पुणे – जगात दरवर्षी अनेक वादळे येतात. यापैकी बरेच कमकुवत आहेत, तर काही अत्यंत धोकादायक आहेत. आता दरम्यान, चक्रीवादळ बिपरजॉयचा धोका भारतातील अनेक भागांवर आहे. या वादळाने धोकादायक स्वरूप धारण केले असून त्याचा परिणामही दिसून येत आहे. गुजरात, मुंबई आणि केरळच्या समुद्रात उंच लाटा उसळत आहेत. भारतीय हवामान खात्याने (IMD) चक्रीवादळाच्या संदर्भात अलर्ट जारी केला आहे.

आज आम्ही तुम्हाला सांगणार आहोत की चक्री वादळे का येतात? यासह, जगातील पाच सर्वात धोकादायक वादळ, ज्यामध्ये लाखो लोक मरण पावले. अरबी समुद्र साधारणपणे बंगालच्या उपसागरापेक्षा शांत असतो. यामुळेच बहुतेक चक्री वादळे बंगालच्या उपसागरात निर्माण होतात. मात्र गेल्या काही वर्षांत अरबी समुद्रात चक्रीवादळ निर्माण होण्याचे प्रमाण वाढले असून त्यांची तीव्रताही वाढत असल्याचे दिसून आले आहे.

एका मीडिया रिपोर्टनुसार, इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेटिऑरॉलॉजीचे पर्यावरण शास्त्रज्ञ रॉक्सी मॅथ्यू कोल म्हणतात की अरबी समुद्र तापत नाही, तर बंगालचा उपसागर तापत आहे. बंगालच्या उपसागरात दरवर्षी दोन ते तीन चक्री वादळे निर्माण होत असताना अरबी समुद्रात एकही चक्रीवादळ आले नाही, असे त्यांनी सांगितले. पण आता अरबी समुद्रही तापू लागला आहे. त्यामुळे येथे चक्रीवादळे येत असून त्यांची तीव्रताही जास्त आहे.

बिपरजॉय सारखी वादळे नेहमी महासागरांच्या उबदार भागात तयार होतात, जिथे सरासरी तापमान 28 डिग्री सेल्सियसपेक्षा जास्त असते. समुद्राच्या पाण्याचे तापमान वाढल्यामुळे त्याच्या वरील हवा गरम होते. जेव्हा ही हवा वरच्या दिशेने वाढू लागते तेव्हा त्या ठिकाणी कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होते. ते भरण्यासाठी जवळची थंड हवा कमी दाबाच्या क्षेत्राकडे जाऊ लागते. उबदार आणि थंड हवेच्या मिश्रणाने वादळ तयार होते. या चक्रीवादळामुळे जोरदार वाऱ्यासह पाऊस पडत आहे. वादळाचा वाऱ्याचा वेग ताशी 35 किमी ते 200 किमी प्रतितास इतका असू शकतो.

बिपरजॉय सारखी वादळे नेहमी महासागरांच्या उबदार भागात तयार होतात, जिथे सरासरी तापमान 28 डिग्री सेल्सियसपेक्षा जास्त असते. समुद्राच्या पाण्याचे तापमान वाढल्यामुळे त्याच्या वरील हवा गरम होते. जेव्हा ही हवा वरच्या दिशेने वाढू लागते तेव्हा त्या ठिकाणी कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होते. ते भरण्यासाठी जवळची थंड हवा कमी दाबाच्या क्षेत्राकडे जाऊ लागते. उबदार आणि थंड हवेच्या मिश्रणाने वादळ तयार होते. या चक्रीवादळामुळे जोरदार वाऱ्यासह पाऊस पडत आहे. वादळाचा वाऱ्याचा वेग ताशी 35 किमी ते 200 किमी प्रतितास इतका असू शकतो.

 * जगातील सर्वात धोकादायक वादळ : 

1. भोला चक्रीवादळ

हे वादळ 1970 साली पूर्व पाकिस्तानात म्हणजेच आताच्या बांगलादेशात आले होते. हे वादळ खूप धोकादायक होते. याचा अंदाज तुम्ही यावरून लावू शकता की या वादळात सुमारे पाच लाख लोकांचा जीव गेला. 8 नोव्हेंबर 1970 रोजी बंगालच्या उपसागरात सुरू झालेले हे वादळ 12 नोव्हेंबरला पूर्व पाकिस्तानात पोहोचले. यानंतर वादळाने कहर केला.

2. हुगळी नदी चक्रीवादळ

या वादळामुळे सुमारे साडेतीन लाख लोकांचा मृत्यू झाला होता. या वादळाची गणना इतिहासातील सर्वात धोकादायक चक्रीवादळांमध्ये केली जाते. 1737 मध्ये आलेल्या या वादळाने कलकत्त्यात मोठा विध्वंस केला होता.

3. हॅपोंग टायफून

27 सप्टेंबर 1881 रोजी या वादळाचा उगम व्हिएतनाममध्ये झाला होता, परंतु 8 ऑक्टोबर रोजी या वादळामुळे बहुतांश विनाश झाला. त्यामुळे सुमारे तीन लाख लोकांचा मृत्यू झाला होता.

4. कोरिंगा चक्रीवादळ

25 नोव्हेंबर 1839 रोजी आंध्र प्रदेशातील कोरिंगा येथे वादळ आले. या वादळामुळे समुद्रात 40 फूट उंच लाटा उसळत होत्या. यामुळे सुमारे 25 हजार जहाजे नष्ट झाली.

5. बकरगंज चक्रीवादळ

बकरगंज चक्रीवादळामुळे 29 ऑक्टोबर ते 1 नोव्हेंबर 1876 या कालावधीत प्रचंड विध्वंस झाला. या वादळात सुमारे दोन लाख लोकांचा मृत्यू झाला. यादरम्यान पाण्याचा वेग अधिक असल्याने अनेक लोक वाहून गेले, तर अनेकांना उपासमारीची वेळ आली.