Success story – राजस्थानमधील जयपूरशेजारील टोंक जिल्ह्यातील ६९ गावांमध्ये महिलांच्या कठोर परिश्रम आणि नवीन तंत्रज्ञानाचे संयोजन एक उदाहरण बनले आहे. लुई ड्रेफस फाउंडेशन आणि सेंटर फॉर मायक्रोफायनान्स यांच्या भागीदारीत चालवल्या जाणाऱ्या शाश्वत उत्पन्न वाढ आणि पोषण सुरक्षा कार्यक्रमाद्वारे येथील जवळपास ५,८०० महिला शेतकरी केवळ स्वावलंबी झाल्या नाहीत. तर त्यांनी शेती क्षेत्रातही एक नवीन ओळख निर्माण केली आहे. या कार्यक्रमामुळे टोंकच्या ग्रामीण महिला पारंपारिक शेती पद्धतींपेक्षा वैज्ञानिक आणि शाश्वत शेतीकडे वळल्या आहेत. पूर्वी महिला मर्यादित संसाधनांवर आणि पारंपारिक पद्धतींवर अवलंबून होत्या. आता, या महिला सुधारित बियाणे, सेंद्रिय खते, ठिबक सिंचन आणि जलसंधारण तंत्रे यासारख्या आधुनिक पद्धती वापरत आहेत. परिणामी, मोहरीचे उत्पादन अंदाजे ८० टक्के आणि हरभरा उत्पादन १४० टक्के वाढले आहे. फाउंडेशन आणि सीएमएफने सुरू केलेल्या या कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट ग्रामीण महिलांचे उत्पन्न वाढवणे, शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देणे आणि पोषण सुधारणे आहे. या प्रकल्पात महिलांसाठी प्रशिक्षण, कृषी प्रात्यक्षिके, माती आरोग्य चाचणी आणि स्वयंपाकघर बागांची स्थापना यासारख्या उपक्रमांचा समावेश आहे. आता महिला त्यांच्या घरात पौष्टिक भाज्या वाढवून त्यांच्या कुटुंबांना ताजे अन्न पुरवत आहेत, ज्यामुळे त्यांचे आरोग्य आणि पोषण पातळी देखील लक्षणीयरीत्या सुधारली आहे. या उपक्रमामुळे महिलांना नवीन आत्मविश्वास आणि नेतृत्व कौशल्ये मिळाली आहेत. ज्या महिला पूर्वी शेतीत फक्त सहाय्यक भूमिका बजावत होत्या त्या आता स्वतःचे निर्णय स्वतः घेत आहेत. त्यांचे उत्पादन बाजारात विकत आहेत आणि स्थानिक पातळीवर इतर महिलांना प्रेरणा देत आहेत. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे, त्यांचे जीवनमान सुधारणे आणि शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देणे. टोंकमधील हे उदाहरण दाखवते की, योग्य पाठबळ, प्रशिक्षण आणि तांत्रिक मार्गदर्शनाने महिला शेतीत यशाची नवीन उंची गाठू शकतात. हा उपक्रम केवळ टोंकच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देत नाही तर संपूर्ण राजस्थान राज्यासाठी एक प्रेरणादायी मॉडेल बनला आहे की महिला कृषी बदलाच्या खऱ्या एजंट देखील बनू शकतात.
