Mobile Addiction in Children : आजच्या डिजिटल युगात अनेक घरांमध्ये एक चित्र हमखास दिसते, मुलाच्या एका हातात घास आणि दुसऱ्या हातात मोबाईल, किंवा समोर सुरू असलेला टीव्ही. मुलाने पटकन जेवावे, रडू नये किंवा हट्ट करू नये म्हणून पालक नकळत स्क्रीनचा आधार घेतात.

काही मिनिटांसाठी सोयीची वाटणारी ही सवय पुढे जाऊन मुलांच्या शारीरिक, मानसिक आणि बौद्धिक विकासावर गंभीर परिणाम करू शकते. बालरोगतज्ज्ञ आणि मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, स्क्रीनकडे लक्ष असल्यामुळे मुलांना आपण किती खात आहोत याची जाणीव राहत नाही.

त्यामुळे भूक आणि तृप्तीचे नैसर्गिक संकेत दुर्लक्षित होतात. परिणामी, अति खाणे, कमी खाणे, लठ्ठपणा, पचनाच्या समस्या आणि अन्नाबद्दल नकारात्मक सवयी निर्माण होण्याचा धोका वाढतो.

चांगली बाब म्हणजे ही सवय एका दिवसात लागलेली नसल्याने ती बदलायलाही थोडा वेळ लागेल; मात्र प्रेम, संयम आणि योग्य पद्धतीचा अवलंब केल्यास मुलांना मोबाईल किंवा टीव्हीशिवाय आनंदाने जेवण्याची सवय सहज लावता येते. त्यासाठी हे काही प्रभावी उपाय नक्कीच उपयोगी ठरू शकतात.

जेवणाची वेळ आनंददायी बनवा

मुलांना जेवणाच्या टेबलावर बसण्याचा आनंद वाटेल असे वातावरण तयार करा. जेवताना घरातील वातावरण शांत, आनंदी आणि संवादपूर्ण असू द्या. त्यांच्या शाळेतील दिवसाबद्दल विचारा, मित्रांबद्दल गप्पा मारा किंवा एखादी मजेशीर गोष्ट सांगा. लहान मुलांसोबत भाज्या, फळांचे रंग, आकार किंवा चव ओळखण्याचा छोटा खेळही खेळता येतो.

जेव्हा जेवण ही फक्त पोट भरण्याची प्रक्रिया न राहता कुटुंबासोबतचा आनंददायी क्षण बनतो, तेव्हा मुलांचा अन्नाविषयीचा रस आपोआप वाढतो आणि स्क्रीनची गरज कमी होत जाते.

कमी प्रमाणात पण आकर्षक जेवण वाढा

अनेक पालक सुरुवातीलाच मुलांच्या ताटात खूप अन्न वाढतात. एवढे अन्न पाहून काही मुलांवर मानसिक दडपण येते आणि ते जेवण्यास टाळाटाळ करतात. त्यामुळे सुरुवातीला कमी प्रमाणात अन्न वाढा. ते संपल्यावर पुन्हा वाढा.

मुलांच्या आवडीचे पदार्थ अधिक पौष्टिक पद्धतीने बनवा. उदाहरणार्थ, भाज्यांनी भरलेले पराठे, रंगीबेरंगी फळांचे ताट, घरगुती पौष्टिक स्नॅक्स किंवा विविध आकारांमध्ये सजवलेले पदार्थ मुलांना अधिक आकर्षित करतात. सुंदर आणि रंगीत ताट पाहून मुलांमध्ये जेवणाबद्दल उत्सुकता निर्माण होते.

स्क्रीनऐवजी संवादाला प्राधान्य द्या

जेवणाच्या वेळी घरातील मोबाईल, टीव्ही किंवा टॅब्लेट बंद ठेवण्याचा प्रयत्न करा. पालक स्वतःही जेवताना मोबाईल वापरत असतील, तर मुलांनाही तीच सवय लागते. त्यामुळे आधी स्वतः आदर्श ठरणे महत्त्वाचे आहे.

मुलाला विचारा, आज शाळेत काय नवीन शिकला, कोणत्या मित्रासोबत खेळला किंवा त्याला कोणती गोष्ट सर्वाधिक आवडली. मोठ्या मुलांना ताट मांडणे, सॅलड सजवणे किंवा पाणी ठेवण्यासारखी छोटी जबाबदारी द्या. जेव्हा मूल जेवणाच्या प्रक्रियेत सहभागी होते, तेव्हा ते अधिक आनंदाने आणि जबाबदारीने जेवते.

जबरदस्ती नको, संयम हवा

एखाद्या दिवशी मुलाने कमी जेवले म्हणून त्याला रागावणे, ओरडणे किंवा जबरदस्तीने घास भरवणे टाळा. अशा अनुभवांमुळे मुलांच्या मनात अन्नाबद्दल भीती किंवा नकारात्मक भावना निर्माण होऊ शकतात.

दररोज शक्यतो ठराविक वेळी जेवण द्या. मध्येच सतत खाऊ देण्याची सवय कमी करा. मुलाने थोडीशीही सकारात्मक प्रगती केली तर त्याचे कौतुक करा. नवीन सवय तयार होण्यासाठी वेळ लागतो. सातत्य, प्रेम आणि संयम यांच्या मदतीने हळूहळू मूल स्क्रीनशिवाय शांतपणे आणि आनंदाने जेवायला शिकते.

तज्ज्ञांचा महत्त्वाचा सल्ला

बालविकास तज्ज्ञांच्या मते, आयुष्याच्या सुरुवातीच्या काळात लागलेल्या खाण्याच्या सवयी पुढील अनेक वर्षांपर्यंत कायम राहतात. त्यामुळे जेवताना स्क्रीनपासून दूर राहण्याची सवय लहानपणापासूनच लावणे आवश्यक आहे.

कुटुंबासोबत बसून, गप्पा मारत आणि आनंदी वातावरणात घेतलेले जेवण मुलांच्या शारीरिक आरोग्यासोबतच त्यांच्या भावनिक आणि सामाजिक विकासासाठीही तितकेच फायदेशीर ठरते.