जेरुसलेम : इस्त्रायल आणि इराण यांच्यातील तणाव चिघळला असून, दोन्ही देश एकमेकांवर क्षेपणास्त्र हल्ले करत आहेत. इराणच्या अणुऊर्जा केंद्रांवर इस्त्रायली हल्ल्यांनंतर सुरू झालेल्या या संघर्षात 78 जण ठार, तर 320 हून अधिक जखमी झाले आहेत, अशी माहिती इराणच्या संयुक्त राष्ट्रसंघातील राजदूताने दिली. इस्त्रायलने इराणच्या वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांना आणि शास्त्रज्ञांना लक्ष्य केले, पण सामान्य नागरिकांचा मृत्यू झाल्याचा दावा इराणने केला आहे. प्रत्युत्तरादाखल इराणने तेल अवीववर दोन लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांनी हल्ला केला, ज्यात 41 जण जखमी झाले.

इस्त्रायलने इराणला अण्वस्त्र निर्मितीपासून रोखण्यासाठी हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा हल्ला केला. शुक्रवारी रात्री आणि शनिवारी पहाटे इराणने इस्त्रायलवर शेकडो क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन हल्ले केले. इस्त्रायलने आपल्या सीमेबाहेर बहुतांश ड्रोन रोखले, पण काही हल्ल्यांनी नुकसान केले. या हल्ल्यांमुळे मध्य पूर्वेतील तणाव गेल्या काही दशकांतील सर्वात धोकादायक पातळीवर पोहोचला आहे.

इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांनी इस्त्रायलला “या क्रूर गुन्ह्याची किंमत चुकवावी लागेल” अशी धमकी दिली आहे. दरम्यान, इराणने अमेरिकेसोबत सुरू असलेल्या अणुकरार चर्चेतून माघार घेतली आहे. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने म्हटले की, “अशा आक्रमक कृत्यांनंतर चर्चेचा आधारच उरलेला नाही.” अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावरून इराणला करारासाठी “शेवटची संधी” असल्याचे सांगितले, ज्यामुळे तणाव आणखी वाढला आहे.

अमेरिका काय करत आहे?
अमेरिकेने इस्त्रायलचा हल्ला एकतर्फी असल्याचे सांगितले आहे. ट्रम्प यांनी फॉक्स न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत वॉशिंग्टनचा या हल्ल्यांशी संबंध नसल्याचे स्पष्ट केले. मात्र, अमेरिकेच्या जमिनीवरील हवाई संरक्षण यंत्रणेने तेल अवीवकडे येणारी इराणी क्षेपणास्त्रे पाडण्यास मदत केल्याचे वृत्त आहे. ट्रम्प यांनी मंत्रिमंडळाची तातडीची बैठक बोलावली आहे. परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबियो यांनी क्षेत्रातील अमेरिकी सैन्याच्या सुरक्षेला प्राधान्य असल्याचे म्हटले. इराणच्या राजदूताने अमेरिकेवर हल्ल्यांमध्ये सहभागी असल्याचा आरोप केला असून, “परिणामांची पूर्ण जबाबदारी” अमेरिकेवर असल्याचे सांगितले.

हा संघर्ष मध्य पूर्वेत मोठ्या युद्धाला कारणीभूत ठरू शकतो, अशी भीती विश्लेषकांना वाटते. अमेरिकेची भूमिका अद्याप अस्पष्ट असली, तरी अमेरिकेकडून इस्त्रायलला सैन्य उपकरणे पुरवठा सुरू आहे.

इस्त्रायल इराण युद्धाची कारणे –
इस्त्रायल-इराण युद्धाची मुख्य कारणे 1979 च्या इराणी क्रांतीनंतर उद्भवली, जेव्हा इराणने इस्त्रायलविरोधी धोरण स्वीकारले. इराणचे पॅलेस्टिनी गट (हमास, हिजबुल्ला) आणि “प्रतिरोधक आघाडी”ला समर्थन, तसेच अण्वस्त्र कार्यक्रम, इस्त्रायलसाठी धोका ठरला. इस्त्रायलने इराणी अणुसंस्थांवर आणि लष्करी अधिकाऱ्यांवर हल्ले केले, ज्याला इराणने क्षेपणास्त्र हल्ल्यांनी प्रत्युत्तर दिले. मध्य पूर्वेतील प्रादेशिक वर्चस्वासाठी स्पर्धा, सीरिया-येमेनमधील परस्परविरोधी हितसंबंध आणि इराणच्या इस्त्रायलविरोधी वक्तव्यासारखी कारणे तणाव वाढवतात. यामुळे दोन्ही देशांमधील छुपे युद्ध थेट संघर्षात बदलले, ज्याने मध्य पूर्वेतील स्थैर्य धोक्यात आणले आहे.