मुंबई – रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने शुक्रवारी 2000 रुपयांच्या गुलाबी नोटांवर मोठा निर्णय घेतला आणि त्या चलनातून बाद करण्याची घोषणा केली.

रिझर्व्ह बँकेने स्पष्टपणे सांगितले आहे की,’2000 रुपयांच्या नोटा वैध राहतील, आणि इतर मूल्यांच्या नोटांसाठी सहज बदलता येतील. त्यासाठी तारीखही निश्चित करण्यात आली आहे. पण तरीही २००० रुपयांच्या नोटेबाबत अनेक प्रश्न लोकांच्या मनात घर करत आहेत. यातील एक म्हणजे ज्यांचे बँक खाते नाही, ते 2000 रुपयांची नोट बदलून कशी घेणार?’ 

देवाणघेवाण सहज करता येते आरबीआयने म्हटले आहे की, 2000 रुपयांच्या नोटा 30 सप्टेंबरपर्यंत चलनात राहतील. म्हणजेच ज्यांच्याकडे सध्या 2000 रुपयांच्या नोटा आहेत, त्यांना त्या बँकेतून बदलून घ्याव्या लागतील. त्यासाठी 23 मे ते 30 सप्टेंबरपर्यंतचा कालावधी निश्चित करण्यात आला आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने बँकांना 2000 रुपयांच्या नोटा तात्काळ देणे बंद करण्याचा सल्ला दिला आहे. म्हणजेच बँका आता ग्राहकांना 2000 च्या नव्या नोटा देणार नाहीत.’

नोटा बदलण्यासाठी बँक खाते आवश्यक आहे का?
आता प्रश्न असा आहे की, ज्या बँकेत त्याचे खाते आहे त्याच बँकेतून कोणताही ग्राहक 2000 रुपयांची नोट बदलू शकतो का?
रिझर्व्ह बँकेने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, देशातील कोणत्याही बँकेच्या कोणत्याही शाखेतून कोणतीही व्यक्ती एकावेळी 2000 रुपयांच्या मर्यादेपर्यंत 2,000 रुपयांच्या नोटा बदलू शकते. म्हणजेच बँकेत खाते असणे आवश्यक नाही. नोटा बदलण्याची सुविधा मोफत असेल असेही रिझर्व्ह बँकेने म्हटले आहे. 

नोट बदलण्याची मर्यादा
20 हजार रुपयांपेक्षा जास्त 2000 रुपयांच्या नोटा एकावेळी बदलल्या जाणार नाहीत. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने ‘क्लीन नोट पॉलिसी’ अंतर्गत 2000 रुपयांची नोट बंद करण्याचा निर्णय घेतला आहे.  या धोरणांतर्गत RBI हळूहळू बाजारातून 2000 च्या नोटा काढून घेईल. सरकारी आकडेवारीनुसार, सध्या 3.62 लाख कोटी रुपयांच्या 2000 रुपयांच्या नोटा चलनात आहेत. पण व्यवहार खूपच कमी होत आहेत.

आरबीआयच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, बँकांकडे 2000 च्या नोटा बदलण्यासाठी स्वतंत्र विशेष विंडो असतील, जिथे तुम्ही 2000 च्या नोटा सहज बदलू शकाल. अंतिम मुदत संपल्यानंतरते RBI द्वारे बदलले जाऊ शकतात. 30 सप्टेंबरनंतर 2000 रुपयांच्या नोटा बँकांमध्ये बदलता/जमा करता येणार नाहीत.  

छपाई थांबवली
RBI ने प्रसिद्धीपत्रकात सांगितले की, 2018-19 मध्येच 2000 रुपयांच्या नोटांची छपाई थांबवण्यात आली होती. नोव्हेंबर 2016 मध्ये नोटाबंदीनंतर 2000 हजार रुपयांची नोट चलनात आली. नोटाबंदीमध्ये 500 आणि 1000 रुपयांच्या नोटा बंद करण्यात आल्या होत्या.