Farmers’ protest | शेतकरी हे जमिनीवर रक्त आणि घाम गाळून आपल्यासाठी अन्न तयार करतात. त्यांनी अन्न वाढणे बंद केले तर घरातील स्वयंपाक बंद होईल. शेतात अन्न पिकवून ते बाजारात पोहोचवण्यासाठी त्यांना मोठी कसरत करावी लागते. ते पृथ्वी मातेचे खरे पुत्र आहेत असे म्हटले जाते आणि त्यांना आनंदी ठेवणे आपल्या सर्वांसाठी महत्त्वाचे आहे. कोणताही शेतकरी दु:खी असेल तर तो आपल्यासाठी चिंतेचा विषय असायला हवा. | Farmers’ protest

वेळोवेळी शेतकऱ्यांनी आपल्या मागण्यांसाठी आंदोलने केली असून आजही हे शेतकरी पुन्हा एकदा आपल्या मागण्या घेऊन रस्त्यावर उतरले आहेत. शेतकऱ्यांनी आपली मते आणि मागण्यांसाठी आंदोलन करण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. याआधीही त्यांनी अनेकदा आवाज उठवला आहे. शेतकऱ्यांनी आपल्या मागण्यांसाठी आंदोलन केव्हा केले ते आपण जाणून घेऊया….

इंडिगो बंड –

भारतातील पहिली मोठी शेतकरी चळवळ म्हणजे ‘इंडिगो बंड’ हे 1859 मध्ये सुरू झाले आणि 1860 मध्ये संपले. हे भारतातील पहिले मोठे शेतकरी आंदोलन मानले जाते. शेतकऱ्यांनी आपल्या मागण्यांसाठी केलेले हे आंदोलन त्यावेळचे मोठे आंदोलन होते.

इंग्रज अधिकारी बंगाल आणि बिहारच्या जमीनदारांकडून जमिनी घेत आणि शेतकऱ्यांना पैसे न देता नीळ शेतीत काम करण्यास भाग पाडायचे आणि नीळ उत्पादक शेतकऱ्यांशी थोडीशी रक्कम आगाऊ देऊन करार लिहून ठेवायचे, जे जास्त होते. बाजारभाव. कमी किमतीत असायचा. या प्रथेला ‘दादनी प्रथा’ असे म्हणतात. यात शेतकऱ्यांचा विजय झाला आणि नंतर नीळशेती बंद झाली.

चंपारण सत्याग्रह –

भारतातील दुसरी शेतकरी चळवळ म्हणजे महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली 1917 मध्ये झालेला ‘चंपारण सत्याग्रह’. या आंदोलनात महात्मा गांधींनी जुलमी टिनकाठिया व्यवस्थेच्या विरोधात आवाज उठवला आणि शेतकऱ्यांच्या हक्कासाठी त्यांच्यासोबत आले. स्वातंत्र्याच्या वेळी महात्मा गांधींची पहिली यशस्वी अहिंसक प्रतिकार चळवळ चंपारण सत्याग्रह होता ज्यात त्यांनी देशातील शेतकऱ्यांच्या दुर्दशेकडे ब्रिटिश सरकारचे लक्ष वेधले.

खेडा सत्याग्रह –

इ.स. 1917 मध्ये गुजरात जिल्ह्याचे संपूर्ण वर्षाचे पीक काढण्यात आले परंतु सरकारने कर माफ केला नाही. शेतकऱ्यांनी सरकारकडे दाद मागितली पण त्यांचे मत मान्य झाले नाही, म्हणून महात्मा गांधींनी त्यांना सत्याग्रह करण्याचा सल्ला दिला. गांधीजींच्या आवाहनावर वल्लभभाई पटेल यांनी आपली प्रमुख कायदेशीर पद्धत सोडली आणि पुढे आले.

गावोगावी जाऊन त्यांनी शेतकऱ्यांना तारण फॉर्मवर सही करायला लावली. यानंतर शेतकऱ्यांची जनावरे आणि इतर वस्तू जप्त केल्या जाऊ लागल्या. महात्मा गांधींनी शेतकऱ्यांना विनाकारण जप्त केलेल्या शेतातील पिकांची कापणी करण्यास सांगितले.

गांधीजींचा हा आदेश पाळला गेला आणि काही शेतकऱ्यांनी तसंच केलं. ते सर्व पकडले गेले, खटला चालवला गेला आणि शिक्षा झाली. नंतर सरकारने कोणतीही जाहीर घोषणा न करता गरीब शेतकऱ्यांकडून कर वसूल करणे बंद केले आणि त्यामुळे शेतकऱ्यांचा नक्कीच विजय झाला.

बिजोलिया शेतकरी आंदोलन –

शेतकऱ्यांवर अवाजवी कर लादण्याच्या विरोधात बिजोलिया शेतकरी आंदोलन करण्यात आले. हे आंदोलन 1897-1941 पर्यंत चालले. ही भारतातील पहिली अहिंसक शेतकरी चळवळ मानली जाते, ही राजस्थानची पहिली संघटित शेतकरी चळवळ होती. ही चळवळ जवळपास अर्धशतक चालली आणि 1941 मध्ये संपली.

आंदोलनाची मुख्य कारणे होती- 84 प्रकारचे लगबाग (कर), लता कुंता कर (शेतात उभ्या असलेल्या पिकाच्या आधारे कर), चावरी कर (शेतकऱ्याच्या मुलीच्या लग्नावर), तलवार बांधाई कर. ही एकमेव अहिंसक चळवळ होती जी सर्वात जास्त काळ (44 वर्षे) चालली. यामध्ये महिला नेत्यांचाही प्रामुख्याने सहभाग होता.

बेंगू शेतकरी आंदोलन –

1921 मध्ये चित्तौडगड येथे किसान चळवळ सुरू झाली. ही चळवळ रामनारायण चौधरी यांनी सुरू केली होती, नंतर त्याची लगाम विजयसिंह पथिक यांनी घेतली. सक्तीच्या कामगार पद्धतीचा निषेध म्हणून हे आंदोलन सुरू झाले आणि यावेळी बेगनचे ठाकूर हे अनुप सिंग होते. 1922 मध्ये अनुप सिंग आणि राजस्थान सेवा संघाचे मंत्री रामनारायण चौधरी यांच्यात एक करार झाला, त्याला ‘बोल्शेविक करार’ असे म्हणतात.

13 जुलै 1923 रोजी गोविंदपुरा गावात शेतकऱ्यांची परिषद भरवण्यात आली होती, तेव्हा लष्कराने शेतकऱ्यांवर गोळीबार केला. ज्यामध्ये रुपाजी धाकड आणि कृपाजी धाकड नावाचे दोन शेतकरी शहीद झाले. विजयसिंह पथिक यांच्या नेतृत्वाखाली हे आंदोलन संपले.

बारडोली सत्याग्रह –

यानंतर 1928 मध्ये बारडोली सत्याग्रह झाला, ज्यात जमीन कराच्या दरात अंशत: कपात, सिंचनाच्या चांगल्या सुविधा आणि शेतकऱ्यांसाठी मदतीच्या उपाययोजना या मागण्या मांडण्यात आल्या आणि सरकारला शेतकऱ्यांना ते मान्य करावे लागले.

या आंदोलनानंतर शेतकऱ्यांचा आत्मविश्वास आणि त्यांच्या संघर्षातील एकजूटही वाढली. प्रसिद्ध क्रांतिकारक विजयसिंह पथिक यांच्या नेतृत्वाखाली हे ‘किसान आंदोलन’ भारतभर प्रसिद्ध होते. बिजोलिया शेतकरी आंदोलन 1847 मध्ये सुरू झाले आणि जवळपास अर्धशतक चालू राहिले.

उत्तर प्रदेश शेतकरी आंदोलन –

होमरूल लीगच्या कार्यकर्त्यांच्या प्रयत्नांमुळे आणि मदन मोहन मालवीय यांच्या मार्गदर्शनामुळे फेब्रुवारी 1918 मध्ये उत्तर प्रदेशमध्ये ‘किसान सभा’ची स्थापना झाली. 1919 च्या शेवटच्या दिवसात शेतकऱ्यांचे संघटित बंड उघडपणे समोर आले.

जवाहरलाल नेहरूंनी आपल्या पाठिंब्याने या संघटनेला बळ दिले. उत्तर प्रदेशातील हरदोई, बहराइच आणि सीतापूर जिल्ह्यांमध्ये, अवधच्या शेतकऱ्यांनी भाडेवाढ आणि उत्पादनाच्या स्वरूपात भाडे वसूल करण्याबाबत ‘एक आंदोलन’ नावाचे आंदोलन सुरू केले.