Free Fire addiction: उत्तर प्रदेशातील लखनौ शहरात घडलेल्या एका भयानक घटनेने खेळण्याच्या व्यसनाचे भयावह स्वरूप समोर आले आहे. केवळ १३ वर्षांचा एक अल्पवयीन मुलगा फ्री फायर हा मोबाइल गेम खेळत असताना अचानक मृत्यू पावला. कुटुंबीयांच्या मते, मुलगा बेडवर बसून गेम खेळत होता. काही वेळाने तो अचानक झोपल्यासारखा पडला. तो झोपला असा वाटल्याने कुटुंबीयांनी ताबडतोब तपासले नाही. पण काही मिनिटांत तो प्रतिसाद देत नसल्याचे लक्षात येताच धावत आले, तेव्हा तो आधीच मृत्यू पावला होता.

या अकाली मृत्यूने कुटुंबीय आणि परिसरातील नागरिकांमध्ये हादरा बसला असून, लहान मुलांमध्ये वाढत असलेल्या गेमिंग व्यसनाचे मानसिक व शारीरिक धोके यावर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

‘सडन गेमर डेथ’ म्हणजे काय?

तज्ज्ञ डॉक्टरांनी या प्रकरणाला ‘सडन गेमर डेथ’ (अचानक खेळाडू मृत्यू) असे संबोधले आहे. हे एक दुर्मीळ आजार आहे, जो दीर्घकाळ सतत गेम खेळण्यामुळे, मानसिक ताण आणि चुकीच्या बसण्याच्या स्थितीमुळे उद्भवतो. यात कोणतीही बाह्य जखम किंवा हिंसा नसते, पण आतून मेंदू आणि हृदयावर घातक परिणाम होतात.

राष्ट्रीय वैद्यकीय ग्रंथालय (एनएलएम) आणि अमेरिकेच्या राष्ट्रीय आरोग्य संस्था (एनआयएच) नुसार, हे इंटरनेट गेमिंग डिसऑर्डर या व्यसनाशी निगडित आहे. हे व्यसन मानसिक आरोग्य, बसण्याची स्थिती आणि हृदयाचे काम यावर विपरीत परिणाम करते. जगभरात १९८२ पासून आतापर्यंत केवळ २४ असे प्रकरण नोंदवले गेले आहेत. पीडितांची वयमर्यादा ११ ते ४० वर्षे आहे. यापैकी बहुतांश प्रकरणे दक्षिण-पूर्व आशियाई देशांमधून – सिंगापूर, मलेशिया आणि इंडोनेशियातून समोर आली आहेत.

हे का घडते?

वैद्यकीय संशोधनानुसार, सतत अनेक तास एकाच स्थितीत बसून गेम खेळणे घातक ठरते. चुकीच्या बसण्यामुळे पल्मोनरी एम्बोलिझम (फुफ्फुसात रक्ताची गाठ) तयार होते. गेमदरम्यान वाढणारा मानसिक ताण आणि अॅड्रेनालिन हार्मोनमुळे कार्डियाक अॅरिदमिया (हृदयाचे अनियमित ठोके) किंवा मेंदूत रक्तस्राव (सेब्रल हेमरेज) होऊ शकतो.

२४ प्रकरणांपैकी ५ मृत्यू पल्मोनरी एम्बोलिझम, २ मृत्यू मेंदूच्या रक्तस्रावामुळे तर उर्वरित अनेक हृदयाचे अचानक अपयश यामुळे झाले.

भारतात वाढतेय गेमिंग-संबंधित आजार –

भारतात मोबाइल गेमिंगचा भयंकर उदय झाला असून, विशेषतः किशोरवयीन मुलांमध्ये फ्री फायरसारखे गेम लोकप्रिय आहेत. पण याचबरोबर डॉक्टरांकडे गेमिंगमुळे होणारे ताण, झोपेची कमतरता आणि आता दुर्मीळ मृत्यूचे प्रकरण वाढत आहेत.

तज्ज्ञांचा सल्ला – आई-वडिलांनी मुलांच्या गेमिंगाची काटेकोरपणे मॉनिटरिंग करावी, दरवेळी ब्रेक घेण्यास सांगावे आणि शारीरिक व्यायामाला प्रोत्साहन द्यावे.