International Moon Day: दरवर्षी २० जुलै रोजी जगभरात इंटरनॅशनल मून डे  (Moon Day) साजरा केला जातो. हा दिवस मानवाच्या अंतराळ संशोधनातील एका ऐतिहासिक क्षणाची आठवण करून देतो. याच दिवशी, म्हणजे २० जुलै १९६९ रोजी प्रथमच मानवाने चंद्राच्या पृष्ठभागावर पाऊल ठेवले. अमेरिकेच्या अपोलो-११ मोहिमेने हा ऐतिहासिक पराक्रम केला आणि त्यानंतर अंतराळ संशोधनाला नवी दिशा मिळाली.  (International Moon Day)

या मोहिमेत अंतराळवीर नील आर्मस्ट्राँग आणि बझ ऑल्ड्रिन हे चंद्रावर उतरले, तर मायकेल कॉलिन्स हे कमांड मॉड्यूलमधून चंद्राच्या कक्षेतच होते. नील आर्मस्ट्राँग यांनी चंद्रावर पहिले पाऊल ठेवत इतिहास रचला. त्यांच्या या यशामुळे संपूर्ण जगात अंतराळ संशोधनाबद्दल मोठी उत्सुकता निर्माण झाली. (International Moon Day)

संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) या ऐतिहासिक घटनेचा सन्मान करण्यासाठी २० जुलै हा दिवस इंटरनॅशनल मून डे म्हणून मान्यता दिली आहे. या दिवसाचा उद्देश केवळ अपोलो-११ मोहिमेचे यश साजरे करणे नसून, अंतराळ विज्ञानाबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे आणि शांततापूर्ण पद्धतीने अंतराळ संशोधनाला प्रोत्साहन देणे हा आहे. (International Moon Day)

अपोलो-११ मोहिमेनंतर अनेक देशांनी चंद्राचा अधिक सखोल अभ्यास करण्यासाठी विविध मोहिमा राबवल्या. अमेरिका, तत्कालीन सोव्हिएत संघ, चीन, जपान, युरोप आणि भारत यांसारख्या देशांनी चंद्राच्या पृष्ठभागाचा अभ्यास, तेथील खनिजे, पाण्याचे अस्तित्व आणि भविष्यातील मानवी वसाहतींच्या शक्यता तपासण्यासाठी संशोधन सुरू ठेवले आहे.

 

 

भारतानेही चांद्रयान मोहिमांमुळे अंतराळ संशोधनात महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले आहे. चांद्रयान मोहिमांनी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील संशोधनात महत्त्वाची भर घातली असून, भविष्यातही भारताच्या आणखी महत्त्वाकांक्षी चंद्र मोहिमा नियोजित आहेत. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) या दिशेने सातत्याने काम करत आहे. (International Moon Day)

यंदाच्या इंटरनॅशनल मून डेच्या दिवशी आकाशात वॅक्सिंग क्रेसेंट (Waxing Crescent) म्हणजे वाढता अर्धचंद्र दिसणार आहे. या अवस्थेत चंद्राचा सुमारे ३९ टक्के भाग सूर्यप्रकाशामुळे उजळलेला दिसतो. अमावास्यानंतर सुरू होणाऱ्या आणि पौर्णिमेकडे जाणाऱ्या चंद्राच्या प्रवासातील हा एक महत्त्वाचा टप्पा असतो.

चंद्र पृथ्वीभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यासाठी सुमारे २९.५ दिवस घेतो. या काळात तो आठ वेगवेगळ्या अवस्थांमध्ये दिसतो. त्यामध्ये अमावस्या, शुक्ल पक्षातील अर्धचंद्र, प्रथम तिमाही, वाढता गिबस, पौर्णिमा, घटता गिबस, अंतिम तिमाही आणि कृष्ण पक्षातील अर्धचंद्र या अवस्थांचा समावेश होतो.

अमावस्या या अवस्थेत चंद्र पृथ्वी आणि सूर्याच्या मध्ये असल्यामुळे तो आपल्याला दिसत नाही. त्यानंतर शुक्ल पक्षातील अर्धचंद्र दिसू लागतो. पुढे प्रथम तिमाहीत चंद्राचा अर्धा भाग उजळलेला दिसतो. त्यानंतर वाढता गिबस टप्प्यात चंद्राचा मोठा भाग प्रकाशित होतो आणि मग पौर्णिमेला पूर्ण चंद्र आकाशात झळकतो.

पौर्णिमेनंतर चंद्राची प्रकाशमानता कमी होत जाते. घटता गिबस, अंतिम तिमाही आणि कृष्ण पक्षातील अर्धचंद्र या अवस्था पार केल्यानंतर पुन्हा अमावस्या येते आणि चंद्राचा हा संपूर्ण प्रवास पुन्हा सुरू होतो.  (International Moon Day)

चंद्र हा केवळ पृथ्वीचा उपग्रह नाही, तर मानवाच्या जिज्ञासेचा, विज्ञानाच्या प्रगतीचा आणि अंतराळ संशोधनातील महत्त्वाच्या टप्प्यांचा साक्षीदार आहे. इंटरनॅशनल मून डे आपल्याला विज्ञान, संशोधन आणि नव्या शोधांची प्रेरणा देतो. भविष्यात चंद्रावर कायमस्वरूपी मानवी वास्तव्य आणि अधिक प्रगत संशोधनाची स्वप्नेही याच प्रेरणेतून साकार होत आहेत.