Sinicization Project। धर्म आणि धार्मिक स्वातंत्र्य यासारखे मुद्दे चीनच्या कम्युनिस्ट सरकारसाठी नेहमीच अस्वस्थ करणारे राहिले आहेत. चीन आपल्या नागरिकांच्या श्रद्धेच्या वैयक्तिक बाबींमध्ये हस्तक्षेप नेहमीच करत राहतो. नागरिकांना चिनी संस्कृती, साम्यवाद आणि चिनी संदर्भाशी सुसंगत असलेल्या धर्माचे पालन करावे अशी त्यांची इच्छा आहे.

चीनचे अध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी नुकतेच,”कम्युनिस्ट राष्ट्रातील धर्म समाजवादी समाजाशी “अधिक सुसंगत” असले पाहिजेत.” असे म्हटले. त्यासोबतच त्यांनी चीनमधील धर्मांचे चीनीकरण (Sinicization) करण्याच्या त्यांच्या प्रकल्पाला आणखी बळकटी देण्याची गरज यावर भर दिला.

चीनची वृत्तसंस्था शिन्हुआच्या वृत्तानुसार, “त्यांनी चीनमधील धर्म देशाच्या मूल्यांशी सुसंगत असले पाहिजेत यावर भर दिला”असे म्हटले आहे. कम्युनिस्ट पक्षाच्या केंद्रीय समितीच्या गट अभ्यास सत्राचे अध्यक्षपद भूषवताना शी जिनपिंग म्हणाले की,”सर्व धर्म आणि श्रद्धांना चीनच्या समाजवादी व्यवस्थेशी जुळवून घेण्यासाठी सक्रियपणे मार्गदर्शन केले पाहिजे.”

२०१२ मध्ये सत्तेत आल्यापासून, ७२ वर्षीय शी जिनपिंग सत्ताधारी कम्युनिस्ट पक्षाच्या धार्मिक धोरणांना मार्क्सवादी विचारसरणीशी जुळवून घेत आहेत. चीनमध्ये अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा अभाव असल्याने नागरिकांना धर्मासारख्या बाबींमध्ये सरकारी हस्तक्षेपाचा विरोध करण्यापासून रोखले जाते. चीनचा असा दावा आहे की नागरिकांना धार्मिक स्वातंत्र्य आहे, परंतु त्यांनी पक्षाने ठरवलेल्या निकषांनुसार काम केले पाहिजे. धर्मांनी चिनी परिस्थितीशी कसे जुळवून घ्यावे हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.

२०१२ पासून हाती घेतलेल्या सुधारणांचा संदर्भ देत शी जिनपिंग म्हणाले की पक्षाने अनेक नवीन कल्पना आणि उपाययोजना सादर केल्या आहेत, ज्यामध्ये चीनमधील धर्मांमध्ये चिनी सार असावा या तत्त्वाचा समावेश आहे. त्यांनी सांगितले की धार्मिक सलोखा, वांशिक एकता, सामाजिक सुसंवाद आणि देशाच्या दीर्घकालीन स्थिरतेसाठी धर्मांना चिनी संदर्भात जुळवून घेणे आवश्यक आहे.

धर्मांचे चीनीकरण ( Sinicization ) म्हणजे काय? Sinicization Project। 

आता या सगळ्यात प्रश्न असा उद्भवतो कि धर्मांचे चीनीकरण म्हणजे काय? शी जिनपिंग आणि त्यांचा कम्युनिस्ट पक्ष त्यांच्या नागरिकांकडून धर्माबाबत काय अपेक्षा करतो?

चीनच्या कम्युनिस्ट पक्षाने (सीसीपी) देशातील सर्व धार्मिक, सांस्कृतिक आणि वांशिक समुदायांना चीनच्या राष्ट्रीय ओळख आणि संस्कृतीशी जोडण्यासाठी चीनच्या कम्युनिस्ट पक्षाने (सीसीपी) राबविलेले धोरण आहे. या प्रक्रियेला धर्मांचे चीनीकरण म्हणतात, परंतु त्याचे उद्दिष्ट स्पष्ट आहे, चीनमधील सर्व धर्मांच्या लोकांनी त्यांच्या स्वतःच्या परंपरा आणि संस्कृती सोडून चिनी चिन्हे आणि पद्धती स्वीकारल्या पाहिजेत.

हे धोरण विशेषतः धार्मिक प्रथा, परंपरा आणि चिन्हे चिनी वैशिष्ट्यांसह एकत्रित करण्यावर केंद्रित आहे. राष्ट्रपती शी जिनपिंग यांनी २०१८ मध्ये एका भाषणात या प्रक्रियेचा उल्लेख केला होता, ज्यामध्ये त्यांनी म्हटले होते की,”देशातील सर्व धर्मांनी चिनी चिन्हे आणि पद्धती स्वीकारून चिनी राष्ट्रीय ओळखीशी एकरूप व्हावे.”

चीनच्या कम्युनिस्ट पक्षाने (सीसीपी) धर्माचे चीनीकरण( Sinicization ) कसे केले जात आहे?

चीनमधील मशिदी पाडून पॅगोडा-शैलीतील रचना आणि बौद्ध मंदिरे यासारख्या चिनी स्थापत्य शैलींमध्ये पुनर्बांधणी केल्या जात असल्याचे वृत्त बऱ्याच वेळा समोर आले आहे. चीनला त्यांच्या देशात राहणाऱ्या मुस्लिमांनी अरबी किंवा इस्लामिक मशिदींऐवजी चिनी शैलीतील मशिदींमध्ये पूजा करावी असे वाटते.

चीनमधील ख्रिश्चन चर्च आणि बौद्ध मंदिरे देखील चिनी शैलीत पुन्हा डिझाइन केली जात आहेत, जेणेकरून ते परदेशी प्रभावाऐवजी चिनी संस्कृतीचा भाग असल्याचे दिसून येईल. चीनचा असा दावा आहे की, त्यांच्या नागरिकांना धार्मिक स्वातंत्र्य आहे, परंतु त्यांनी पक्षाने ठरवलेल्या निकषांमध्ये त्यांच्या श्रद्धेचे पालन केले पाहिजे.”

चिनी कम्युनिस्ट पक्ष (सीसीपी) त्यांच्या देशातील धार्मिक उपक्रमांवर कडक नियंत्रण ठेवतो. धार्मिक स्थळांवर सरकारी देखरेख वाढवली गेली आहे आणि धार्मिक नेत्यांना सीसीपी धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

चिनीकरणामुळे उइघुर मुस्लिम आणि तिबेटी बौद्ध यांसारख्या अल्पसंख्याक गटांना विशेषतः प्रभावित केले गेले आहे. उइघुरांना “विशेष छावण्यांमध्ये” पाठवण्यात आले आहे. जिथे त्यांना चिनी भाषा, संस्कृती आणि सीसीपी विचारसरणी शिकवली जाते. या समुदायांना चिनी राष्ट्रीय ओळख स्वीकारण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी चीनमध्ये पारंपारिक धार्मिक पोशाख आणि चिन्हांवर बंदी घालण्यात आली आहे.

सीसीपी लोकांच्या वैयक्तिक आणि धार्मिक श्रद्धांना चिनी राष्ट्रीय ओळखीशी जोडून राष्ट्रीय अभिमान आणि देशभक्तीला प्रोत्साहन देत आहे. शी जिनपिंग यांचा असा विश्वास आहे की चीनमध्ये धर्मांचा निरोगी प्रसार तेव्हाच होऊ शकतो जेव्हा ते नेहमीच चिनी संस्कृतीत रुजलेले असतील आणि यासाठी उत्कृष्ट पारंपारिक चिनी संस्कृतीशी धर्मांचे एकात्मता वाढवण्यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. शी जिनपिंग यांनी सांगितले की धार्मिक बाबी कायद्यानुसार व्यवस्थापित करणे, धर्माच्या क्षेत्रातील विरोधाभास सोडवणे आणि त्यांना चिनी ओळखीशी एकात्म करणे आवश्यक आहे.

तिबेटमधील बौद्ध आणि शिनजियांगमधील उइगर मुस्लिमांच्या धार्मिक स्वातंत्र्यावर हल्ला  Sinicization Project। 

शी जिनपिंग यांनी धर्माबद्दल केलेले भाष्य त्यांच्या अलिकडच्या तिबेट आणि शिनजियांग भेटीच्या पार्श्वभूमीवर आले आहे. सात दशकांहून अधिक काळ सीपीसीच्या राजवटीत आणि त्यांच्यावर झालेल्या दडपशाहीनंतरही या दोन विशाल प्रांतांनी त्यांची धार्मिक ओळख कायम ठेवली आहे.

तिबेट बौद्ध धर्माचे एक प्रमुख केंद्र राहिले आहे, जरी त्याचे बौद्ध आध्यात्मिक नेते दलाई लामा यांना बऱ्याच काळापासून धर्मशाळा, भारत येथे निर्वासित करण्यात आले आहे. चीन तिबेटमधील मठ आणि धार्मिक स्थळांवर कडक सरकारी नियंत्रण ठेवतो. ते मठाधिपतींच्या नियुक्तीत हस्तक्षेप करते आणि बौद्ध भिक्षूंच्या कारवायांवर लक्ष ठेवते. चीनने दलाई लामासारख्या प्रभावशाली नेत्यांची निवड प्रक्रिया बदलून त्यांची भूमिका कमकुवत करण्याचा प्रयत्न केला आहे आणि दलाई लामांना समांतर अस्तित्व म्हणून पंचेन लामा देखील निर्माण केले आहे.

“देशभक्तीपर शिक्षण” च्या नावाखाली, चिनी सरकार बौद्ध धर्माला चिनी संस्कृती आणि कम्युनिस्ट विचारसरणीशी जोडण्याचा प्रयत्न करते. आणि धार्मिक स्वातंत्र्यावर बंधने घालून, ते तिबेटी ओळख कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे.

शिनजियांगमध्ये, चिनी कम्युनिस्ट पक्ष चीनीकरणाच्या धोरणाखाली उइगर मुस्लिमांवर व्यापक दडपशाही करत आहे. उइगरांना “विशेष छावण्यांमध्ये” ठेवले जाते जिथे त्यांना चिनी भाषा, संस्कृती आणि सीसीपी विचारसरणी शिकवली जाते. मशिदी पाडल्या जातात किंवा चिनी शैलीत रूपांतरित केल्या जातात. प्रार्थना आणि रमजानसारख्या धार्मिक प्रथांवर बंदी आहे. हे धोरण उइगर संस्कृती आणि धार्मिक ओळख पुसून टाकण्याचा प्रयत्न करते.