Strait-Of-Hormuz : पश्चिम आशियातील तणाव आणि संकटामुळे सध्या जगभरात अशांतता पसरली आहे आणि भारतही याला अपवाद नाही. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रोजच्या धमक्यांमुळे उद्योग आणि बाजारपेठांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

सध्या घडत असलेल्या घडामोडीनुसार, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील युद्ध तीव्र होत असताना, इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली आहे. या निर्णयामुळे भारतातील प्रमुख व्यापार आणि उद्योग संघटना, चेंबर ऑफ ट्रेड अँड इंडस्ट्री (CTI) मध्ये चिंता वाढली आहे.

होर्मुझ बंद झाल्यास मोठे ऊर्जा संकट निर्माण होणार ?   (Strait-Of-Hormuz )

CTI चेअरमन ब्रिजेश गोयल यांनी एक निवेदन जारी करून याविषयीची चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांनी या निवेदनात,”जर होर्मुझची सामुद्रधुनी दीर्घकाळ बंद राहिली, तर १९७० च्या दशकानंतरचे सर्वात मोठे ऊर्जा संकट निर्माण होऊ शकते. तसेच, जगातील २०% तेल या सामुद्रधुनीतून जात असल्यामुळे पेट्रोल आणि डिझेलसह तेलाच्या किमतीत अचानक वाढ होऊ शकते” असा गंभीर इशारा दिला आहे.

ब्रिजेश गोयल पुढे स्पष्ट केले की, “होर्मुझची सामुद्रधुनी हा ऊर्जेच्या वाहतुकीतील सर्वात मोठा अडथळा आहे. ते बंद केल्यास भारत, रशिया आणि चीनसारख्या प्रमुख आयातदारांसाठी कच्च्या तेलाचा तुटवडा निर्माण होईल. पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरवाढीचा वाहतूक आणि उत्पादन क्षेत्रांवर प्रतिकूल परिणाम होईल, ज्यामुळे दैनंदिन वस्तूंच्या किमती वाढतील”

महागाई वाढू शकते   (Strait-Of-Hormuz) 

सीटीआयचे महासचिव रमेश आहुजा आणि वरिष्ठ उपाध्यक्ष दीपक गर्ग यांनी दिलेल्या अहवालानुसार, मार्च-एप्रिल २०२६ मध्ये भारतातील किरकोळ महागाई ३.४% होती, ज्यात तंबाखू आणि तंबाखूजन्य पदार्थांच्या किमती ४.२३% आणि अन्न व पेयांच्या किमती ३.७१% ने वाढल्या.

कपडे आणि पादत्राणांमधील महागाई २.४५%, गृहनिर्माण, पाणी, वीज आणि गॅसमधील महागाई १.९७% होती, तर रेस्टॉरंट सेवांमध्ये २.८८% वाढ दिसून आली. सीटीआयचे अध्यक्ष ब्रिजेश गोयल यांच्या मते, जर होर्मुझची सामुद्रधुनी दीर्घकाळ बंद राहिली, तर भारताचा महागाई दर मार्च-एप्रिलमधील ३.४% च्या तुलनेत ५% पेक्षा जास्त होऊ शकतो.

होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केल्याचा भारतावर काय परिणाम होईल?  (Strait-Of-Hormuz)

१. तेल संकट: सर्वात मोठा धक्का
* भारताच्या कच्च्या तेलाचा ६०% आणि एलएनजी पुरवठ्यापैकी ४०% पुरवठा होर्मुझमधून होतो. इराक, सौदी अरेबिया, यूएई आणि कुवेतकडून होणारी आयात थांबेल.

*कच्च्या तेलाच्या किमती २०० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचू शकतात. प्रत्येक डॉलरच्या वाढीमुळे भारताच्या आयात बिलात दरवर्षी १.५ अब्ज डॉलरची वाढ होईल.

* पेट्रोल आणि डिझेल : पेट्रोलची किंमत १४०-१५० रुपये प्रति लिटर होऊ शकते आणि डिझेलची किंमत १३० रुपयांपेक्षा जास्त असू शकते.

* पर्यायी मार्ग : सौदी अरेबियाची ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन आणि यूएईची फुजैराह पाइपलाइन अस्तित्वात आहेत, परंतु त्या केवळ २०% क्षमता व्यापतात. टँकर आफ्रिकेतून परत येतील, ज्यामुळे १५-२० दिवस जास्त लागतील आणि खर्च तिप्पट वाढेल.

* ट्रम्प यांच्या इशाऱ्यानंतर, अमेरिकेने इराणवर मोठा हल्ला केला तर प्रत्युत्तर म्हणून तेहरानने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली.

२. क्षेत्रनिहाय परिणाम Strait-Of-Hormuz : 
* विमान वाहतूक: जर एटीएफ (ATF) महाग झाले, तर विमान भाडे ४०-५० टक्क्यांनी वाढू शकते.

* रंग, टायर आणि प्लॅस्टिक: कच्च्या मालाच्या किमती, पेट्रोलियम, मारुती आणि एशियन पेंट्समध्ये २५ टक्क्यांची वाढ होऊ शकते.

* खते: जर एलएनजी (LNG) महाग झाले, तर युरिया अनुदानाचे बिल वाढेल, ज्यामुळे शेतीचा खर्च वाढेल.

* जहाज वाहतूक: मालवाहतुकीचे दर २००-३०० टक्क्यांनी वाढतील. निर्यात महाग होईल, तर आयातही महाग होईल.

* व्यापारी: वाहतूक खर्च दुप्पट होईल.

३. सामरिक/सुरक्षा जोखीम
*  राखीव साठा किती आहे: भारताकडे अंदाजे ७४ दिवसांचा सामरिक तेलसाठा आहे.

* नौदलाची तैनाती: भारतीय नौदल अरबी समुद्रात कार्यरत आहे, परंतु युद्ध झाल्यास विम्याचा खर्च १० पट जास्त असेल.

*  चाबहार बंदर: इराणच्या होर्मुझ बंदराजवळ असलेले भारताचे चाबहार बंदरही प्रभावित होईल.

४. भारताकडे बचावासाठी काही आहे का?

* रशियाकडून तेल: सध्या, भारताला लागणाऱ्या तेलापैकी ३५% तेल रशियाकडून येते. ते होर्मुझमधून येत नाही, पण रशिया तेवढा अतिरिक्त पुरवठा करू शकणार नाही.

* विशाखापट्टणम, मंगळूर आणि पाडूर येथील एस.पी.आर. (SPR) साठ्यात ५.३३ दशलक्ष मेट्रिक टन (MMT) तेल आहे, जे ९ दिवसांच्या आयातीइतके आहे.

* हे तेल अमेरिका, गयाना किंवा ब्राझीलमधून आयात केले जाऊ शकते, परंतु त्यासाठी ४० दिवस लागतील, तर होर्मुझमधून फक्त ५ दिवस लागतात, म्हणजेच ते अधिक महाग असेल.