Anaya Bangar -मासिक पाळी हा स्त्रियांच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा आणि नैसर्गिक भाग आहे, जो साधारणपणे २८ दिवसांच्या चक्रात येतो. या काळात रक्तस्त्राव, वेदना आणि इतर शारीरिक बदलांचा सामना करावा लागतो. मात्र, ज्या व्यक्ती जन्मतः पुरुष असतात आणि लिंगबदल शस्त्रक्रिया (Gender-Affirming Surgery) किंवा हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT)द्वारे ट्रान्स महिला बनतात, त्यांना मासिक पाळी येऊ शकते का? हा प्रश्न अनेकांच्या मनात आहे.

भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी खेळाडू आणि प्रशिक्षक संजय बांगर यांची मुलगी अनाया बांगर, जी जन्मतः आर्यन बांगर म्हणून पुरुष होती, यांनी या विषयावर स्पष्टता आणली आहे. अनायाने ‘दी लल्लनटॉप’च्या शोमध्ये सांगितले की, “ट्रान्स महिलांना अंडाशय आणि गर्भाशय नसल्यामुळे मासिक पाळी येत नाही.” यासह, ट्रान्स महिलांच्या अनुभवांवर आणि वैद्यकीय तथ्यांवर आधारित ही सविस्तर बातमी.

अनाया बांगरची कहाणी –
अनाया बांगरने गेल्या १० महिन्यांपासून हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT) सुरू केली आहे, ज्यामुळे तिचे शारीरिक बदल घडून आले आणि ती पुरुषत्वापासून स्त्रीत्वाकडे वाटचाल करू शकली. लिंगबदल प्रक्रियेनंतर तिने स्वतःची नवी ओळख ‘अनाया बांगर’ म्हणून स्वीकारली. ‘दी लल्लनटॉप’ला दिलेल्या मुलाखतीत तिने तिच्या प्रवासाबद्दल, सामाजिक आव्हानांबद्दल आणि ट्रान्स महिलांच्या शारीरिक अनुभवांबद्दल मोकळेपणाने बोलले. तिने स्पष्ट केले की, “अंडाशय आणि गर्भाशय नसल्यामुळे मासिक पाळी येणे शक्य नाही. कोणतीही शस्त्रक्रिया गर्भधारणा किंवा मासिक पाळी आणू शकत नाही. हार्मोन थेरपीमुळे फक्त स्त्रीलिंगी वैशिष्ट्ये जसे की स्तनविकास, मऊ त्वचा आणि चरबीचे पुनर्वितरण होऊ शकते.”

हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT) म्हणजे काय?

हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी ही ट्रान्सजेंडर व्यक्तींसाठी लिंग-पुष्टीकरण उपचारांचा (Gender-Affirming Care) एक महत्त्वाचा भाग आहे. ट्रान्स महिलांसाठी यामध्ये इस्ट्रोजेन आणि अँटी-एंड्रोजेन (टेस्टोस्टेरॉन अवरोधक) औषधांचा समावेश असतो, ज्यामुळे पुरुषी वैशिष्ट्ये कमी होऊन स्त्रीलिंगी वैशिष्ट्यांचा विकास होतो. यामुळे खालील बदल होतात:

स्तन विकास: साधारणपणे टॅनर स्टेज २ किंवा ३ पर्यंत, म्हणजेच लहान ते मध्यम आकाराचे स्तन विकसित होतात.

चरबीचे पुनर्वितरण: चेहरा, नितंब आणि मांड्यांवर चरबी जमा होते, ज्यामुळे स्त्रीलिंगी आकार तयार होतो.

केश आणि त्वचा: शरीरावरील केस कमी होतात, त्वचा मऊ होते आणि डोक्यावरील केसगळती थांबू शकते.

लैंगिक बदल: लैंगिक इच्छा कमी होणे, पुरुषी जननेंद्रियांची कार्यक्षमता कमी होणे आणि वृषणांचा आकार कमी होणे.

भावनिक बदल: इस्ट्रोजेनमुळे मूड स्विंग्स, चिडचिडेपणा किंवा भावनिक संवेदनशीलता वाढू शकते.

मात्र, या थेरपीमुळे गर्भाशय किंवा अंडाशय विकसित होत नाहीत, त्यामुळे मासिक पाळी किंवा गर्भधारणा शक्य नाही.

अनायाचा सामाजिक अनुभव –

अनायाने मुलाखतीत सांगितले की, लिंगबदलानंतर तिला अनेक सामाजिक आव्हानांना सामोरे जावे लागले. तिला न्यूड फोटो पाठवले गेले आणि शिवीगाळही झाली. तरीही, तिने आपली ओळख स्वीकारली आणि सोशल मीडिया इन्फ्लूएन्सर म्हणून आपला प्रवास शेअर केला. तिच्या अनुभवांमुळे ट्रान्सजेंडर समुदायाच्या आव्हानांवर आणि स्वीकारण्याच्या गरजेवर प्रकाश पडला आहे.

ट्रान्स महिलांसाठी भविष्यातील शक्यता –
सध्याच्या वैद्यकीय तंत्रज्ञानाने ट्रान्स महिलांना मासिक पाळी किंवा गर्भधारणा शक्य नसली, तरी संशोधन सुरू आहे. भविष्यात गर्भाशय प्रत्यारोपणासारख्या प्रगतीमुळे काही शक्यता निर्माण होऊ शकतात, परंतु सध्या हे तंत्रज्ञान प्रायोगिक अवस्थेत आहे आणि ट्रान्स महिलांसाठी उपलब्ध नाही.

समाजाचा दृष्टिकोन –

अनायाच्या मुलाखतीमुळे ट्रान्सजेंडर व्यक्तींच्या शारीरिक आणि सामाजिक अनुभवांबद्दल जागरूकता वाढली आहे. समाजाने ट्रान्स व्यक्तींच्या ओळखीचा आदर करणे आणि त्यांना समावेशक वातावरण प्रदान करणे गरजेचे आहे. ट्रान्स महिलांना मासिक पाळी येत नसली, तरी त्यांचे भावनिक आणि शारीरिक अनुभव महत्त्वाचे आहेत आणि त्यांना वैद्यकीय आणि सामाजिक पाठबळाची गरज असल्याचे सांगितले जाते.