Crime News: गुन्हेगार टेक्नॉलाजीत पोलिसांच्याही पुढे? एआय, डार्क वेब आणि सोशल मीडियाचा गुन्हेगारीत शिरकाव
Crime News: लॉरेन्स बिश्नोई ते शहजाद भट्टी...
पुणे : गुन्हेगारीचे स्वरूप गेल्या काही वर्षांत झपाट्याने बदलत आहे. एकेकाळी खंडणीची धमकी म्हणजे फोन बूथ, बनावट सिमकार्ड किंवा हस्तलिखित पत्र एवढ्यापुरती मर्यादित होती. आता कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डार्क वेब, व्हीपीएन, एन्क्रिप्टेड मेसेजिंग अॅप्स आणि सोशल मीडिया यांच्या मदतीने गुन्हेगारी टोळ्या अत्याधुनिक पद्धतीने कारवाया करत आहेत. परिणामी तपास यंत्रणांसमोर नवे आणि अधिक गुंतागुंतीचे आव्हान उभे राहिले आहे.
पुणे शहरात अलीकडेच लॉरेन्स बिश्नोई गँगच्या नावाने तीन व्यापाऱ्यांना खंडणीच्या धमक्या देण्यात आल्या. या प्रकरणातील सर्वाधिक धक्कादायक बाब म्हणजे एका व्यापाऱ्याला शुभम लोणकरच्या नावाने मराठीत व्हॉइस मेसेज पाठविण्यात आला. तपासादरम्यान पोलिसांनी तांत्रिक विश्लेषण केले असता हा आवाज खरा नसून एआयच्या मदतीने तयार करण्यात आल्याचे स्पष्ट झाले. म्हणजेच आता गुन्हेगार केवळ बनावट ओळखच तयार करत नाहीत, तर एखाद्या व्यक्तीचा हुबेहुब आवाजही निर्माण करू शकतात.
Haiwaan First Look: अक्षय कुमार आणि सैफ अली खानचा ‘हैवान’ चित्रपटातील पहिला लुक समोर
हा प्रकार भविष्यातील गुन्हेगारीचा धोकादायक इशारा मानला जात आहे. आज एआयचा वापर फक्त सायबर फसवणूक किंवा आर्थिक गुन्ह्यांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. खंडणी, धमक्या, टोळी युद्ध, गोळीबाराच्या कटांची आखणी आणि मानसिक दहशत निर्माण करण्यासाठीही त्याचा वापर सुरू झाला आहे.
याच प्रकरणात आणखी एक धक्कादायक माहिती समोर आली. संपूर्ण खंडणी रॅकेटचा सूत्रधार एक अल्पवयीन असल्याचे तपासात उघड झाले. त्याने परदेशातील व्हीपीएन सर्व्हरचा वापर करून इंटरनेट कॉलच्या माध्यमातून संपूर्ण कारवाईचे नियंत्रण केले. त्यामुळे कॉलचा मूळ स्रोत शोधणे पोलिसांसाठी अत्यंत कठीण ठरले.
व्हीपीएन (Virtual Private Network) वापरल्यामुळे गुन्हेगाराचे प्रत्यक्ष स्थान लपविले जाते. त्यातच इंटरनेट कॉल, बनावट आयपी अॅड्रेस आणि विविध देशांतील सर्व्हरचा वापर केला जात असल्याने तपासासाठी अनेक देशांतील संस्थांची मदत घ्यावी लागते. या प्रक्रियेत अनेक आठवडे किंवा महिने खर्ची पडतात.
याहून अधिक गंभीर बाब म्हणजे डार्क वेबचा वाढता वापर. इंटरनेटचा हा भाग सामान्य सर्च इंजिनवर उपलब्ध नसतो. येथे बनावट कागदपत्रे, चोरीचा डेटा, हॅकिंगची साधने, ड्रग्ज, शस्त्रांची माहिती आणि गुन्हेगारी नेटवर्क सहज उपलब्ध असतात. अनेक आंतरराष्ट्रीय टोळ्या याच माध्यमातून संपर्क साधतात. त्यामुळे तपास यंत्रणांसाठी हा भाग सर्वाधिक आव्हानात्मक ठरतो.
