Sleep Importance: आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत अनेक लोक काम, अभ्यास किंवा इतर कारणांमुळे रात्री उशिरापर्यंत जागत असतात. काहीजण तर महत्त्वाचे काम पूर्ण करण्यासाठी रात्रभर जागरण करतात. त्या क्षणी काम पूर्ण झाल्याचा आनंद मिळतो, पण त्याचा शरीरावर होणारा परिणाम अनेकदा आपण दुर्लक्षित करतो. तज्ज्ञांच्या मते, कमी झोपेचा परिणाम चुकीच्या आहारापेक्षा किंवा कमी व्यायामापेक्षा अधिक गंभीर असू शकतो. आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, आजचा समाज हळूहळू झोपेपासून दूर जात आहे. लोक आपल्या दैनंदिन जीवनात झोपेला कमी महत्त्व देऊ लागले आहेत. ही सवय पुढे जाऊन आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. झोपेची कमतरता दीर्घकाळ राहिल्यास शरीरावर त्याचे हळूहळू गंभीर परिणाम दिसू लागतात. आजकाल मोबाईल, संगणक, दूरदर्शन आणि सोशल मीडियामुळे लोक रात्री उशिरापर्यंत जागत असतात. विशेषतः स्मार्टफोनचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. लहान मुलांपासून ते ज्येष्ठांपर्यंत अनेकजण मोबाईलमध्ये वेळ घालवतात. मात्र रात्री झोपण्यापूर्वी मोबाईल किंवा टीव्हीचा जास्त वापर केल्याने झोपेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होतो. तज्ज्ञांच्या मते, मोबाईल किंवा टीव्हीमधून येणारा निळा प्रकाश मेंदूवर परिणाम करतो. त्यामुळे झोप येण्यास उशीर होतो आणि झोपही शांत राहत नाही. शरीरातील हार्मोन्स झोपेच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. मेंदूमधील पिनियल ग्रंथी मेलाटोनिन नावाचा हार्मोन तयार करते, जो शरीराच्या झोपेच्या चक्रावर नियंत्रण ठेवतो. हा हार्मोन शरीराला झोपेची वेळ कधी आहे हे सांगतो. Sleep रात्री बाहेर अंधार पडल्यावर मेंदूला झोपेची वेळ झाल्याचे संकेत मिळतात. सकाळी सूर्यप्रकाश पडल्यावर शरीराला जाग येते. मात्र कृत्रिम प्रकाश आणि स्क्रीनचा जास्त वापर केल्याने हे नैसर्गिक चक्र बिघडते. त्यामुळे झोप नीट लागत नाही आणि सकाळी उठणेही कठीण होते. चांगली झोप ही शरीरासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य झोप घेतल्यास स्मरणशक्ती सुधारते, एकाग्रता वाढते आणि मानसिक स्वास्थ्य चांगले राहते. झोपेमुळे शरीरातील ऊतींची दुरुस्ती होते, स्नायू मजबूत होतात आणि प्रतिकारशक्ती वाढते. तसेच शरीरातील हार्मोन्सचे संतुलन राखण्यासही झोप मदत करते. दीर्घकाळ झोपेची कमतरता राहिल्यास अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढू शकतो. यात हृदयरोग, स्ट्रोक, मधुमेह, उच्च रक्तदाब, नैराश्य आणि स्मृतिभ्रंश यांसारख्या आजारांचा समावेश होतो. संशोधनानुसार कमी झोप घेतल्यास दुसऱ्या दिवशी माणूस साधारणपणे ३०० कॅलरी जास्त अन्न खाऊ शकतो. त्यामुळे वजन वाढण्याची शक्यता वाढते. तज्ज्ञांच्या मते, निरोगी राहण्यासाठी नियमित झोप घेणे आवश्यक आहे. दररोज ठराविक वेळी झोपणे आणि सकाळी लवकर उठणे ही सवय लावणे फायदेशीर ठरते. झोपण्यापूर्वी मोबाईल किंवा टीव्हीपासून दूर राहणे, हलके वाचन करणे किंवा शांत वातावरण ठेवणे यामुळे झोपेची गुणवत्ता सुधारते. एकूणच, चांगली झोप ही आरोग्याचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. “लवकर निजे, लवकर उठे, त्यास आरोग्य संपत्ती लाभे” हे वाक्य आजही तितकेच खरे आहे.
