Teachers Day 2026: ५ सप्टेंबर हा दिवस देशभरात शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जातो. शिक्षक म्हणजे केवळ वर्गात धडे शिकवणारी व्यक्ती नाही, तर विद्यार्थ्यांना आयुष्याची दिशा देणारा मार्गदर्शक. त्यामुळेच शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचं नातं अनेकदा चित्रपटांमधूनही प्रभावीपणे मांडलं गेलं आहे.

बॉलिवूडमध्ये शिक्षकांच्या भूमिकेवर आधारित अनेक चित्रपट आले. या चित्रपटांमधील काही शिक्षक आणि त्यांचे संवाद आजही प्रेक्षकांच्या लक्षात आहेत. या संवादांमधून शिक्षणासोबतच आत्मविश्वास, मेहनत, स्वप्नं आणि आयुष्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनही शिकायला मिळतो.

‘तारे जमीन पर’ – प्रत्येक मूल खास

आमिर खानने ‘तारे जमीन पर’ या चित्रपटात कला शिक्षक राम शंकर निकुंभ यांची भूमिका साकारली होती. ईशान नावाच्या मुलाची अडचण समजून घेऊन त्याच्यातील कलागुण ओळखण्याचं काम निकुंभ करतात. प्रत्येक मुलाची क्षमता वेगळी असते आणि त्याला समजून घेणं गरजेचं आहे, हा महत्त्वाचा संदेश या चित्रपटातून मिळतो. या चित्रपटातील ‘हर बच्चा स्पेशल होता है’ हा संवाद आजही अनेकांच्या लक्षात आहे.

‘3 इडियट्स’ – आधी काबिल बना!

‘3 इडियट्स’मधील आमिर खानचा रॅन्चो हा विद्यार्थी असला, तरी त्याचा शिक्षणाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन एखाद्या मार्गदर्शकापेक्षा कमी नव्हता. यशाच्या मागे धावण्यापेक्षा स्वतःला सक्षम बनवण्याचा संदेश त्याने दिला. ‘काबिल बनो, कामयाबी झक मार के पीछे आएगी’ हा संवाद आजही तरुणांसाठी प्रेरणादायी मानला जातो.

‘ब्लॅक’ – ज्ञानातून मिळते स्वातंत्र्य

अमिताभ बच्चन यांनी ‘ब्लॅक’मध्ये शिक्षकाची भूमिका साकारली. दृष्टी आणि ऐकण्याच्या अडचणी असलेल्या मुलीला शिक्षणाच्या माध्यमातून जग समजून घेण्यास आणि स्वतःच्या पायावर उभं राहण्यास ते मदत करतात. या चित्रपटातून शिक्षक विद्यार्थ्याच्या आयुष्यात किती मोठा बदल घडवू शकतो, हे दाखवण्यात आलं आहे. ‘ज्ञान ही एक ऐसी चीज है जो इंसान को आजाद करती है’ हा संवाद त्याच भावनेला अधोरेखित करतो.

‘मोहब्बतें’ – शिस्तीचा धडा

‘मोहब्बतें’मध्ये अमिताभ बच्चन यांनी गुरुकुलचे कडक प्राचार्य नारायण शंकर यांची भूमिका साकारली. त्यांच्या व्यक्तिरेखेत शिस्त, परंपरा आणि नियमांना विशेष महत्त्व आहे. ‘परंपरा, प्रतिष्ठा और अनुशासन… ये इस गुरुकुल के तीन स्तंभ हैं’ हा त्यांचा संवाद चित्रपटाची खास ओळख बनला.

‘हिचकी’ – कमकुवतपणाच ताकद बनवा

राणी मुखर्जीने ‘हिचकी’मध्ये नैना माथुर या शिक्षिकेची भूमिका केली. स्वतःच्या अडचणींवर मात करत ती विद्यार्थ्यांना शिकवते आणि त्यांच्यात आत्मविश्वास निर्माण करते. ‘कमजोरी को अपनी ताकत बनाना सीखो’ हा संदेश या चित्रपटाचा गाभा आहे.

‘सुपर 30’ – संधी मिळाली तर प्रत्येक जण पुढे जाऊ शकतो

‘सुपर 30’मध्ये ऋतिक रोशनने आनंद कुमार यांची भूमिका साकारली. आर्थिक अडचणी असलेल्या विद्यार्थ्यांना शिक्षण देऊन त्यांना मोठी स्वप्नं पाहण्याची आणि ती पूर्ण करण्याची संधी देण्याचं काम या व्यक्तिरेखेतून दाखवलं आहे. ‘राजा का बेटा राजा नहीं बनेगा, राजा वही बनेगा जो हकदार होगा’ हा संवाद मेहनत आणि पात्रतेचं महत्त्व सांगतो.

‘इकबाल’ – स्वप्नासाठी जिद्द महत्त्वाची

‘इकबाल’मध्ये नसीरुद्दीन शाह यांनी एका तरुणाच्या क्रिकेटपटू होण्याच्या स्वप्नाला साथ देणाऱ्या प्रशिक्षकाची भूमिका केली. योग्य मार्गदर्शन आणि जिद्द असेल तर कठीण वाटणारं स्वप्नही पूर्ण करता येतं, असा संदेश या चित्रपटातून मिळतो.

‘आरक्षण’ – शिक्षणाचा खरा अर्थ

‘आरक्षण’मध्ये अमिताभ बच्चन यांनी आदर्शवादी प्राचार्याची भूमिका केली होती. शिक्षणव्यवस्था आणि शिक्षकांची जबाबदारी यावर या चित्रपटातून भाष्य करण्यात आलं. ‘शिक्षा सिर्फ नौकरी पाने का जरिया नहीं है, ये इंसान बनाने का माध्यम है’ हा विचार शिक्षणाचा व्यापक अर्थ सांगतो.

बॉलिवूडच्या या शिक्षकांच्या भूमिका आणि संवादांनी मनोरंजनासोबतच प्रेक्षकांना अनेक महत्त्वाचे धडे दिले. म्हणूनच शिक्षक दिनाच्या निमित्ताने पडद्यावरच्या या गुरुजनांची आठवणही खास ठरते. आयुष्याला योग्य दिशा देणाऱ्या प्रत्येक शिक्षकाला आजच्या दिवशी मनापासून सलाम!