Tobacco – आपण कुठेही असो, आपल्या गावात किंवा देशातील कोणत्याही शहरात किंवा महानगरात, रस्त्यांवर आणि गल्लीत  सार्वजनिक रित्या  थुंकून लाल पिचकाऱ्या मारलेल्या अनेकदा दिसतात. मात्र थुंकणे हे कोणत्याही साथीच्या आजाराचे उगमस्थान. सरकारकडून या संबंधित अनेकदा फलक लावलेले बघायला मिळतात.

स्वच्छता राखण्यासोबतच थुंकणे टाळावे, असे आवाहन करत सरकार रस्ते, सार्वजनिक ठिकाणे आणि स्वच्छतागृहे तसेच मोठ्या कार्यालयांच्या भिंतींवर सूचना लिहितात, यासाठी सरकार कोणतीही कसर सोडत नाहीत. मात्र पान-तंबाखू आणि गुटखा खाणारे लोक याकडे सुरक्ष करतात.  पान-तंबाखू आणि गुटखा खाल्याने तोंडाच्या कर्करोग होतो. सध्या देशात तोंडाच्या कर्करोग होणाऱ्यांची संख्या वाढतांना दिसते.  पान-तंबाखू आणि गुटखा चघळण्याच्या सवयीमुळे तोंडाचा कर्करोग होतो आणि शेवट मृत्यू कधी होतो हे देखील कळत नाही.

या मूर्खपणामुळे आपल्या अर्थव्यवस्थेलाही मोठी इजा होते. सत्य हे आहे की ते रोखण्यासाठी कोणताही प्रभावी कायदा नाही की मोठा विरोधही नाही. कधी कधी कोणी काही म्हटल्यावर समोरची व्यक्ती ही छोटीशी बाब आहे, तुम्ही मोठे मन दाखवा असे समजावून सांगायला तयार असतात. या रंगीबेरंगी आणि दुर्गंधीयुक्त डागांना रोखण्यासाठी कागदावर जास्त आणि जमिनीवर कमी प्रयत्न केले जातात.

असे डाग काढण्यासाठी रेल्वे मोठा खर्च करते. कोच आणि प्लॅटफॉर्मवरील पीक स्पॉट्स स्वच्छ करण्यासाठी अंदाजे 1200 कोटी रुपये खर्च केले जातात. पण ही समस्या वाढतच चालली आहे. हे डाग स्वच्छ करून दूर करण्याची जबाबदारी देशातील स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि कार्यालयांची आहे.

तंबाखूचे सेवन करणारा भारत हा जगातील दुसरा देश असल्याचे आकडेवारीवरून दिसून येते. ‘ग्लोबल यूथ टोबॅको सर्व्हे 2019’ नुसार, 15 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे 26.7 कोटी लोक म्हणजे प्रत्येक पाचवा भारतीय या व्यसनाला बळी पडतो. तंबाखू आणि पान-गुटखा मसाल्याचा व्यवसाय चाळीस हजार कोटी रुपयांहून अधिक आहे. तंबाखू उत्पादकांची संघटना खूप शक्तिशाली आहे, ज्याचा राजकीय प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.

कोणतीही मोठी आणि प्रभावी कृती कधीही चुकवू नका. गुटखा व्यापाऱ्यांना हे चांगलेच समजते. जेव्हा-जेव्हा निर्बंधाची चर्चा होते, तेव्हा काळाबाजार एवढा वाढला की गुटखा व्यावसायिकांनी प्रचंड नफा कमावला. 25 टक्के अशिक्षित आणि 40 टक्के साक्षर भारतीय त्यांच्या मोहक जाहिरातींमध्ये अडकतात. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आकडेवारीनुसार जगात दरवर्षी सुमारे 80 लाख मृत्यूंपैकी 2.5 लाख भारतीय असतात. राष्ट्रीय तंबाखू नियंत्रण कार्यक्रम देखील तंबाखूमुळे दररोज 3500 मृत्यूंचा आकडा दर्शवितो.