मुंबई : रस्ते प्रवास करणाऱ्या खासगी वाहनचालकांसाठी केंद्र सरकारने एक क्रांतिकारी निर्णय घेतला आहे. 15 ऑगस्ट 2025 पासून खासगी वाहनांसाठी 3,000 रुपयांचा वार्षिक फास्टॅग पास उपलब्ध होणार आहे. या पासद्वारे वाहनचालक वर्षभरात 200 वेळा राष्ट्रीय महामार्गावरील टोल प्लाझांवरून थांबण्याच्या त्रासाशिवाय जलद प्रवास करू शकतील.

केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री नितीन गडकरी यांनी सांगितलं की, या योजनेमुळे प्रवाशांना सुमारे 10 हजार रुपयांपर्यंतच्या टोल खर्चात बचत होईल. यामुळे प्रवास केवळ जलदच नाही, तर किफायतशीर देखील होणार आहे. मात्र, हा पास फक्त गैर-व्यावसायिक वाहनांसाठीच लागू असेल, तर व्यावसायिक वाहनांना नेहमीप्रमाणे फास्टॅगद्वारे टोल भरावा लागेल.

भारताची नवी टोल क्रांती

भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (एनएचएआय) आपल्या ‘हायवे यात्रा’ अॅपमध्ये लवकरच एक नवीन फीचर जोडणार आहे. या फीचरद्वारे प्रवाशांना दोन शहरांमधील सर्वात कमी टोल असलेला मार्ग निवडता येणार आहे. हे अॅप 2023 मध्ये लॉंच झाले असून, यात रस्त्यांची स्थिती, सुविधा आणि आपत्कालीन सेवांबाबत माहिती मिळते. आता नव्या फीचरमुळे प्रवाशांना टोल शुल्काची तुलना करून बजेटला परवडणारा मार्ग निवडणे सोपे होईल. हे अॅप अँड्रॉइड वापरकर्त्यांसाठी गुगल प्ले स्टोअरवर आणि आयफोन वापरकर्त्यांसाठी अॅपल स्टोअरवर उपलब्ध आहे.

नॉर्वेची टोल सिस्टीम जगात सर्वात वेगवान

भारताची ही योजना निश्चितच स्वागतार्ह आहे, पण जगातील काही देशांनी टोल वसुलीच्या बाबतीत आधीच अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून प्रवाशांचा अनुभव सुधारला आहे. यामध्ये नॉर्वेची टोल सिस्टीम जगात सर्वात वेगवान आणि तंत्रस्नेही मानली जाते. नॉर्वेमध्ये टोल नाके नसतात, त्यामुळे वाहनांना थांबण्याची गरजच नाही. ऑटोमॅटिक नंबर प्लेट रेकग्निशन (ANPR) तंत्रज्ञानाद्वारे कॅमेरे वाहनाचा नंबर प्लेट स्कॅन करतात आणि संबंधित खात्यातून टोलची रक्कम आपोआप वजा होते, मग वाहन कितीही वेगात असो!

नॉर्वेने 1991 मध्ये ही स्मार्ट टोल सिस्टीम सुरू केली, जी जगातील पहिली स्वयंचलित टोल वसुली प्रणाली मानली जाते. यापासून प्रेरणा घेत सिंगापूर, दक्षिण कोरिया आणि जपान यांसारख्या देशांनीही प्रगत टोल सिस्टीम्स लागू केल्या. उदाहरणार्थ, स्वित्झर्लंडमध्ये वाहनचालकांना वर्षातून फक्त एकदाच टोल फी भरावी लागते, आणि त्यानंतर वर्षभर कुठेही थांबावे लागत नाही. ही वार्षिक पास प्रणाली प्रवाशांना मोठी सोय देते.

भारताचा वार्षिक फास्टॅग पास, काय आहे खास?

भारताच्या नव्या वार्षिक फास्टॅग पास योजनेअंतर्गत, खासगी वाहनचालक 3 हजार रुपये भरून वर्षभरात 200 वेळा टोल प्लाझांवरून मोफत प्रवास करू शकतील. हा पास केवळ एनएचएआयच्या टोल प्लाझांवरच वैध असेल आणि राज्य सरकारच्या टोल नाक्यांवर लागू होणार नाही. पासची वैधता एक वर्ष असेल, आणि 200 फेऱ्या पूर्ण झाल्यावर तो पुन्हा रिचार्ज करता येईल. या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे वाहनचालकांना टोल नाक्यांवर थांबण्याचा त्रास आणि वारंवार पेमेंटची गरज भासणार नाही.

प्रवास खर्चात बचत आणि सुलभता

नितीन गडकरी यांनी सांगितलं की, हा वार्षिक पास प्रवाशांच्या खिशावरचा बोजा कमी करेल आणि रस्ते प्रवास अधिक सुलभ करेल. विशेषतः वारंवार राष्ट्रीय महामार्गांवर प्रवास करणाऱ्या खासगी वाहनचालकांसाठी ही योजना वरदान ठरणार आहे. ‘हायवे यात्रा’ अॅपमधील नवीन फीचर आणि वार्षिक पास यामुळे भारतातील रस्ते प्रवास आता अधिक स्मार्ट आणि किफायतशीर होणार आहे.

काही देशांच्या टोल सिस्टीम्सचे काही रोचक नियम

जगातील काही देशांच्या टोल सिस्टीम्समधील अनोखे नियम प्रवाशांना चकित करतात. उदाहरणार्थ, सिंगापूरमध्ये टोल शुल्क ठरविण्यासाठी रस्त्यावरील वाहनांची गर्दी आणि वेळ यांचा विचार केला जातो. व्यस्त वेळेत टोल जास्त आणि कमी गर्दीच्या वेळी कमी असतो. दक्षिण कोरियामध्ये हाय-टेक टोल सिस्टीम्सद्वारे प्रवाशांना रिअल-टाइम ट्रॅफिक डेटा आणि टोल खर्चाची माहिती मिळते. जपानमध्ये काही महामार्गांवर टोल शुल्क वाहनाच्या आकारानुसार ठरते, ज्यामुळे लहान वाहनांना कमी खर्च येतो.

दरम्यान, भारताचा नवा वार्षिक फास्टॅग पास आणि ‘हायवे यात्रा’ अॅपमधील सुधारणा यामुळे भारतीय प्रवासीही आता जागतिक दर्जाच्या टोल सिस्टीम्सच्या जवळ पोहोचत आहेत. येत्या काळात ही योजना रस्ते प्रवासाला नवी दिशा देईल, अशी अपेक्षा आहे.