Har Ghar Tiranga ।  काँग्रेसच्या माजी अध्यक्षा आणि राज्यसभा खासदार सोनिया गांधी यांनी भारतातील खादी उद्योग वेगाने थांबल्याबद्दल नरेंद्र मोदी सरकारवर हल्लाबोल केला आहे. सोनिया गांधी यांनी यासाठी केंद्र सरकारची खराब धोरणे आणि खादीबाबतची उदासीनता याला जबाबदार धरले आहे.

द हिंदू वृत्तपत्रात लिहिलेल्या लेखात सोनिया गांधी यांनी मुद्यावर भाष्य केलं आहे. एकीकडे सरकार प्रत्येक घराघरात तिरंग्यासारख्या मोहिमेद्वारे देशभक्ती वाढविण्याची चर्चा करते, मात्र हा ध्वज बनवण्यासाठी खादीऐवजी पॉलिस्टरचा पर्याय देऊन स्वदेशी खादीचा वापर केला जातो.

सोनिया गांधी यांनी पुढे लिहिले की, ‘स्वातंत्र्य दिनाच्या (९-१५ ऑगस्ट)  आधीच्या आठवड्यात, पंतप्रधानांनी ‘हर घर तिरंगा’ मोहिमेसाठी केलेल्या आवाहनामुळे देशातील जनतेने एकत्रितपणे त्यांच्या राष्ट्रध्वजाचे आणि देशासाठी त्याचे महत्त्व जाणून घेतले. आम्ही ध्वज विकत घेतले आणि ते आमच्या घरी लावले, तरी प्रत्यक्षात, या काळात आम्ही मशीन-मेड पॉलिस्टर झेंडे खरेदी केले, आणि कच्चा माल इतर ठिकाणांहून आयात केला जातो.’

 Har Ghar Tiranga ।  खादी उद्योगाबाबत लेखात लिहिले आहे की…
 “भारताच्या ध्वज संहितेनुसार, ऐतिहासिकदृष्ट्या राष्ट्रीय ध्वज हाताने कातलेल्या आणि हाताने विणलेल्या लोकरी/कापूस/रेशीम खादीचा असावा. खादी जरी जाड आणि मजबूत असली तरी, महात्मा गांधींनी वापरले  होते.  खादी हे आपल्या गौरवशाली भूतकाळाचे तसेच भारतीय आधुनिकतेचे आणि आर्थिक चैतन्यचे प्रतीक आहे, 2022 मध्ये आपल्या स्वातंत्र्याच्या 75 व्या वर्धापन दिनानिमित्त सरकारने संहितेमध्ये सुधारणा केली.  मशिनने बनवलेले…पॉलिएस्टर बंटिंगला वस्तू आणि सेवा कर (जीएसटी) मधून सूट देण्यात आली होती. सरकारने त्यांना वेगळे ठेवणे आणि मशीन-निर्मित पॉलिस्टर कपड्यांना मोठ्या प्रमाणावर बाजारात आणण्याचे ठरवले.

सोनिया गांधी यांनी लेखात कर्नाटकातील हुबळी जिल्ह्यातील कर्नाटक खादी ग्रामोद्योग संयुक्त संघ (KKGSS), जे भारतीय मानक ब्यूरो (BIS) द्वारे मान्यताप्राप्त देशातील एकमेव राष्ट्रीय ध्वज उत्पादन युनिट आहे, याला कसा दर्जा दिला गेला याचे वर्णन केले आहे. भारताच्या खादी उद्योगाच्या प्रतिनिधीला राज्य प्रायोजित हत्येकडे लक्ष वेधण्यासाठी अनिश्चित काळासाठी संप करावा लागला. आता देशातील राष्ट्रध्वज मुख्यत्वे पॉलिस्टरपासून बनवला जात आहे आणि त्याच कपड्यांमधून चीनमधून येत आहे.

 Har Ghar Tiranga । जीएसटी बाबत त्यांनी पुढे लिहिले आहे की..
‘हातमाग आणि हस्तकला परंपरा – खादी किंवा अन्यथा, नोटाबंदी, दंडात्मक जीएसटी आणि कोविड-19 लॉकडाऊन यांच्या विकासात सरकारची उदासीनता यामुळे आमच्या हजारो हातमाग कामगारांना त्यांचा व्यवसाय सोडण्यास भाग पाडले आहे. आमच्या हातमाग कामगारांवर तसेच कच्च्या मालावर (सूत आणि रसायने) परंपरांचा बोजा बनत चालला आहे, जीएसटीमधून सूट मिळावी या मागणीकडे कोणीही लक्ष दिले नाही, तर वीज आणि कापूस फायबरच्या वाढत्या किमती त्यांना दडपल्या आहे.खादीच्या खरेदीत सातत्याने घट होत आहे.’

या सगळ्यात खादीच्या सरकारी खरेदीत घट झाली आहे. त्याहून चिंतेची बाब म्हणजे भारतीय हातमागांसाठी जागतिक प्रेक्षक निर्माण करण्यात सरकार अपयशी ठरले आहे. ज्या काळात जगभरातील ग्राहकांना शाश्वत सोर्सिंग आणि न्याय्य व्यापाराला महत्त्व आले आहे, तेव्हा गांधीजींचा सत्याग्रह ज्या फॅब्रिकवर आधारित होता तो जागतिक स्तरावर जपला जाण्यास पात्र आहे. उलट त्यांच्याच देशात बापूंच्या खादीची ओळखही हिरावून घेतली जात आहे. बाजाराचे नियमन करण्यात सरकार अपयशी ठरले आहे. अर्ध-यांत्रिकीकृत चरख्यावर कातलेली खादी पारंपारिक हाताने कातलेल्या खादीप्रमाणेच विकली जात आहे. हे आमच्या खादी स्पिनर्ससाठी हानिकारक आहे, ज्यांचे वेतन कठोर शारीरिक श्रम असूनही दररोज 200-250 रुपयांपेक्षा जास्त नाही.

दरम्यान, काँग्रेसच्या माजी अध्यक्षा आणि राज्यसभा खासदार सोनिया गांधी यांनी भारतातील खादी उद्योग वेगाने थांबल्याबद्दल नरेंद्र मोदी सरकारवर  निशाण साधला आहे. सोनिया गांधी यांनी यासाठी केंद्र सरकारची खराब धोरणे आणि खादीबाबतची उदासीनता याला जबाबदार धरले आहे.