Diwali 2026 : दिवाळीचा उत्साह, आकाशात उडणारे रंगीबेरंगी फटाके आणि घराघरांत सुरू असलेली आतषबाजी… सणाचा आनंद द्विगुणित करणाऱ्या या क्षणांमध्ये मात्र एक छोटीशी चूक मोठ्या अपघाताला निमंत्रण देऊ शकते! फटाका हातातच फुटणे, फुलबाजीमुळे बोटे भाजणे किंवा दिवा आणि मेणबत्तीच्या उष्णतेमुळे त्वचेला इजा होणे, अशा घटना दिवाळीत घडताना दिसतात.

विशेष म्हणजे, भाजल्यानंतर अनेकजण लगेच टूथपेस्ट, तूप, तेल किंवा बर्फ लावण्याचा घरगुती उपाय करतात. पण हे उपाय खरोखरच योग्य आहेत का? भाजलेल्या त्वचेवर नेमकं काय करावं आणि कोणत्या चुका टाळाव्यात? योग्य प्रथमोपचाराची माहिती नसल्यास जखम अधिक गंभीर होऊ शकते. त्यामुळे फटाक्यांच्या आतषबाजीसोबतच स्वतःची आणि कुटुंबीयांची सुरक्षितता जपणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.

फटाके किंवा दिव्यामुळे त्वचा भाजल्यास सर्वप्रथम काय कराल?

सर्वप्रथम संबंधित व्यक्तीला आगीच्या ज्वाळांपासून आणि उष्णतेच्या स्रोतापासून दूर करा. त्यानंतर भाजलेला भाग साधारण 20 मिनिटे थंड, वाहत्या पाण्याखाली धरा. यामुळे त्वचेतील उष्णता कमी होण्यास, वेदना शांत होण्यास आणि भाजण्याची तीव्रता वाढण्याचा धोका कमी होण्यास मदत होते.

भाजलेल्या भागाजवळील अंगठी, घड्याळ, बांगड्या किंवा इतर घट्ट दागिने सूज येण्यापूर्वी काढून टाका. मात्र त्वचेला चिकटलेले कपडे जबरदस्तीने ओढू नका. थंड पाण्याने भाग थंड केल्यानंतर स्वच्छ, न चिकटणाऱ्या ड्रेसिंगने किंवा स्वच्छ कापडाने सैल झाका.

भाजलेल्या जागी टूथपेस्ट, तूप किंवा बर्फ लावू नका!

हात भाजल्यानंतर लगेच टूथपेस्ट, तूप, तेल किंवा घरगुती मलम लावण्याची सवय अनेकांना असते. मात्र असे प्रयोग टाळणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे भाजलेल्या जागेवर थेट बर्फ लावू नये. यामुळे त्वचेचे नुकसान वाढू शकते. भाजलेल्या ठिकाणी फोड आले असतील, तर ते फोडण्याची चूक अजिबात करू नका. त्यामुळे संसर्गाचा धोका वाढू शकतो.

भाजलेली जखम गंभीर असल्यास रुग्णालयात जाणे आवश्यक

प्रत्येक भाजलेली जखम किरकोळ असेलच असे नाही. भाजलेला भाग मोठा किंवा खोल असेल, त्वचा पांढरी अथवा काळवंडलेली दिसत असेल, चेहरा, हात, पाय किंवा जननेंद्रियांचा भाग भाजला असेल, तर तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.

फटाक्यांच्या धुरामुळे श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास किंवा चेहऱ्यावर भाजल्याच्या खुणा दिसत असल्यास विलंब करू नका. लहान मुले भाजल्यास जखम किरकोळ वाटत असली तरी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

फटाके पेटवताना या चुका टाळाच!

सुटे किंवा सिंथेटिक कपडे टाळा : फटाके पेटवताना सैल, लोंबणारे किंवा सहज आग पकडणारे कपडे घालू नका. शक्यतो शरीराला व्यवस्थित बसणारे सुती कपडे वापरा.

पाण्याची बादली जवळ ठेवा : फटाके पेटवण्याच्या ठिकाणी पाणी आणि वाळूची बादली तयार ठेवा. वापरलेले फटाके विझल्यानंतर पाण्यात किंवा वाळूत टाका.

मुलांना एकटे फटाके पेटवू देऊ नका : लहान मुलांनी नेहमी मोठ्यांच्या देखरेखीखालीच फटाके पेटवावेत.

मोकळ्या जागेतच आतषबाजी करा : घराजवळ, वाहनांच्या पार्किंगमध्ये किंवा गर्दीच्या ठिकाणी फटाके पेटवू नका.

फटाका हातात धरून पेटवू नका : फुलबाज्या वगळता इतर फटाके हातात धरून पेटवण्याचा धोका पत्करू नका. न फुटलेला फटाका पुन्हा पेटवण्याचा प्रयत्न करू नका.

केस आणि कपड्यांची काळजी घ्या : दिवा किंवा मेणबत्ती पेटवताना महिलांनी आणि मुलींनी केस बांधावेत. साडीचा पदर, ओढणी किंवा दुपट्टा आगीच्या संपर्कात येणार नाही याची काळजी घ्या.