मुंबई : परतीच्या पावसाने महाराष्ट्राला आधीच पुरात बुडवले असताना आता अरबी समुद्रातून नवीन संकट दाटत आहे. हवामान विभागाने (IMD) ‘शक्ती’ चक्रीवादळाची घोषणा केली असून, हे २०२५ चे पहिले चक्रीवादळ म्हणून नोंदले गेले आहे. अरबी समुद्राच्या ईशान्य भागात तयार झालेले हे वादळ पश्चिमेकडे सरकत असून, ३ ते ७ ऑक्टोबर दरम्यान तीव्र रूप धारण करण्याची शक्यता आहे.

मराठवाडा, सोलापूर, जालना, जळगावसारख्या भागांत पावसाने शेतकऱ्यांना आधीच लाखो रुपयांचे नुकसान झाले आहे. आता ‘शक्ती’मुळे मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग येथे मुसळधार पाऊस आणि जोरदार वारे वाहण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. पण चिंता न करता जाणून घ्या,

‘शक्ती’ चक्रीवादळ म्हणजे काय?

‘शक्ती’ हे अरबी समुद्रातील एक गंभीर चक्रवात (Cyclonic Storm) आहे, जे ३० सप्टेंबर २०२५ रोजी कमी दाब क्षेत्रापासून विकसित झाले. IMD नुसार, हे वादळ ३ ऑक्टोबर रोजी सकाळी सक्रिय झाले आणि सध्या पश्चिम-वायव्य दिशेने १२-१८ किमी/तास वेगाने सरकत आहे. त्याची तीव्रता वाढत असून, ४ ऑक्टोबरपर्यंत ते ‘गंभीर चक्रीवादळ’ (Severe Cyclonic Storm) होईल. वाऱ्याचा वेग ४५-५५ किमी/तासापासून सुरू होऊन ७५-८५ किमी/तासापर्यंत पोहोचेल, तर ४ ऑक्टोबरला संध्याकाळनंतर १००-१२५ किमी/तासापर्यंत झुळूक वारे वाहतील.

किती घातक असेल?

हे वादळ ‘मध्यम ते गंभीर’ श्रेणीचे आहे, म्हणजे Tauktae (२०२१) किंवा Biparjoy (२०२३) सारखे विनाशकारी नाही, पण तरीही ते धोकादायक आहे. ते थेट किनाऱ्यावर धडकणार नसले तरी, समुद्रात उंच लाटा (५-७ मीटर) आणि जोरदार वारे यामुळे मच्छीमारांच्या नावेत धोका आहे.

महाराष्ट्र आणि गुजरातच्या किनारपट्टीवर ३ ते ७ ऑक्टोबरपर्यंत खूप उंच लाटा आणि मुसळधार पाऊस होईल. यामुळे पूरस्थिती आणखी बिकट होऊ शकते. IMD ने ‘ऑरेंज अलर्ट’ जारी केला असून, मच्छिमारांना ५ ऑक्टोबरपर्यंत समुद्रात जाऊ नये असा सल्ला दिला आहे.

सध्या ‘शक्ती’ कुठे? मार्ग आणि कालावधी काय?

IMD च्या ४ ऑक्टोबर सकाळच्या अपडेटनुसार, ‘शक्ती’ चे केंद्र २१.७°N, ६६.८°E जवळ आहे, जे द्वारका (गुजरात) पासून २५० किमी पश्चिम-दक्षिणपश्चिम आणि पोरबंदरपासून २८० किमी पश्चिमेस आहे. ते पश्चिम-दक्षिणपश्चिम दिशेने सरकत आहे.

• ४ ऑक्टोबर (शनिवार): वायव्य आणि पश्चिम-मध्य अरबी समुद्रात पोहोचेल, तीव्रता वाढेल.
• ५ ऑक्टोबर (रविवार): उत्तर आणि मध्य अरबी समुद्राच्या मध्यभागी राहील, सर्वाधिक तीव्र (१००+ किमी/तास वारे).
• ६ ऑक्टोबर (सोमवार): पूर्व-ईशान्य दिशेने वळेल, कमकुवत होईल.
• ७ ऑक्टोबर (मंगळवार): खोल दाब क्षेत्रात (Deep Depression) रूपांतरित होईल आणि शांत होईल

हे वादळ अरबी समुद्रातच फिरेल, भारत किंवा पाकिस्तानच्या किनाऱ्यावर धडकणार नाही. तरीही, गुजरात (द्वारका, पोरबंदर, कच्छ), उत्तर महाराष्ट्र (पालघर, ठाणे) आणि पाकिस्तानच्या सिंध किनाऱ्यावर परिणाम होईल.

महाराष्ट्र-गुजरातवर काय परिणाम?

‘शक्ती’मुळे मुंबई, पुणे, ठाणे, रायगडसह सहा जिल्ह्यांत ४ ते ७ ऑक्टोबरपर्यंत मुसळधार पाऊस (१००-१५० मिमी), धुके आणि धावपळ होईल. समुद्रात खड्डा-खळगे असल्याने मच्छिमारांना ‘रेड अलर्ट’. तसेच IMD ने मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्गसाठी ‘बी द रेडी टू मूव’ सांगितले. स्थानिक प्रशासनाने आपत्ती व्यवस्थापन पथक तैनात केले आहेत.

‘शक्ती’ हे नाव कोणी आणि कसं ठेवलं?

चक्रीवादळांना नाव देण्याची प्रथा २००४ पासून आहे, जी जागतिक हवामान संघटना (WMO) आणि आशिया-पॅसिफिक आर्थिक आयोग (ESCAP) च्या प्रादेशिक पॅनलद्वारे चालवली जाते. उत्तर भारतीय महासागरासाठी (अरबी समुद्र + बंगालचा उपसागर) १६९ नावांची यादी २०२० मध्ये तयार झाली, ज्यात बांगलादेश, भारत, मालदीव, म्यानमार, ओमान, पाकिस्तान, श्रीलंका आणि थायलंडकडून २१-२१ नावे सादर केली गेली.

‘शक्ती’ (Shakhti/Shakti) हे नाव श्रीलंकन आहे, ज्याचा अर्थ ‘शक्ती’ किंवा ‘ताकद’ असा होतो. ते तमिळ शब्द ‘शक्ती’वरून आले असून, वादळाची तीव्रता ६५ किमी/तास किंवा त्याहून जास्त असल्यासच नाव दिले जाते. मे २०२५ मध्ये बंगालच्या उपसागरात ‘शक्ती’ नावाच्या अफवांनी पॅनिक निर्माण झाला होता, पण IMD ने खोटे ठरवले. आता खरे ‘शक्ती’ आले.