नवी दिल्ली: देशातील सर्वात प्रतिष्ठित औद्योगिक घराणे असलेल्या टाटा ग्रुपची होल्डिंग कंपनी ‘टाटा सन्स’ मध्ये बहुतांश हिस्सा (६६%) नियंत्रित करणाऱ्या टाटा ट्रस्ट्स मध्ये अंतर्गत वाद आणि सत्तासंघर्ष आता शिगेला पोहोचला आहे. दिवंगत रतन टाटा यांचे निकटचे सहयोगी आणि प्रमुख व्यावसायिक मेहली मिस्त्री यांच्या ट्रस्टी पदाच्या पुनर्नियुक्तीला ट्रस्ट्सचे अध्यक्ष नोएल टाटा आणि त्यांच्या समर्थक ट्रस्टींनी रोखल्याने मोठा उलटफेर झाला आहे. या निर्णयामुळे मिस्त्रींचा टाटा ट्रस्ट्समधील प्रवास संपुष्टात येण्याची शक्यता आहे.

ट्रस्टींमध्ये स्पष्ट फूट –
सूत्रांनुसार, मेहली मिस्त्री यांच्या तीन वर्षांच्या कार्यकाळात वाढ न करण्याचा निर्णय सर रतन टाटा ट्रस्ट (SRTT) आणि सर दोराबजी टाटा ट्रस्ट (SDTT) या दोन्ही प्रमुख ट्रस्टमध्ये बहुमताने घेण्यात आला आहे.

विभाग	प्रमुख व्यक्ती
पुनर्नियुक्ती रोखणारे (बहुमत)	१. नोएल टाटा (अध्यक्ष)
	२. वेणु श्रीनिवासन (माजी TVS चेअरमन, उपाध्यक्ष)
	३. विजय सिंह (ट्रस्टी)
पुनर्नियुक्तीचे समर्थन करणारे (अल्पमत)	१. प्रमित झावेरी (माजी सिटी बँक इंडिया सीईओ)
	२. दारीयस खंबाटा (मुंबईचे वकील)
	३. जहेनगीर एचसी जहेनगीर (पुण्याचे परोपकारी)

नोएल टाटा (रतन टाटांचे सावत्र बंधू) आणि मेहली मिस्त्री यांना टाटा ट्रस्ट्समधील दोन प्रमुख ‘सत्ता केंद्रे’ मानले जाते. या भूमिकेमुळे हा संघर्ष अधिक महत्त्वाचा ठरतो, कारण ट्रस्ट्स टाटा सन्समध्ये बहुमताचा हिस्सा नियंत्रित करतात.

वादाचे पहिले संकेत: सप्टेंबर २०२५
टाटा ट्रस्ट्समधील या अंतर्गत कलहाचे पहिले स्पष्ट संकेत सप्टेंबर २०२५ मध्ये मिळाले होते. मिस्त्री आणि त्यांच्या तीन समर्थक ट्रस्टींनी एकत्र येत दीर्घकाळ ट्रस्टी राहिलेल्या विजय सिंह यांना टाटा सन्सच्या बोर्डातील नॉमिनी डायरेक्टर पदावरून हटवण्याचा प्रस्ताव बहुमताने मंजूर केला होता. या घटनेमुळेच टाटांच्या प्रतिष्ठित सार्वजनिक ट्रस्ट्समधील अंतर्गत वादाकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष वेधले गेले.

मिस्त्रींच्या पुनर्नियुक्तीविरूद्ध बहुमत कसे मिळाले?
ट्रस्टच्या नियमांनुसार, ट्रस्टी स्वतःच्या कार्यकाळात वाढ करण्याच्या प्रस्तावावर मतदान करू शकत नाहीत. सर दोराबजी टाटा ट्रस्ट (SDTT) मध्ये: मिस्त्री वगळता सहा ट्रस्टींपैकी नोएल टाटा, वेणु श्रीनिवासन, आणि विजय सिंह यांनी ‘नकारार्थी’ मत दिल्याने मिस्त्रींच्या विरोधात बहुमत (३-२) स्पष्ट झाले.