सोशल मीडिया हेही आता गुन्हेगारी संघटनांचे प्रभावी शस्त्र बनले आहे. महाराष्ट्र दहशतवादविरोधी पथकाने (एटीएस) पाकिस्तानी गँगस्टर शहजाद भट्टीच्या महाराष्ट्रातील संशयित नेटवर्कवर कारवाई करताना फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टेलिग्राम आणि व्हॉट्सॲपच्या माध्यमातून तरुणांशी संपर्क साधण्याचे प्रयत्न झाल्याचे समोर आणले.
सोशल मीडियावर प्रथम मैत्री, त्यानंतर आर्थिक मदत, प्रसिद्धीचे आमिष आणि नंतर गुन्हेगारी कारवायांमध्ये सहभागी करून घेण्याची पद्धत या टोळ्यांनी स्वीकारल्याचा तपास यंत्रणांचा संशय आहे. टेलिग्रामसारख्या एन्क्रिप्टेड प्लॅटफॉर्मवर संदेश काही वेळात आपोआप नष्ट होतात. त्यामुळे पुरावे गोळा करणे अधिक कठीण होते. अनेक वेळा गुन्हेगार बनावट प्रोफाइल, तात्पुरती ई-मेल आयडी आणि आभासी क्रमांकांचा वापर करतात. त्यामुळे तपासाची दिशा वारंवार बदलावी लागते.
Pune Crime News
तज्ज्ञांच्या मते, एआयमुळे ‘व्हॉइस क्लोनिंग’ आणि ‘डीपफेक’ ही पुढील काही वर्षांतील सर्वात मोठी सुरक्षा समस्या ठरू शकते. एखाद्या व्यक्तीचा काही सेकंदांचा आवाज मिळाला तरी त्याच्या नावाने खोटे ऑडिओ संदेश तयार करणे आता शक्य झाले आहे. अशा संदेशांद्वारे खंडणी, आर्थिक व्यवहार किंवा धमक्या देणे अधिक सोपे झाले आहे.
गुन्हेगारांचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे ते नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वीकार अतिशय वेगाने करतात. तर दुसरीकडे, पोलिस यंत्रणांना कायदेशीर प्रक्रिया, तांत्रिक मर्यादा, मनुष्यबळाची कमतरता आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या प्रक्रियेमुळे अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागते. अनेक तपास अधिकाऱ्यांना डिजिटल फॉरेन्सिक, एआय विश्लेषण, ब्लॉकचेन, क्रिप्टो व्यवहार किंवा डार्क वेब तपासाचे विशेष प्रशिक्षण आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
भारतातील बहुतांश पोलिस दलांकडे अत्याधुनिक डिजिटल फॉरेन्सिक प्रयोगशाळा, एआय विश्लेषण प्रणाली किंवा रिअल-टाइम सायबर इंटेलिजन्सची सुविधा अद्याप मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे एखाद्या गुन्ह्याचा तांत्रिक माग काढण्यासाठी अनेक एजन्सींची मदत घ्यावी लागते.
मात्र, याचा अर्थ पोलिस यंत्रणा निष्क्रिय आहे, असा नाही. महाराष्ट्र पोलिस, एटीएस, सायबर सेल आणि केंद्रीय तपास यंत्रणा सातत्याने आधुनिक तंत्रज्ञान आत्मसात करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. डिजिटल फॉरेन्सिक प्रयोगशाळा, एआय-आधारित विश्लेषण, सायबर तज्ज्ञांची नियुक्ती आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांशी समन्वय वाढविण्यावर भर दिला जात आहे. तरीही तंत्रज्ञान ज्या वेगाने बदलत आहे, त्याच वेगाने पोलिस यंत्रणांचे आधुनिकीकरण होणे ही काळाची गरज आहे.
लॉरेन्स बिश्नोई गँगच्या एआय-आधारित धमक्या आणि शहजाद भट्टीच्या सोशल मीडिया नेटवर्कची प्रकरणे हे एक स्पष्ट संकेत देतात—गुन्हेगारी आता रस्त्यावरून थेट डिजिटल विश्वात पोहोचली आहे. भविष्यातील लढाई केवळ बंदूक आणि गुंडांविरुद्ध नसून, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, एन्क्रिप्शन, डार्क वेब आणि आभासी ओळख यांच्या विरोधात असेल.
आजचा सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की, गुन्हेगार तंत्रज्ञानाचा वेगाने स्वीकार करत असताना, तपास यंत्रणा त्याच वेगाने स्वतःला सक्षम करू शकतील का? या प्रश्नाचे उत्तरच भविष्यातील कायदा-सुव्यवस्थेचे चित्र ठरवणार आहे.
हेही वाचा:
