Who is Balen Shah?। नेपाळमध्ये सध्या मोठ्या अशांततेचा काळ सुरू आहे. लाखो विद्यार्थी आणि तरुण रस्त्यावर उतरले आहेत. संसद भवनाला वेढा घातला गेला आहे. पंतप्रधान केपी शर्मा ओलीयांनी अखेर आपल्या पदाचा राजीनामा दिला आहे. नेपाळमध्ये याला Gen-Z चळवळ असे नाव देण्यात आले आहे. या संपूर्ण घटनेच्या केंद्रस्थानी एक नाव पुढे आले आहे, ते म्हणजे बालेंद्र शाह, ज्यांना बालेन शाह असेही म्हणतात.

बालेंद्र शाह काठमांडूचे महापौर आहेत. बालेन हे नेपाळमधील तरुणांमध्ये खूप लोकप्रिय आहेत. हेच कारण आहे की ते इतर कोणत्याही महापौरांपेक्षा वेगळे आहेत. बहुतेक महापौर त्यांच्या नगरपालिकांच्या पलीकडे क्वचितच लक्ष देतात. ही व्यक्ती नेपाळमधील या मोठ्या चळवळीच्या केंद्रस्थानी आली आहे.

टाइम मॅगझिनच्या यादीत समाविष्ट करण्यात आले आहे
नेपाळच्या माध्यमानुसार, बालेनची प्रतिभा आणि प्रभाव टाईम मॅगझिनने २०२३ च्या टॉप १०० व्यक्तिमत्त्वांच्या यादीत समाविष्ट केल्यावरून अंदाज लावता येतो. द न्यू यॉर्क टाईम्स सारख्या जगप्रसिद्ध मीडिया संस्थांनीही त्यांना कव्हर केले आहे.

तरुणांमध्ये त्यांचे प्रचंड फॉलोअर्स आहेत. अनेकदा सोशल मीडियावरील त्यांच्या पोस्ट राष्ट्रीय पातळीवर वादविवादांना उधाण देतात आणि वेगाने ट्रेंडिंगला सुरुवात करतात. त्यांची जीवनशैली, राहणीमान, शैली, सर्वकाही तिथल्या तरुणांसाठी एक आदर्श आहे. म्हणूनच बालेनने आपला पाठिंबा देऊन या मोठ्या चळवळीला सहजपणे हायजॅक केले.

इंजिनिअर…रॅपर आणि महापौर असा प्रवास Who is Balen Shah?। 
बालेन शाह ज्यांनी सिव्हिल इंजिनिअर म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. नंतर त्यांनी रॅपर म्हणून नशीब आजमावले. त्यानंतर त्यांनी राजकारणात प्रवेश करण्याचा निर्णय घेतला आणि काठमांडूच्या महापौरपदासाठी निवडणूक लढवली आणि जिंकलीही. राजकारणातील त्यांची अनपेक्षित प्रगती, तरुणांमध्ये लोकप्रियता आणि पारंपारिक राजकीय पक्षांबद्दल नेपाळी तरुणांचा वाढता भ्रमनिरास यामुळे बालेन हिरो बनले.

भारतीय चित्रपटांना विरोध Who is Balen Shah?। 

२०२३ मध्ये रामायणाच्या कथेवर आधारित ‘आदिपुरुष’ नावाचा चित्रपट प्रदर्शित झाला. त्यावेळी काठमांडूचे महापौर बालेन शाह यांनी या चित्रपटातील काही संवादांवर आक्षेप घेतला आणि चित्रपटातून तो काढून टाकण्याची मागणी केली. असे न केल्याने त्यांनी इशारा दिला की नेपाळ आणि काठमांडूमध्ये कोणताही भारतीय चित्रपट प्रदर्शित होऊ दिला जाणार नाही.

बालेंद्र शाह चळवळीचे केंद्र कसे बनले

नेपाळमधील राजकारण्यांच्या मुलांच्या उधळपट्टीच्या जीवनशैलीविरुद्ध #Nepokid सोशल मीडियावर ट्रेंडिंग करू लागले. सरकारने इंटरनेट आणि सोशल मीडियावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न केला. यानंतर, Gen-Z नी देशभर शांततापूर्ण निदर्शने सुरू केली. सरकारची कठोर प्रतिक्रिया समोर आली. पोलिस कारवाईत देशभरात २० जणांचा मृत्यू झाला आणि शेकडो जखमी झाले. एकट्या काठमांडूमध्ये १८ निदर्शकांना आपला जीव गमवावा लागला आहे.

बालेन यांनी या संपूर्ण आंदोलनाला पाठिंबा दिला आहे. अशा परिस्थितीत तरुणांनी त्यांना त्यांचा नायक म्हणून सादर केले. काठमांडू महानगरपालिकेचे महापौर बालेंद्र शाह यांनी सोमवारी भ्रष्टाचाराविरुद्ध Gen-Z यांच्या नेतृत्वाखालील रॅलीला आणि सोशल मीडियावर बंदी घालण्याच्या सरकारने अलिकडेच घेतलेल्या निर्णयाला पाठिंबा दर्शवला. फेसबुक पोस्टमध्ये शाह म्हणाले की, Gen-Zचे वय २८ वर्षांपेक्षा कमी ठरवणाऱ्या आयोजकांनी ठरवलेल्या वयोमर्यादेमुळे ते उपस्थित राहू शकत नसले तरी त्यांचा आवाज ऐकणे त्यांना महत्त्वाचे वाटते.

बालेन यांनी या चळवळीला पाठिंबा दिला

शाह यांनी लिहिले – ही रॅली स्पष्टपणे Gen-Z  यांची उत्स्फूर्त चळवळ आहे, ज्यांच्यासाठी मीही म्हातारा वाटू शकतो. मला त्यांच्या आकांक्षा, उद्दिष्टे आणि विचार समजून घ्यायचे आहेत. राजकीय पक्ष, नेते, कार्यकर्ते, खासदार आणि प्रचारकांनी या रॅलीचा वापर त्यांच्या स्वार्थी हेतूंसाठी करू नये. शाह यांनी जोर देऊन सांगितले की ते जरी यात सहभागी होणार नसले तरी त्यांचा पूर्ण पाठिंबा निदर्शकांना आहे.

बालेन यांना सत्ता सोपवण्याची मागणी तीव्र  

दरम्यान, पंतप्रधान केपी शर्मा ओली यांच्या राजीनाम्याची आणि बालेन यांना नेतृत्व सोपवण्याची मागणी तीव्र झाली आहे. पोलिस कारवाईत किमान २० निदर्शकांचा मृत्यू झाल्यानंतर गृहमंत्री रमेश लेखक यांनी नैतिकतेच्या आधारावर पंतप्रधान ओली यांच्याकडे राजीनामा सादर केला आहे. नेपाळी तरुण बालेन यांची तुलना पंतप्रधान आणि उच्चपदस्थ राजकीय व्यक्तींशी करत आहेत. यासोबतच, ते त्यांना महापौरपदाचा राजीनामा देऊन देशाची सूत्रे हाती घेण्याचा आग्रह करत आहेत.

तरुणांनी बालेन शाह यांना हिरो उदयास 

नेपाळच्या माय रिपब्लिक सिटीझन नेटवर्कच्या अहवालानुसार, सोशल मीडिया, विशेषतः फेसबुकवर काठमांडू महानगराचे महापौर बालेंद्र शाह (बालेन) यांना महापौरपदाचा राजीनामा देऊन राष्ट्रीय नेतृत्व स्वीकारण्याचे आवाहन करणाऱ्या पोस्टचा पूर आला आहे. नेपाळी तरुण त्यांना एक नवीन राजकीय पक्ष स्थापन करून देशाचे नेतृत्व करण्याचे आवाहन करत आहेत. त्यांचा असा युक्तिवाद आहे की तीन पारंपारिक प्रमुख पक्षांचे नेते त्यांचे काम करण्यात अपयशी ठरले आहेत आणि बालेन यांनी नवीन दिशा देण्यासाठी पुढे यावे.

सरकारचे तुकडे तुकडे करण्याचा इशारा

तसेच, २८ फेब्रुवारी २०२४ रोजी, जेव्हा काठमांडू महानगरातील कर्मचाऱ्यांना त्यांचे पगार मिळाले नाहीत, तेव्हा बालेन यांनी फेसबुकवर कडक इशारा दिला. त्यांनी लिहिले – कोण निषेध करेल हे मला माहित नाही. जर आमच्या कर्मचाऱ्यांना पुढील आठवड्यापर्यंत त्यांचे पगार मिळाले नाहीत तर मी त्या सर्वांचे तुकडे तुकडे करेन. तुमच्या व्यवस्थेचा आपण नंतर विचार करू.

ओली विरुद्ध बालेन संघर्ष

काठमांडूचे ३४ वर्षीय महापौर बालेन आणि नेपाळचे दोन वेळा पंतप्रधान राहिलेले ७२ वर्षीय खडग प्रसाद शर्मा ओली यांच्यातील संघर्ष हा दीर्घकाळ चाललेला आहे आणि कालांतराने तो एका गंभीर संकटात बदलला आहे. या गोंधळाचे मूळ काठमांडू महानगर शहरातील ३,५०० हून अधिक कर्मचाऱ्यांना दीर्घकाळापासून पगार न देणे हे आहे. काठमांडूमधील शिक्षकांना चार महिन्यांपेक्षा जास्त काळ पगार मिळालेला नाही. यामुळे, त्यांनी बालेन यांना मदतीसाठी जाहीरपणे आवाहन केले.

