मुंबई : दादर येथील कबुतरखान्याच्या बंदीवरून सुरू असलेला वाद थांबण्याच्या चिन्ही दिसत नाहीत. मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) शहरातील ५१ कबुतरखान्यांवर बंदी घातल्यानंतर जैन समाजात संतापाची लाट उसळली आहे. या पार्श्वभूमीवर जैन मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी १ नोव्हेंबरपासून आझाद मैदानात अनिश्चितकाळ उपोषण करण्याची घोषणा केली आहे. ही घोषणा दिवाळीनंतर केली जात असल्याने वादाला नवं वळण मिळालं असून, जैन समाजाने आगामी मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीत उद्धव ठाकरे गटाच्या शिवसेना आणि राज ठाकरे यांच्या मनसेला पाठिंबा जाहीर केला आहे. यामुळे BJP आणि महायुती सरकारवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झालं आहे.

कबुतरखाना बंदीचा इतिहास आणि जैन समाजाचा विरोध
मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार BMC ने काही महिन्यांपूर्वी शहरभरातील कबुतरखान्यांवर बंदी घातली होती. या बंदीमुळे कबुतरांना धान्य टाकण्यास मनाई करण्यात आली असून, आरोग्यविषयक कारणांमुळे (जसे की कबुतरांमुळे होणारे आजार आणि प्रदूषण) ही कारवाई करण्यात आली होती. सर्वोच्च न्यायालयानेही या निर्णयाला स्थगिती देण्यास नकार दिला होता, ज्यामुळे BMC ची भूमिका मजबूत झाली. मात्र, जैन समाजासाठी कबुतरखाने हे धार्मिक परंपरेचा अविभाज्य भाग आहेत. त्यांचा असा विश्वास आहे की, कबुतरांना धान्य टाकणं म्हणजे जीवदया आणि अहिंसेची प्रथा असून, बंदीमुळे त्यांच्या धार्मिक भावनांवर आघात होतो आहे.

दादर येथील कबुतरखान्यावर BMC ने ताडपत्री आणि प्लास्टिक शीट्स लावून कव्हर केल्यानंतर जैन समाजाने तीव्र विरोध केला. ६ ऑगस्ट रोजी जैन समाजाच्या शेकडो कार्यकर्त्यांनी ही कव्हर फाडून काढली आणि पोलिसांशी झटापटी झाली. यानंतर BMC ने पुन्हा कव्हर बसवला आणि सुरक्षा वाढवली. जैन समाजाने या बंदीला ‘अमानवीय’ आणि ‘अपराधी’ ठरवत आंदोलनांना सुरुवात केली. मुनी निलेशचंद्र विजय हे या आंदोलनाचे प्रमुख चेहरे आहेत. ऑगस्ट महिन्यात त्यांनी अनिश्चितकाळ उपोषणाची धमकी दिली होती आणि प्रसंगी ‘शस्त्र उचलण्याचा’ इशाराही दिला होता, ज्यामुळे राजकीय वर्तुळात खळबळ उडाली होती. मात्र, नंतर त्यांनी शांततापूर्ण मार्ग अवलंबण्याचा निर्णय घेतला आणि उपोषण पोस्टपोन केलं.

कबुतरांच्या मृत्यूनंतर प्रार्थना सभा
बंदीमुळे दादर कबुतरखान्यावर अनेक कबुतरांचा मृत्यू झाल्याचा दावा जैन समाजाने केला आहे. ११ ऑक्टोबर रोजी त्यांनी कबुतरांच्या आत्म्याला शांती मिळावी म्हणून विशेष प्रार्थना सभा आयोजित केली. या सभेत मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी सांगितलं की, “दिवसाला १०० ते १५० कबुतरांचा मृत्यू होत आहे आणि ही क्रूरता आहे.” प्रार्थना सभेतून कबुतरखान्यांची पुन्हा सुरुवात करण्याची मागणी करण्यात आली. जैन समाजाने हनुमान चालिसा पठण करून कबुतरांसाठी प्रार्थना केल्या, ज्यामुळे हा मुद्दा अधिक भावनिक झाला.

मराठी संघटनांचा तीव्र विरोध
दुसरीकडे, सर्वसामान्य मुंबईकर आणि मराठी संघटनांनी कबुतरखान्यांना विरोध दर्शवला आहे. कबुतरांमुळे होणाऱ्या आरोग्य समस्या, गलिच्छ आणि वाहतूक अडथळा यावर त्यांचा भर आहे. गिरगावकर संघटना आणि मराठी एकीकरण समितीने जैन समाजाच्या भूमिकेचा तीव्र निषेध केला. १३ ऑगस्ट रोजी दादर कबुतरखान्याबाहेर शेकडो मराठी कार्यकर्त्यांनी निदर्शनं केली आणि ‘कबुतर गो बॅक टू मारवाड राजस्थान’ असे आशयाचे फलक लावले. यात जैन मुनींच्या ‘शस्त्र उचलण्याच्या’ विधानावरूनही संताप व्यक्त करण्यात आला. मनसे नेत्यांनीही जैन समाजावर टीका केली, ज्यामुळे दोन्ही गटांमध्ये तणाव वाढला. पोलिसांनी दादर परिसरात सुरक्षा वाढवली असून, कोणत्याही हिंसेला आळा घालण्यासाठी मार्शल्स तैनात केले आहेत.

महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे नेते संदीप देशपांडे यांनी सोशल मीडियावर जैन समाजावर व्यंग करत ‘नरेश, सुरेश, परेश’ अशी टीका केली, ज्यामुळे वाद आणखी तापला. मात्र, मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी स्पष्ट केलं की, त्यांचा विरोध मराठी समाजाविरुद्ध नाही आणि मनसे प्रमुख राज ठाकरे यांच्याकडून हस्तक्षेपाची अपेक्षा आहे.