जगात अशी अनेक विचित्र ठिकाणे आहेत, जी रहस्यांनी भरलेली आहेत. अनेक ठिकाणचे गूढही उकलले आहे. यापैकी एक ठिकाण अझरबैजानमध्ये आहे. हे ठिकाण पूर्वी ‘लँड ऑफ फायर’ म्हणून ओळखले जात होते. या देशातील काही भागात गूढ आग लागण्याच्या घटना घडत होत्या, ज्याचे शास्त्रज्ञांनी उकल केले आहे.

तुम्ही तुमच्या लहानपणी अनेक सुविचार वाचले असतील. या वाक्प्रचारांमध्ये ‘आगीत तेल ओतणे’ हा वाक्प्रचार तुम्ही वाचलाच असेल. हे सर्वज्ञात सत्य आहे की अग्नी आपल्या मार्गात येणारी कोणतीही गोष्ट भस्म करू शकते आणि जेव्हा ती ज्वलनशील वस्तू जसे की ‘तूप’ ‘तेल’ किंवा कोणत्याही इंधनात मिसळते तेव्हा ते अनेक पटींनी धोकादायक बनते. तथापि, बहुतेकदा आग पाण्याचा वापर करून विझवली जाऊ शकते. पण आज आपण ज्याबद्दल बोलणार आहोत, त्या जागेत लागलेली आग आजपर्यंत पाणी, वारा, वादळ विझवू शकले नाही! नाही-नाही, आम्ही येथे सूडाच्या आगीबद्दल नाही बोलत आहोत. अझरबैजानच्या डोंगरावर ४,००० वर्षांपासून जळत असलेल्या आगीबद्दल आम्ही बोलतोय.

तब्बल चार हजार वर्षांपासून आग विझलीच नाही !
तुम्हाला माहीत आहे का की अझरबैजानमध्ये गेल्या ४००० वर्षांपासून आग सतत धगधगत आहे. बर्फ किंवा अतिवृष्टी ही आग विझवू शकली नाही. थंड वाऱ्याच्या जोराचाही या आगीवर परिणाम झालेला नाही. या आगीमुळे अझरबैजान ‘लँड ऑफ फायर’ म्हणून ओळखले जाते. यामुळेच ही आग पाहण्यासाठी जगाच्या विविध भागातून लोक अझरबैजानमध्ये पोहोचतात.

आग पाहण्यासाठी पर्यटकांची गर्दी
ही एक छोटी टेकडी आहे जिथे आग सतत धगधगत असते. या टेकडीला स्थानिक भाषेत ‘यानार दाग’ म्हणतात, ज्याचा अर्थ जळणारी टेकडी. टेकडीच्या पायथ्याशी १० मीटर परिसरात आग धुमसत असते. ही टेकडी अझरबैजानच्या अबशेरॉन व्दिपकल्पात आहे. ही आग पाहण्यासाठी दरवर्षी देश-विदेशातून लाखो लोक येतात.

‘यामुळे’ लागते आग !
आता तुम्ही विचार करत असाल की इथे ही आग कशी सतत धुमसत असेल तर आम्ही सांगतो. अझरबैजानमध्ये नैसर्गिक वायूचे मोठे साठे आहेत. साठ्यांबरोबरच जमिनीतून वायू गळू लागतो जो हवेच्या संपर्कात येतो आणि पेटतो. अझरबैजानच्या बर्‍याच भागात हे चालूच आहे. यामुळे अझरबैजानला ‘लँड ऑफ फायर’ असे नाव देण्यात आले.

अनेक भागात आग स्वतः विझली आहे
अझरबैजानच्या अनेक भागात असे दिसून आले आहे की जेव्हा पृष्ठभागावर गळती होणारी वायू संपुष्टात येते, तेव्हा लागलेली आग आपोआप विझते. मात्र, यानार दागच्या बाबतीत आजवर तसे झालेले नाही. यानार दाग हे अशा काही क्षेत्रांपैकी एक आहे, जिथे अजूनही नैसर्गिक वायूची गळती होत आहे. यामुळे हे ठिकाण जगभरातील लोकांचे लक्ष वेधून घेत आहे. त्यामुळे लोकांमध्ये भीतीचे वातावरण आहे.

१३ व्या शतकात मार्को पोलो या देशात गेला
प्रसिद्ध संशोधक मार्को पोलो यांनीही या ठिकाणच्या रहस्यमय घटनांचा उल्लेख केला आहे. ते १३ व्या शतकात या देशात आले. त्याच वेळी, इतर रेशीम व्यापाऱ्यांनी देखील येथील ज्वालाचा उल्लेख केला, जे अझरबैजान मार्गे इतर देशांमध्ये जात असत. त्या काळात अझरबैजानला ‘अग्नीचा देश’ म्हणून ओळखले जात असे. त्या वेळी अझरबैजानच्या जमिनीखाली लपलेल्या नैसर्गिक वायूबद्दल कोणालाही माहिती नव्हते. मग लोकांनी ही एक रहस्यमय घटना मानली.