जेव्हा संघराज्य सरकारला विरोध सुरू झाला

त्याच वेळी, मंदिरे आणि नद्या स्वच्छ करणारे कामगार बँकेद्वारे नियुक्त केलेले सुमारे २०० पगारदार कर्मचारी अनेक महिने पगार न मिळाल्याने नोकरी सोडण्यास तयार होते. महानगरात मुख्य प्रशासकीय अधिकारी नसल्यामुळे हे संकट उद्भवले.

नवीन अधिकाऱ्याच्या नियुक्तीवरून महापौर शाह संघराज्य सरकारशी वादात अडकले आणि त्यानंतर सरकारला विरोध आणि बालेन यांच्याकडून इशारा आणि तीव्र प्रतिकाराचा काळ सुरू झाला. यासोबतच, तरुणांनी बालेन यांना आंदोलनाचे नेतृत्व करण्याचे आवाहन केले आणि त्यांनीही या आंदोलनाला पूर्ण पाठिंबा दिला आहे.

वाद कसा सुरू झाला?

काठमांडू महानगरपालिका (केएमसी) ने बेकायदेशीरपणे बांधलेल्या इमारती आणि महानगरपालिका नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यावसायिक जाहिराती हटवण्यास सुरुवात केली तेव्हा ओली-बालेन वाद सुरू झाला. त्यानंतर बालेन यांनी त्याला विरोध करण्यास सुरुवात केली. बालेन यांना पटवून देऊनही काही फायदा झाला नाही तेव्हा त्यांनी अनधिकृत बांधकामे पाडण्यासाठी नगरपालिकेला बळ दिले.

संपूर्ण हाय-प्रोफाइल विध्वंसात यूएमएल (नेपाळ कम्युनिस्ट पक्ष) शी संबंधित एका व्यक्तीचा समावेश होता. काही दिवसांतच, यूएमएल केंद्रीय समिती सदस्य महेश बसनेट यांनी बालेन यांना सार्वजनिकरित्या धमकी दिली की जर त्यांनी त्यांचे मार्ग सुधारले नाहीत तर त्यांना शारीरिक हानी पोहोचवण्याची धमकी दिली.

बालेन यांनी सार्वजनिक जमिनीवरून, विशेषतः नदीकाठच्या बेकायदेशीर रहिवाशांना बाहेर काढण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा तणाव वाढला. काही जण प्रत्यक्षात बेघर असले तरी, बरेच जण राजकीयदृष्ट्या जोडलेले होते जे बेकायदेशीरपणे व्यापलेल्या जमिनीवर व्यवसाय आणि बहुमजली इमारती चालवत होते. त्यापैकी बरेच जण यूएमएलचे मुख्य मतदार होते. ओली यांनी संधी साधली आणि बालेनवर गरिबांवर हल्ला केल्याचा आरोप केला.

सरकार आणि बालेन यांच्यातील नवीन वाद
वादाचे ताजे कारण? न्यू रोडमधील पदपथांचे रुंदीकरण. जेव्हा यूएमएलशी संबंधित एका वॉर्ड अध्यक्षाने या प्रकल्पाला विरोध केला तेव्हा यूएमएलशी संबंधित मंत्रालयांनी काम थांबवण्याचे आदेश दिले. प्रत्युत्तर म्हणून बालेन यांनी वादग्रस्त गिरी बंधू चहा बाग जमीन स्वॅप घोटाळ्यात ओलीवर “धोरण भ्रष्टाचार” असल्याचा आरोप केला. यूएमएल नेत्यांनी बालेनची तुलना “पिल्ला” शी करून प्रत्युत्तर दिले. ओलींनी स्वतः बालेनला राजकीय “फुगवटा” म्हणून फेटाळून लावले जे लवकरच फुटेल.

अशाप्रकारे, बालेन शाह आणि केपी शर्मा ओली यांच्यातील राजकीय संघर्ष बराच जुना आहे. बालेन सुरुवातीपासूनच सरकारी धोरणांना विरोध करत आहेत. आज, जेव्हा जनरल झेड चळवळ सुरू झाली, तेव्हा प्रत्येक वेळी, बालेननेही त्याला पूर्ण पाठिंबा दिला. त्यांच्या पाठिंब्याने, या चळवळीला गती मिळाली आणि तरुणांनी देशाची सत्ता त्यांच्याकडे सोपवण्याची मागणी केली आहे.