सर रतन टाटा ट्रस्ट (SRTT) मध्ये: ट्रस्टी जिमी टाटा हे सहसा बैठकांना हजर नसतात. त्यामुळे, हजर असलेल्या ट्रस्टींमध्ये मिस्त्रींच्या विरोधात मत स्पष्ट झाले.

हा योगायोगच म्हणावा लागेल की, मिस्त्रींना ज्या ऑक्टोबर महिन्यात पदावरून हटवले जात आहे, त्याच महिन्यात (२०१६ मध्ये) त्यांचे चुलत भाऊ सायरस मिस्त्री यांना टाटा सन्सच्या अध्यक्षपदावरून हटवण्यात आले होते.

मिस्त्रींकडून कायदेशीर आव्हान शक्य?
मेहली मिस्त्री यांनी पुढील कृतीबद्दल मौन बाळगले असले तरी, ते या निर्णयाला कायदेशीर आव्हान देण्याची शक्यता आहे. मिस्त्री असा युक्तिवाद करू शकतात की ऑक्टोबर २०२४ मध्ये रतन टाटा आणि दोराबजी टाटा ट्रस्ट्सच्या संयुक्त बैठकीत सर्व ट्रस्टींना जीवनभरासाठी (Lifetime) नियुक्त करण्याचा निर्णय घेण्यात आला होता.

सरकारी हस्तक्षेप आणि मोठे परिणाम –
या वादाची तीव्रता वाढल्याने सरकारनेही हस्तक्षेप केला आहे. सूत्रांनुसार, नोएल टाटा आणि टाटा सन्सचे अध्यक्ष एन चंद्रशेखरन यांनी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह आणि अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांची भेट घेतली आहे. सरकारने दोन्ही गटांना हा अंतर्गत वाद सार्वजनिक होणार नाही आणि ग्रुपच्या आर्थिक भूमिकेवर कोणताही नकारात्मक परिणाम होणार नाही याची खात्री करण्यास सांगितले आहे.

टाटा ट्रस्ट्सने या संपूर्ण प्रकरणावर भाष्य करण्यास नकार दिला आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते, जर एखादा ट्रस्टी आपल्या ‘वचना’चे (Commitment) उल्लंघन करत असेल, तर यामुळे ट्रस्ट्सने घेतलेल्या सर्व पूर्वीच्या निर्णयांचा आढावा घेण्याची वेळ येऊ शकते. यामध्ये नोएल टाटा यांची टाटा सन्स बोर्डात संचालक म्हणून केलेली नियुक्ती देखील समाविष्ट आहे.

१५६ वर्षे जुना असलेला टाटा ग्रुप (ज्यात ३० सूचीबद्ध कंपन्यांसह सुमारे ४०० कंपन्या आहेत) भारतीय अर्थव्यवस्थेत अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो. या अंतर्गत कलहामुळे ग्रुपच्या स्थिरतेवर प्रश्नचिन्ह उभे राहण्याची शक्यता आहे.

मेहली मिस्त्री कोण आहेत?

मेहली मिस्त्री हे एम. पल्लोनजी ग्रुप ऑफ कंपनीजचे प्रमोटर आहेत. त्यांचा व्यवसाय औद्योगिक पेंटिंग, शिपिंग, ड्रेजिंग आणि कार डीलरशिपमध्ये पसरलेला आहे. त्यांच्या अनेक कंपन्या टाटाच्या कंपन्यांशी व्यावसायिक संबंधात आहेत. विशेष म्हणजे, ते शापूरजी मिस्त्री आणि दिवंगत सायरस मिस्त्री (टाटा सन्सचे माजी अध्यक्ष) यांचे चुलत भाऊ आहेत. शापूरजी पल्लोनजी ग्रुप टाटा सन्समध्ये १८.३७% हिस्सा ठेवणारा दुसरा सर्वात मोठा भागधारक आहे.