अगदी सुरुवातीच्या काळात म्हणजे शारदाबाईंच्या काळात घरात शेतकरी कामगार पक्षाचं वातावरण. शेतकरी कामगार पक्ष म्हटल्यानंतर साहजिक घरातलं वातावरण हे शेतकरी कल्याणासाठी काम करण्याचं. काही बाबतीत शेतकरी कामगार पक्ष आणि कॉंग्रेस यांच्यात वैचरिक फरक होता. मात्र आदरणीय साहेबांनी कॉंग्रेसचा मार्ग स्वीकारला. आजही वडिलधारी लोकं सांगतात की घरात पहिल्यापासूनच इतकं मोकळं वातावरण होतं की प्रत्येकाला आपल्या सदसद्विवेकबुद्धिनुसार निर्णय घेण्याचं स्वातंत्र्य होतं. कधी कधी वाटतं आजच्याप्रमाणे त्या काळची माध्यमे असती तर शेतकरी कामगार पक्षाच्या घरात कॉंग्रेसी विचारसरणीचे शरद पवार साहेब म्हणून पवार घराण्यात अंतर्गत कलह म्हणून त्यावेळी बातम्या छापल्या असत्या. पण व्यक्तींच्या निर्णय स्वातंत्र्याचा आदर राखत माध्यमांनी आपली भूमिका पार पाडली.

साहेबांच्या वाढदिवशी मुद्दामहून मी या गोष्टी मांडीत आहे. कारण पवार कुटुंब आणि महाराष्ट्र हे नातं इतकं दृढ होण्यामागे मला दोन गोष्टी खूप महत्त्वाच्या वाटतात. एक म्हणजे आपला मुलगा आपल्याच पक्षाच्या, विचारसरणीपेक्षा वेगळी वाट स्वीकारत असून त्याला विरोध न करता त्याच्या विचारांचा सन्मान करणाऱ्या शारदाबाई मला खूप महान वाटतात तर त्याचसोबत आपल्या पारंपरिक, तुलनेत सोप्पा असणारा मार्ग न स्वीकारता स्वकर्तृत्वाने काहीतरी करून दाखवणारे साहेब मला मोठे वाटतात. यातूनच साहेब घडत गेले. म्हणून आपल्या आत्मचरित्रात देखील साहेब मोठ्या सन्माने शारदाबाईंचा उल्लेख करतात.

माझा जन्म पवार कुटुंबातला. हे माझे आजोबा. एक गोष्ट मनापासून सांगतो आयुष्यभर फक्‍त पवार कुटुंबातला एक सदस्य इतकीच ओळख आपली राहिली तरी चालेल. असं सुरुवातीच्या काळात वाटत असायचं. पण, पवार साहेब हेच अद्‌भूत रसायन आहेत. कारण घरातील कोणत्याच मुलाची त्यांनी पवार साहेबांचा हा आणि पवार साहेबांचा तो अशी ओळख होऊ दिली नाही. प्रत्येकाला वेगवेगळ्या क्षेत्रात काहीतरी करण्याचं बळ दिलं. आजही कुटुंबातला एखादा शाळेत जाणाऱ्या मुलाला ते जवळ घेतात आणि प्रश्‍न विचारतात. पुढे काय करणार. आता काय करतो.

कोणत्या गोष्टीत रस आहे हे ते समजून घेतात. तुम्ही म्हणाल साहेबांच्या वाढदिवसादिवशी मी तुम्हाला कुटुंबातील गोष्टी का सांगतोय. तर याचं महत्त्वाचं कारण म्हणजे एक कुटुंबप्रमुख असणारी व्यक्‍ती स्वतः कसं घडतो आणि दुसऱ्यांना कसं घडवतो हे मला सांगायचं आहे आणि हे तुम्हाला मुद्दाम सांगावसं वाटतं कारण आजचं राजकारण पाहिलं तर महाराष्ट्राच्या राजकारणात कुटुंबप्रमुख कोणती व्यक्‍ती असेल तर ते आदरणीय पवारसाहेब आहेत. गोष्टी अगदी साध्या आणि सोप्या असतात. म्हणजे पवारसाहेब कधीच कुणाला कळले नाहीत. ते कोणत्या क्षणी कोणता निर्णय घेतील हे सांगता येत नाही ते नेहमीच भविष्याचा विचार करून गोष्टी करता हे सर्व खरं असलं तरी पवार साहेब हे नेमके कसे आहेत.

हे मला कोणी विचारलं तर मी म्हणेल जसे तुमचे वडील आणि आजोबा आहेत. तसेच पवार साहेब आहेत. घरावर कोणतीही संकटे कोसळली तरी कुटुंबासाठी उभी राहणारी व्यक्ती असतात तसेच पवारसाहेब आहेत. आपले आजोबा, वडील बाहेर कितीही कष्ट पडोत पण घरातल्यांना त्याची पुसटशी कल्पना देखील होऊ न देता सर्व काही सांभाळून नेत असतात. तसेच साहेब आहेत. मी साहेबांचं राजकारण पाहतो तेव्हा प्रकर्षाने मला या गोष्टी जाणवत राहतात. घरचा प्रमुख व्यक्ती बाहेरच्या व्यक्तींबरोबर मैत्री करताना देखील तशीच करतो. साहेबांचे देखील असंख्य मित्र, आदरणीय खा. श्रीनिवास पाटलांसोबत असणारी त्यांची मैत्री तर आपणा सर्वांना माहितच आहे. आजचं राजकारण तर आपण पाहतच आहात पण श्री. विठ्ठल मणियार यांच्यासारखे साहेबांचे असंख्य मित्र. त्यांची एक आठवण मला सांगावीशी वाटते.

जेव्हा किल्लारीमध्ये भूकंप झाला तेव्हा तिथली सर्व व्यवस्था करून साहेब मदतीसाठी पुण्यात आले. पाऊस पडत असल्याने तात्पुरत्या निवाऱ्याची सोय करणं अत्यावश्‍यक होतं. अशावेळी बांबूंची आवश्‍यकता होती. त्यासाठी श्री. विठ्ठल मणियार तत्काळ धावून आले. इथे मैत्री तर जिंकतेच सोबत आपला मित्र काहीतरी चांगलं करू पाहत आहे तर त्याच्यासाठी धावून जाणारी उर्जादेखील काहीतरी औरच असते. कुण्या एका व्यक्तीचं नाव घेणं ही खरंच अवघड गोष्ट आहे. इतके असंख्य मित्र साहेबांचे आहेत. ते ही दोस्ती राजकारणात असूनदेखील, महत्त्वाच्या पदांवर काम करत असताना देखील सांभाळतात याचं कौतुक वाटतं.

असाच एक किस्सा म्हणजे आदरणीय बाळासाहेबांचा. महाविकास आघाडीमार्फत जेव्हा मुख्यमंत्री म्हणून श्री. उद्धव ठाकरेंच्या नावाची घोषणा करण्यात आली तेव्हा साहेब म्हणाले आम्ही एकमेकांवर जहरी टीका करायचो. वाद व्हायचे. मी देखील बाळासाहेबांवर टीका करायचो पण सभा संपली की मातोश्रीवर जायचो तेव्हा मिनाताई जेवण करून वाढत असत. बाळासाहेब आणि आदरणीय साहेब यांच्यात निखळ मैत्री होती. ही मैत्री जपण्यात दोघांचाही वाटा खूप मोठा होता. मला वाटतं महाराष्ट्राची संस्कृती म्हणजे काय हे आदरणीय साहेबांनी आणि बाळासाहेबांनी आम्हा तरुणांना शिकवलं. पण राजकारण म्हणजे सुडाचे राजकारण नसतं, इथे माणसे तोडायची नसतात तर ती जोडायची असतात हे त्यांनीच शिकवलं. साहेबांच्या अशा अनेक गोष्टी आहेत. आपणा सर्वांना त्या माहितदेखील आहेत. तरीही त्या पुन्हा सांगाव्याशा वाटतात.

कारण कसं असावं हे कुटुंबप्रमुखच शिकवत असतात. आपण त्यांच्याकडून शिकलं पाहिजे. राजकारणात कोणते निर्णय कधी घ्यावेत इथपासून ते घर कसं चालवावं ते मैत्री कशी करावी इथपर्यंत. म्हणून साहेब मला आवडतात. आपल्याला आवडणाऱ्या खूप गोष्टी असतात. पण त्यात साहेबांसारखी लोकं खूप महत्त्वाची असतात. साहेबांचा नातू म्हणून नाही तर उद्याचा महाराष्ट्र कसा असावा हे पाहणारा एक तरुण म्हणून मला आवर्जून सांगावसं वाटतं, साहेबांनी काल जसा महाराष्ट्र उभा केला तसाच महाराष्ट्र उद्या देखील असावा. एकमेकांचा द्वेष करणारा नाही तर हातात हात घालून लढणारा लढवय्या महाराष्ट्र आणि अशा गोष्टी एका कुटुंबप्रमुखालाच समजू शकतात. आदरणीय साहेबांना वाढदिवसाच्या मनापासून शुभेच्छा!

रोहित पवार