हटले.

“नानांचा स्वभाव मनस्वी होता”

राज ठाकरे यांनी नाना पाटेकरांच्या स्वभावाचाही उल्लेख केला. नाना मनस्वी होते, मनात आलेले बोलायचे आणि आपल्या स्वभावामुळे काही वेळा निर्माते-दिग्दर्शक त्यांना चित्रपटात घेण्यास टाळाटाळ करायचे, असे त्यांनी म्हटले.

याच मुद्द्यावर राज ठाकरे यांनी एक विचार करायला लावणारा प्रश्नही उपस्थित केला. नानांनी काही गोष्टी जुळवून घेतल्या असत्या, तर कदाचित त्यांना आणखी मोठ्या प्रमाणावर काम करण्याच्या संधी मिळाल्या असत्या. त्याचबरोबर इरफान खान आणि नवाजुद्दीन सिद्दीकी यांसारख्या कलाकारांना मिळालेल्या काही संधी नानांच्या वाट्यालाही आल्या असत्या का, असा विचार मनात येतो, असे त्यांनी नमूद केले.

गंभीर भूमिकांसोबत विनोदी अभिनयाचीही ताकद

नाना पाटेकर यांना प्रामुख्याने गंभीर आणि आक्रमक भूमिकांसाठी ओळखले जाते. मात्र ‘वेलकम’ या चित्रपटातून त्यांनी विनोदी भूमिका किती ताकदीने साकारू शकतो, हेही दाखवून दिले. त्यामुळे नानांच्या अभिनयाची व्याप्ती किती मोठी होती, हे पुन्हा एकदा स्पष्ट होते.

“असंख्य भावनांचा एक चेहरा हरपला”

राज ठाकरे यांनी आपल्या पोस्टच्या शेवटी नाना पाटेकर यांच्या जाण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. नाना गेले असले तरी त्यांनी पडद्यावर उभा केलेला सामान्य माणूस आजही आपल्या आजूबाजूला आहे. त्याचा राग, अस्वस्थता, अपमान, धडपड आणि परिस्थितीशी दोन हात करण्याची ताकद आजही समाजात दिसते.

म्हणूनच नानांना निरोप देताना आपण केवळ एका मोठ्या अभिनेत्याला निरोप देत नाही, तर सामान्य माणसाच्या मनात साठलेल्या असंख्य भावनांना चेहरा देणाऱ्या एका कलाकाराला निरोप देत आहोत, अशी भावना राज ठाकरे यांनी व्यक्त केली.