US-Venezuela conflict : जागतिक राजकारणाला हादरवून सोडणारी एक अत्यंत खळबळजनक घटना शनिवारी समोर आली आहे. अमेरिकेने दक्षिण अमेरिकन देश व्हेनेझुएलावर थेट लष्करी कारवाई करत राजधानी काराकासवर जोरदार हवाई हल्ले चढवले आहेत. या अनपेक्षित हल्ल्यात व्हेनेझुएलाचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो आणि त्यांच्या पत्नीला अमेरिकन दलाने ताब्यात घेऊन देशाबाहेर नेले असल्याचा खळबळजनक दावा स्वतः अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केला आहे. राजधानी काराकासमध्ये अनेक ठिकाणी शक्तिशाली स्फोट झाले असून शहरात ठिकठिकाणी आगीचे लोट आणि धुराचे लोट पाहायला मिळत असल्याचे व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाले आहेत. या घटनेला दुजोरा देताना ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले की, सीआयए आणि अमेरिकन सुरक्षा दलांनी ही गुप्त कारवाई यशस्वी केली आहे. हल्ल्याचे कारण काय? अमेरिका आणि व्हेनेझुएला यांच्यातील या संघर्षाच्या मुळाशी गेल्या तीन दशकांपासून असलेला ‘तेलाचा वाद’ असल्याचे मानले जाते. व्हेनेझुएलाकडे जगातील सर्वात मोठा म्हणजे सुमारे ३०३ अब्ज बॅरलचा सिद्ध तेल साठा आहे, जो अमेरिकेसाठी कायमच आकर्षणाचे केंद्र राहिला आहे. १९९९ मध्ये ह्युगो शावेझ यांनी सत्ता हाती घेतल्यावर व्हेनेझुएलातील तेल उद्योगाचे राष्ट्रीयकरण केले होते, ज्यामुळे अमेरिकन कंपन्यांचे तिथले वर्चस्व संपुष्टात आले. तेव्हापासून सुरू झालेला हा वाद निकोलस मादुरो यांच्या काळात अधिकच विकोपाला गेला. व्हेनेझुएलाने रशिया, चीन आणि इराणसारख्या अमेरिकेच्या प्रतिस्पर्धी देशांशी जवळीक साधल्यामुळे अमेरिका अस्वस्थ होती. आपल्या दुसऱ्या कार्यकाळात ट्रम्प यांनी ही आक्रमक भूमिका घेत थेट लष्करी हस्तक्षेप केला आहे. अमली पदार्थांच्या तस्करीचा गंभीर आरोप – या लष्करी कारवाईचे समर्थन करताना अमेरिकन प्रशासनाने व्हेनेझुएलावर अमली पदार्थांच्या तस्करीचा गंभीर आरोप केला आहे. मादुरो सरकार अमेरिकेत कोकेन आणि फेंटेनाइलची तस्करी करत असून, यामुळे अमेरिकेच्या राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण झाल्याचा दावा ट्रम्प यांनी केला आहे. याशिवाय, मादुरो यांच्या दमनकारी धोरणांमुळे लाखो नागरिक देश सोडून अमेरिकेत निर्वासित म्हणून येत असल्याने संकट वाढल्याचेही अमेरिकेने म्हटले आहे. अमेरिकेने व्हेनेझुएलाच्या दोन प्रमुख गुन्हेगारी गटांना परदेशी दहशतवादी संघटना म्हणून घोषित करून ही कारवाई कायदेशीर असल्याचे भासवण्याचा प्रयत्न केला आहे. दुसरीकडे, व्हेनेझुएला सरकारने अमेरिकेचे सर्व आरोप फेटाळून लावले आहेत. अमेरिकेला अमली पदार्थांशी काहीही देणेघेणे नसून, त्यांना केवळ व्हेनेझुएलाच्या अफाट तेल संपत्तीवर आणि नैसर्गिक वायूवर कब्जा करायचा आहे, असा प्रतिआरोप काराकासकडून करण्यात आला आहे. आंतरराष्ट्रीय कायदेतज्ज्ञांनीही अमेरिकेच्या या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. कोणत्याही ठोस पुराव्याशिवाय दुसऱ्या सार्वभौम देशाच्या राष्ट्राध्यक्षांना अटक करणे आणि त्यांच्या नौकेवर हल्ले करणे हे आंतरराष्ट्रीय नियमांचे उल्लंघन असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. या लष्करी कारवाईमुळे आता दक्षिण अमेरिकेसह संपूर्ण जगात तणावाचे वातावरण निर्माण झाले असून, जागतिक तेल बाजारावरही याचे गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. दोन्ही देशांबाबत थोडक्यात माहिती – अमेरिका (USA): उत्तर अमेरिका खंडातील हा देश जगातील सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था ($30 ट्रिलियन) आहे. याचे क्षेत्रफळ सुमारे ९८.३३ लाख चौ. किमी असून लोकसंख्या सुमारे ३४ कोटी आहे. येथील व्यापार प्रामुख्याने तंत्रज्ञान, शस्त्रे आणि सेवा क्षेत्रावर आधारित आहे. धर्माचा विचार करता येथे सुमारे ६७% लोक ख्रिश्चन असून उर्वरित ज्यू, मुस्लिम, हिंदू आणि निधर्मी आहेत. व्हेनेझुएला: दक्षिण अमेरिकेतील या देशाचे क्षेत्रफळ सुमारे ९.१६ लाख चौ. किमी असून लोकसंख्या सुमारे २.९ कोटी आहे. येथील अर्थव्यवस्था पूर्णपणे ‘तेला’वर (जगातील सर्वात मोठा साठा) अवलंबून आहे, परंतु सध्या ती संकटकाळातून जात आहे. व्यापारात कच्चे तेल हा मुख्य घटक आहे. येथील सुमारे ८८% लोक ख्रिश्चन (प्रामुख्याने कॅथोलिक) धर्माचे अनुयायी आहेत.
