Vice Presidential Election । २१ जुलै रोजी उपराष्ट्रपती जगदीप धनखड यांनी अचानक आरोग्याच्या कारणास्तव राजीनामा दिल्यानंतर भारतातील राजकीय यंत्रणा गोंधळात पडली होती. दरम्यान, राज्यसभेचे उपाध्यक्ष हरिवंश नारायण सिंह यांनी वरिष्ठ सभागृहाचे कार्यवाहक अध्यक्ष म्हणून पदभार स्वीकारला आहे, जे घटनात्मकदृष्ट्या उपराष्ट्रपतींचे पद आहे. आता सर्व लक्ष देशाच्या पुढील उपराष्ट्रपतींच्या निवडीवर आहे आणि निवडणूक आयोगाला १९ सप्टेंबरपूर्वी ६० दिवसांच्या आत निवडणूक घ्यावी लागेल. मात्र, ही निवडणूक जनतेद्वारे थेट होत नाही. उपराष्ट्रपतींची निवड संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या सर्व विद्यमान खासदारांकडून प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व आणि एकल हस्तांतरणीय मतदान प्रणालीद्वारे केली जाते. उपराष्ट्रपती हे केवळ एक औपचारिक व्यक्तिमत्व नाही. ते राज्यसभेचे अध्यक्षपद भूषवतात आणि अनेकदा महत्त्वाच्या कायदेविषयक चर्चा आणि निर्णयांचे मार्गदर्शन करतात. नवीन उपराष्ट्रपतींच्या निवडीपूर्वी संसदेत महत्त्वाची विधेयके कशी हाताळली जातात यावर ही भूमिका अवलंबून आहे. पुढे काय होणार ? Vice Presidential Election । सूचना : निवडणूक आयोग येत्या काही दिवसांत निवडणूक वेळापत्रक जाहीर करेल. नामांकन : राजकीय युती त्यांचे उमेदवार नामांकित करतील. मतदान : सर्व खासदार उमेदवारांना पसंतीच्या क्रमाने क्रमवारी लावतील. निकाल : विजेता निश्चित करण्यासाठी प्रमाणशीर प्रणालीनुसार मते मोजली जातील. शपथविधी : निकाल जाहीर झाल्यानंतर नवीन उपराष्ट्रपती शपथ घेतील. उपराष्ट्रपती कसे निवडले जातात? * उपराष्ट्रपतींची निवडणूक गुप्त मतदान आणि एकल हस्तांतरणीय मत पद्धती (Single Transferable Vote System) द्वारे होते. * निवडणूक निवडणूक मंडळ (Electoral College) मार्फत केली जाते, ज्यामध्ये लोकसभा आणि राज्यसभेचे खासदार (नियुक्त आणि निवडून आलेले) समाविष्ट असतात. यामध्ये विधानसभांचे सदस्य सहभागी होत नाहीत. * पात्रता: * उमेदवार भारतीय नागरिक असावा. * त्याचे वय किमान 35 वर्षे असावे. * तो राज्यसभेचा सदस्य होण्यास पात्र असावा. * उमेदवार कोणतेही नफ्याचे पद धारण करत नसावा. * उमेदवारी : उमेदवारी अर्ज सादर करण्यासाठी किमान 20 खासदारांचा प्रस्ताव आणि 20 खासदारांचे समर्थन आवश्यक आहे. उमेदवाराला 50,000 रुपये अनामत रक्कम जमा करावी लागते. * मतदान आणि निकाल : प्रत्येक खासदाराला एक मत असते, आणि त्याला आपल्या पसंतीनुसार उमेदवारांना क्रम (प्रथम, द्वितीय, इ.) द्यावा लागतो. विजयासाठी उमेदवाराला एकूण वैध मतांपैकी बहुमत (50% पेक्षा जास्त) मिळणे आवश्यक आहे. जर पहिल्या फेरीत कोणाला बहुमत मिळाले नाही, तर कमी मते मिळालेल्या उमेदवाराला बाहेर काढून त्याची मते इतर उमेदवारांना त्यांच्या क्रमाप्रमाणे हस्तांतरित केली जातात, जोपर्यंत एक उमेदवार बहुमत मिळवत नाही. ७८२ खासदार मतदान करण्यास पात्र आहेत Vice Presidential Election । संसदेच्या सध्याच्या संख्येनुसार, सहा रिक्त जागा वगळता ७८२ खासदार मतदान करण्यास पात्र आहेत. उपराष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत विजयी होण्यासाठी बहुमताचा आकडा ३९२ आहे. पहिल्या पसंतीनुसार किंवा त्यानंतरच्या मतमोजणीत ३९२ किंवा त्याहून अधिक मते मिळवणाऱ्या कोणत्याही उमेदवाराला विजयी घोषित केले जाईल.मात्र, जर विरोधी आघाडी, इंडिया ब्लॉक, अपक्ष आणि लहान पक्षांच्या पाठिंब्याने संयुक्त उमेदवार उभा करण्यात अपयशी ठरली, तर भाजपच्या नेतृत्वाखालील एनडीए युती स्वतःचा उमेदवार नामांकित करण्यासाठी मजबूत स्थितीत असेल.
